Mál nr. 273/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 273/2025

Fimmtudaginn 21. ágúst 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 1. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 2. apríl 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 12. febrúar 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 2. apríl 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 1. maí 2025. Með bréfi, dags. 8. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 25. júní 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hafi verið samþykkt en bætur yrðu aðeins greiddar að loknum þriggja mánaða biðtíma. Villa sé í bréfi Vinnumálastofnunar þar sem kærandi hafi ekki hætt störfum heldur hafi honum verið sagt upp vegna áfengisneyslu.

Kærandi hafi nú ekki drukkið áfengi í um það bil mánuð. Hann sé enn í atvinnuleit sem hafi ekki skilað árangri. Hann hafi engar tekjur og eigi í vandræðum með að borga leigu. Kærandi hafi áður unnið í fullu starfi og bótaréttur hans sé því 100%.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 12. febrúar 2025. Með erindi, dags. 20. mars 2025, hafi verið óskað eftir afriti af uppsagnarbréfi kæranda frá B og þann 23. mars 2025 hafi borist afrit af uppsagnarbréfi þar sem fram hafi komið að kæranda hafi verið sagt upp störfum af hálfu atvinnurekanda þann 3. febrúar 2025. Kæranda hafi verið sagt upp störfum sökum áfengisneyslu hans.

Með erindi Vinnumálastofnunar, dags. 25. mars 2025, hafi kæranda verið boðið að skila inn skýringum á ástæðum uppsagnar. Kærandi hafi verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Skýringar hafi borist frá kæranda á starfslokum þann 27. mars 2025. Þar hafi komið fram að kærandi hafi í upphafi árs 2025 byrjað að misnota áfengi. Hann hafi verið fjarverandi frá vinnu í nokkra daga í fáein skipti sökum áfengisvanda og verið sagt upp störfum af hálfu atvinnurekanda. Hann hafi gert tilraun til að finna annað starf en án árangurs. Hann væri í erfiðri fjárhagslegri stöðu sökum atvinnuleysis.

Með erindi, dags. 2. apríl 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka hafi kæranda verið gert að sæta þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga á grundvelli 1. mgr. 54. og 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í enskri útgáfu ákvörðunar Vinnumálastofnunar sé ranglega tilgreint að kærandi hafi sjálfur sagt upp störfum hjá B: „..In view of the fact that you resigned from B….“. Eins og fram komi í íslenskri útgáfu af ákvörðuninni hafi kæranda verið sagt upp störfum af hálfu atvinnurekanda rétt eins og gögn málsins beri með sér. Af hálfu Vinnumálastofnunar sé beðist velvirðingar á þessari villu.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Þá segi orðrétt í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar:

,, Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysistryggingar skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysistryggingar í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæði þessu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks.

Fyrir liggi að kæranda hafi verið sagt upp störfum hjá B í kjölfar fjölda áminninga. Atvinnurekandi hafi að endingu gripið til þess úrræðis að segja kæranda upp störfum þann 3. febrúar 2025 með vísan til áfengisvanda kæranda. Hann hafi verið fjarverandi í nokkur skipti frá vinnu. Fram komi í uppsagnarbréfi, dags. 3. febrúar 2025, að uppsögn sé fyrirvaralaus. Af gögnum málsins, einkum staðgreiðsluskrá Skattsins, megi ráða að launagreiðslur til kæranda hafi fallið niður á sama tíma og uppsögnin hafi tekið gildi. Uppsagnarbréf B sé afdráttarlaust um að ástæður uppsagnar kæranda megi rekja til áfengisvandamáls hans. Kærandi hafi fengið ítrekaðar áminningar en atvinnurekandi gripið til þess úrræðis að segja kæranda upp störfum.

Að mati Vinnumálastofnunar sé ljóst af skýringum kæranda á starfslokum og fyrirliggjandi gögnum að kærandi hafi mátt vera meðvitaður um að með því að verða ekki við beiðni um úrbætur lægi fyrir að atvinnurekandi myndi slíta ráðningarsambandi við hann. Almennt verði sá sem sé valdur að eigin uppsögn að færa fram gildar skýringar í skilningi 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar ef hann sæki um atvinnuleysistryggingar í kjölfar starfsloka. Slík niðurstaða leiði af markmiði laga um atvinnuleysistryggingar og því grundvallarsjónarmiði að baki atvinnuleysistryggingakerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks.

Skýringar kæranda bendi til þess að honum hafi verið sagt upp starfi í kjölfar ítrekaðra áminninga og kröfu um úrbætur sem hann hafi ekki orðið við.

Það sé afstaða Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda á starfslokum geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og honum beri að sæta biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 1. mgr. 54. gr. Þar sem nú sé til að dreifa öðru sinni sem kæranda sé gert að sæta biðtíma á sama bótatímabili komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna og kæranda beri að sæta þriggja mánaða bið eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga.

Í ljósi alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta þriggja mánaða biðtíma á grundvelli 1. mgr. 54. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar með vísan til starfsloka hans.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kæranda var sagt upp störfum hjá B og kemur því til skoðunar hvort hann hafi sjálfur átt sök á uppsögninni. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða.

Í fyrirliggjandi uppsagnarbréfi fyrrum vinnuveitanda, dags. 3. febrúar 2025, kemur fram að ástæðu uppsagnar kæranda megi rekja til áfengisvandamáls hans. Þá kemur fram að ákveðið hafi verið að segja kæranda upp störfum eftir fjölmargar viðvaranir. Af skýringum kæranda til Vinnumálastofnunar og kæru til úrskurðarnefndar verður ráðið að um réttar upplýsingar sé að ræða. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi hafi misst starf sitt af ástæðu sem hann átti sjálfur sök á.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Samkvæmt gögnum málsins var bótaréttur kæranda felldur niður í tvo mánuði þann 23. janúar 2024 á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laganna. Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr., sbr. 1. mgr. 61. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 2. apríl 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir