Mál nr. 315/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 315/2025

Fimmtudaginn 21. ágúst 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 16. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. mars 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 30. október 2024 og var umsóknin samþykkt 12. nóvember 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. mars 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hennar til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hún hefði hafnað atvinnuviðtali. Mál kæranda var tekið fyrir að nýju af hálfu Vinnumálastofnunar í kjölfar skýringa frá kæranda. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 12. maí 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun væri staðfest. Frekari skýringar bárust frá kæranda sama dag og var mál hennar tekið fyrir að nýju af hálfu Vinnumálastofnunar. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 16. maí 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun væri staðfest.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 16. maí 2025. Með bréfi, dags. 30. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 7. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að sonur hennar hafi verið mjög veikur með háan hita. Hún hafi því ekki getað skilið hann eftir heima. Líðan kæranda hafi einnig farið versnandi og hún hafi ekki vitað af boðun í atvinnuviðtal. Kærandi hafi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar og þar hafi fulltrúi stofnunarinnar tjáð henni að bótaréttur hennar hefði verið felldur niður þar sem hún hefði ekki mætt í atvinnuviðtalið. Kærandi hafi átt í vandræðum með farsíma sinn og fulltrúi stofnunarinnar hafi beðið hana um að gefa sér símanúmerið. Kærandi hafi gert það og skrifað undir. Fulltrúinn hafi tjáð henni að undirskriftin hefði heppnast. Kærandi hafi svo beðið í tvo daga en ekki fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Kærandi velti fyrir sér hvernig sonur hennar geti verið einn heima á meðan hún fari í atvinnuviðtal. Kærandi hafi nokkrum sinnum rætt við fulltrúa Vinnumálastofnunar sem hafi hvorki skilið hana né viljað heyra frá henni. Eiginmaður kæranda mæti í vinnuna klukkan fimm á morgnana. Kærandi spyrji hvernig hún eigi að geta skilið son sinn eftir einan heima og hver séu réttindi barnsins.

Fulltrúi Vinnumálastofnunar hafi spurt kæranda hvers vegna hún hefði ekki hringt í stofnunina eða mætt í atvinnuviðtalið. Enginn hafi skilið eða samþykkt að sonur kæranda sé henni mikilvægari en allt. Fulltrúinn hafi spurt hvers vegna kærandi hefði ekki skilið son sinn eftir heima og kærandi hafi tjáð henni að hann hefði verið mjög veikur.

Kærandi aðstoði eiginmann sinn við að borga reikninga og heimiliskostnað en hún hafi ekki getað borgað eigin reikninga. Kærandi hafi leitað til félagsþjónustunnar en ekki fengið aðstoð. Kærandi óski eftir aðstoð svo hún geti keypt nauðsynjar þar sem laun eiginmanns hennar dugi ekki. Kærandi eigi ekki pening fyrir neinu. Hún hafi reynt að fá lán hjá vinkonu sinni án árangurs.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 30. október 2024. Með erindi, dags. 12. nóvember 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Í byrjun mars 2025 hafi kæranda verið miðlað í starf herbergisþernu og þann 10. mars 2025 hafi þær upplýsingar borist frá atvinnurekanda að kærandi hefði ekki mætt í starfsviðtal. Í kjölfarið hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum kæranda á því hvers vegna hún hefði ekki mætt í viðtal.

Engar skýringar hafi borist frá kæranda og með erindi, dags. 31. mars 2025, hafi Vinnumálastofnun tilkynnt að greiðslur atvinnuleysistrygginga til hennar væru felldar niður í tvo mánuði sökum þess að hún hefði hafnað atvinnuviðtali. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í byrjun maí 2025 hafi borist skýringar frá kæranda þess efnis að sonur hennar hefði verið veikur á þeim tíma sem viðtalið hefði farið fram.

Mál kæranda hafi verið tekið fyrir að nýju í ljósi skýringa hennar. Með erindi, dags. 12. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að ákvörðun frá 31. mars 2025 skyldi standa. Samdægurs hafi borist frekari skýringar frá kæranda og mál hennar hafi verið tekið aftur fyrir þann 16. maí 2025. Það hafi jafnframt verið niðurstaða stofnunarinnar þá að skýringar kæranda gætu ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að upprunaleg ákvörðun skyldi standa.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með lögunum sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í tímabundnu atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að hinir tryggðu séu í virkri atvinnuleit þann tíma. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að hann sé í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara, óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt í starfsviðtal í mars 2025. Henni hafi í kjölfarið verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæði 1. mgr. 57. gr. sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Í athugasemdum með 57. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé tekið fram að ekki skipti máli hvort það starf sem bjóðist atvinnuleitanda sé fullt starf, hlutastarf eða vaktavinna, þar sem mikilvægt sé að hinn tryggði verði aftur virkur á vinnumarkaði. Þá sé áréttað að það að hafna því að fara í atvinnuviðtal eða sinna ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar hafi sömu áhrif og sú ákvörðun að taka ekki starfi sem bjóðist. Ástæðan sé einkum sú að atvinnuviðtal sé venjulega meginforsenda þess að hinum tryggða verði boðið starf og þyki mega leggja þá ákvörðun að jöfnu við því að hafna starfi.

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnuviðtali hafi verið réttlætanleg, en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúin að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum.

Þær skýringar sem kærandi hafi gefið fyrir fjarveru sinni í umrætt starfsviðtal lúti að því að barn hennar hafi verið lasið á þeim tíma sem viðtal hafi farið fram. Í rökstuðningi kæranda með kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála sé að finna sömu skýringar.

Við mat á skýringum kæranda verði ekki horft hjá því að hún hafi hvorki haft samband við atvinnurekanda né Vinnumálastofnun þegar hún hafi verið boðuð í starfsviðtal til að tilkynna um aðstæður sínar. Kærandi hafi ekki gert tilraun til að hliðra til viðtalstíma eða hafa samband við atvinnurekandann. Þá hafi kærandi fyrst haft samband við Vinnumálastofnun um einum og hálfum mánuði eftir að stofnunin hefði óskað eftir skýringum á fjarveru hennar. Því verði ekki fallist á að skýringar kæranda feli í sér gildar ástæður fyrir fjarveru í boðað starfsviðtal í skilningi 1. og 4. mgr. 57. gr. laganna.

Það sé því mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað því að mæta í starfsviðtal án þess að hafa fyrir því gildar skýringar í skilningi 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Atvinnuleitendum beri rík skylda til að taka hverju starfi sem þeim bjóðist án sérstaks fyrirvara, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kæranda hafi því borið að sæta niðurfellingu bótaréttar í tvo mánuði.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta niðurfellingu bótaréttar í tvo mánuði samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Í athugasemdum við 57. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 54/2006 kemur fram:

„Enn fremur þykir mikilvægt að það að hafna því að fara í atvinnuviðtal eða sinna ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar hafi sömu áhrif og sú ákvörðun að taka ekki starfi sem býðst. Ástæðan er einkum sú að atvinnuviðtal er venjulega meginforsenda þess að hinum tryggða verði boðið starf og þykir það mega leggja þá ákvörðun að jöfnu við því að hafna starfi. Verður að teljast óeðlilegt að hinn tryggði geti neitað því að fara í atvinnuviðtal án viðbragða frá kerfinu en þeir sem fóru í viðtalið og var boðið starfið þurfi að þola biðtíma eftir atvinnuleysisbótum taki þeir ekki starfinu.“

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda þann 6. mars 2025 miðlað í starf herbergisþernu hjá B. Atvinnurekandi tilkynnti Vinnumálastofnun þann 10. mars 2025 að kærandi hefði ekki mætt í atvinnuviðtal. Kærandi hefur vísað til þess að hún hafi ekki vitað af atvinnuviðtalinu þar sem sonur hennar hafi verið mjög veikur og hún hafi ekki getað skilið hann eftir einan.

Að virtum framangreindum upplýsingum er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi hafi í reynd hafnað atvinnuviðtali hjá B. Í 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um viðurlög við því að hafna eða mæta ekki í atvinnuviðtal. 

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. mars 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir