Úrskurður nr. 602/2025

Hinn 21. ágúst 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 602/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25040046

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 9. apríl 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 8. apríl 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að ákvörðun um endurkomubann verði felld úr gildi og til þrautavara að endurkomubanni kæranda verði markaður skemmri tími. Að auki krefst kærandi þess að réttaráhrifum ákvörðunarinnar verði frestað á meðan málið er til meðferðar á kærustigi, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Samkvæmt gögnum málsins höfðu tollverðir á Keflavíkurflugvelli afskipti af kæranda 4. apríl 2025 og óskuðu eftir aðstoð lögreglu vegna málsins. Samkvæmt upplýsingum frá lögreglu hafi framburður kæranda um fyrirhugaða dvöl verið ótrúverðugur og villandi. Hafi kærandi t.a.m. lýst því yfir að hann hefði aldrei áður komið til landsins. Lögregla hafi greint kæranda frá því að framburðurinn væri ósannur með hliðsjón af sakaferli hans og óloknum málum í refsivörslukerfinu hér á landi. Þrátt fyrir það hafi kærandi neitað að hafa dvalið áður á landinu og haldið sig við framburð um að vera í fyrsta skipti á Íslandi.

Hinn 5. apríl 2025 var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, sbr. b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Í tilkynningunni kom fram það mat lögreglu að kærandi hefði brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laga um útlendinga vegna fyrri sakaferils. Þá hefði kærandi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar með því að neita því að hafa komið til Íslands áður og gefið villandi svör um fyrirhugaðan tilgang dvalar. Kæranda var veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram skrifleg andmæli en hann merkti við reit þess efnis að hann myndi ekki leggja fram skrifleg andmæli.

Hinn 8. apríl 2025 tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga ásamt þriggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðuninni kom fram að kæranda hefði verið birt tilkynning 5. apríl 2025 þar sem fram kæmi að Útlendingastofnun hefði til skoðunar að brottvísa honum og ákvarða endurkomubann. Samkvæmt ákvörðuninni væri ljóst að kærandi hefði af ásetningi veitt lögreglu efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar um fyrri dvöl sína hér á landi og að skilyrði b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga fyrir brottvísun væru uppfyllt. Kæranda var ákvarðað þriggja ára endurkomubann á grundvelli 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga og komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að frestur hans til sjálfviljugrar brottfarar skyldi felldur niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga, enda var lagagrundvöllur ákvörðunarinnar b-liður 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 8. apríl 2025 og kærð til kærunefndar 9. apríl 2024. Kærandi lagði fram greinargerð 23. apríl 2025.

Samhliða kæru óskaði kærandi þess að réttaráhrifum ákvörðunarinnar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar á kærustigi, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun var kærandi fluttur til heimaríkis 10. apríl 2025 í fylgd Heimferða- og fylgdadeildar ríkislögreglustjóra. Í ljósi þess að kærandi hefur þegar verið fluttur til heimaríkis er ekki ástæða til þess að taka afstöðu til réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð fjallar kærandi um atvik málsins, afskipti lögreglu og hina kærðu ákvörðun. Kærandi hafi verið tekinn í sérstakt landamæraeftirlit ásamt vini sínum og sviptur frelsi sínu. Þá hafi honum verið birt ákvörðun um tilkynningarskyldu, í kjölfarið birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann og síðar ákvörðun um brottvísun og endurkomubann til þriggja ára. Frestur til sjálfviljugrar heimfarar hafi verið felldur niður og endurkomubann kunni að vera skráð í Schengen-upplýsingakerfið.

Kærandi vísar til lagagrundvallar hinnar kærðu ákvörðunar ásamt 106. gr. a. laga um útlendinga og telur að Útlendingastofnun hafi gengið inn á verksvið lögreglu þar sem stofnunin hafi heimild til þess að vísa einstaklingum frá landinu eftir að sjö dagar eru liðnir frá komu, en fyrir það tímamark sé vald til frávísunar hjá lögreglu. Hin kærða ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið tekin rúmum fjórum sólarhringum eftir komu kæranda til Íslands. Telur kærandi að valdþurrð Útlendingastofnunar feli í sér verulegan annmarka á málinu sem leiða eigi til ógildingar á ákvörðuninni. Bendir kærandi jafnframt á að honum hafi ekki verið hleypt inn fyrir landamærin og því dvelji hann ekki á landinu í skilningi hugtaksskilyrðis brottvísunar, sbr. 2. tölul. 3. gr. laga um útlendinga.

Verði ekki fallist á framangreint byggir kærandi málatilbúnað sinn á verulegum annmörkum á efni málsins. Kærandi byggir á því að Útlendingastofnun hafi ekki verið heimilt að brottvísa honum, þar sem skilyrðum b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga hafi ekki verið fullnægt. Vísar kærandi til athugasemda við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga þess efnis að röng og villandi upplýsingagjöf sé einnig refsiverð eftir ákvæði b-liðar 1. mgr. 116. gr. frumvarpsins. Ber orðalag ákvörðunarinnar því með sér að afstaða Útlendingastofnunar sé að kærandi hafi gerst sekur um refsiverða háttsemi án þess að slík staðhæfing hafi verið staðfest með dómi eða annarri viðurlagaákvörðun. Kærandi telur að túlka skuli ákvæðið með þrengjandi lögskýringu á þann hátt að refsiverð háttsemi hafi þegar verið sönnuð. Væri sú túlkun í samræmi við 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar um réttinn til að teljast saklaus uns sekt er sönnuð. Vísar kærandi til álits umboðsmanns Alþingis nr. 3786/2003, frá 30. desember 2003, þar sem talið var að það kynni að brjóta í bága við fyrrgreind ákvæði ef handhafar opinbers valds lýsi mann sekan um refsiverðan verknað áður en sekt hans hafi verið sönnuð fyrir dómi. Vísar kærandi einnig til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í máli Lindelöf gegn Svíþjóð (mál nr. 22771/93), frá 20. júní 2000, að ekki aðeins lögregla eða ákæruvald, heldur einnig önnur stjórnvöld, verði að forðast að lýsa því yfir að einstaklingur hafi gerst sekur um refsiverða háttsemi áður en eða án þess að viðkomandi hafi verið sakfelldur fyrir dómi. Að mati kæranda eigi það sérstaklega við þegar stjórnvöld beiti stjórnsýsluviðurlögum, líkt og í þessu máli. Vísar kærandi til þess að ákvörðunin sé andstæð meginreglum stjórnsýsluréttar um lögmæti og réttmæti stjórnvaldsákvarðana, sbr. m.a. 2. málsl. 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Um sé að ræða alvarlegan efnislegan annmarka, sem samkvæmt reglum stjórnsýsluréttar skuli leiða til ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.

Byggir kærandi á því að forsendur hinnar kærðu ákvörðunar séu rangar, þar sem ranglega sé tilgreint að hann hafi verið ákærður fyrir kynferðisbrot þar sem sakamál á hendur honum hafi verið fellt niður. Gerir kærandi athugasemdir við vinnubrögð Útlendingastofnunar sem hann telur ekki í samræmi við meginreglu stjórnsýsluréttar um góða og vandaða stjórnsýsluhætti.

Enn fremur byggir kærandi á því að óskýrt sé hvort ákvörðunin hafi áhrif á ferðafrelsi hans til annarra ríkja innan Schengen-svæðisins með vísan til umfjöllunar um Schengen-upplýsingakerfið samanborið við ákvörðunarorð hinnar kærðu ákvörðunar. Telur kærandi að ákvörðunin uppfylli ekki skýrleikakröfur stjórnsýsluréttarins en af þeim leiði að ákvörðun verði að vera nægilega ákveðin og skýr að efninu til, að málsaðili geti skilið hana og metið réttarstöðu sína. Ber kærandi fyrir sig að eftir því sem ákvörðun verði meira íþyngjandi aukist kröfur til skýrleika hennar. Þá telur kærandi að málsmeðferðin hafi verið ómannúðleg og vanvirðandi í skilningi 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Byggir kærandi á því að hann hafi orðið fyrir mismunun á grundvelli þjóðernis við meðferð málsins og ákvarðanatöku. Bendir kærandi á að almennt sé einstaklingum vísað frá landinu innan sólarhrings, en ekki ákvörðuð brottvísun og endurkomubann eftir nokkra sólarhringa. Að framangreindu virtu telur kærandi að hin kærða ákvörðun sé háð verulegum annmörkum, sem leiða beri til ógildingar hennar.

Varakröfu sína byggir kærandi á því að ákvörðunin sé ósanngjörn, einkum í ljósi fyrrgreindra annmarka, rangfærslna í hinni kærðu ákvörðun, vanvirðandi meðferðar og þar sem honum hafi ekki verið veittur frestur til sjálfviljugrar heimfarar. Um þrautavarakröfu vísar kærandi til þess að þriggja ára endurkomubann sé úr hófi og telur að með vísan til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar skuli almennt miða við tveggja ára endurkomubann. Vísar kærandi einnig til áður reifaðra málsástæðna í tengslum við varakröfu hans.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Kærandi er ríkisborgari Albaníu og hefur heimild til dvalar í allt að 90 daga á hverju 180 daga tímabili, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 8. gr. reglugerðar um útlendinga.

Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið.

Í málinu reynir á hvort kærandi hafi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga. Af atvikum málsins er ljóst að tollverðir höfðu afskipti af kæranda á Keflavíkurflugvelli við komu til landsins og óskuðu eftir aðstoð lögreglu. Samkvæmt gögnum málsins lutu afskipti lögreglu að heimild kæranda til landgöngu en til þess að vera heimiluð landganga hafi kærandi þurft að uppfylla skilyrði 106. gr. laga um útlendinga, ásamt 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri 866/2017. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum lutu fyrirspurnir lögreglu hvort tveggja að tilgangi dvalar og fyrri dvöl kæranda, þar sem hann ætti að baki brotaferil hér á landi auk ólokinna mála í refsivörslukerfinu. Bar lögregla þannig brotaferilinn undir kæranda og að fyrri yfirlýsingar hans um fyrstu heimsókn til Íslands stæðust ekki en kærandi hélt sig við fyrri framburð.

Kæranda bar að svara spurningum lögreglu og segja satt og rétt frá atvikum þegar til skoðunar var hvort honum yrði heimiluð landganga eða ekki. Af gögnum málsins má ráða að kæranda kynni að verða vísað frá landinu, svo sem á grundvelli e-, eða h-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sökum brotaferils hans við fyrri dvöl. Framburður hans um að vera að heimsækja Ísland í fyrsta skipti er því í ósamræmi við þær upplýsingar sem lögregla bar undir hann. Kærandi hefur engar skýringar lagt fram á framangreindu misræmi, hvorki við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun né lögreglu og verður því lagt til grundvallar að tilgangurinn hafi verið að villa um fyrir lögreglu svo honum yrði heimiluð landganga.

Í málatilbúnaði sínum ber kærandi m.a. fyrir sig að Útlendingastofnun hafi skort valdbærni til þess að taka hina kærðu ákvörðun með vísan til 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga. Hin kærða ákvörðun var tekin á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, og í samræmi við 2. málsl. 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga. Kærandi byggir einnig á því að hann hafi ekki dvalið á landinu í skilningi 2. tölul. 3. gr. laga um útlendinga. Ljóst er að kærandi kom til landsins 4. apríl 2025 og grundvallast ákvörðunin á 98. gr. laga um útlendinga sem áskilur að kærandi hafi ekki dvalarleyfi í gildi. Það að kæranda hafi verið í haldi lögreglu eða gert að dvelja á tilteknum stað á Keflavíkurflugvelli kemur ekki í veg fyrir beitingu brottvísunar og er þeirri málsástæðu kæranda hafnað.

Kærandi byggir á því að ekki sé heimilt að brottvísa honum nema að hann hafi verið sakfelldur fyrir brot gegn b-lið 1. mgr. 116. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi m.a. til álits umboðsmanns Alþingis nr. 3786/2003, frá 30. desember 2003 og dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í máli Lindelöf gegn Svíþjóð (mál nr. 22771/93), frá 20. júní 2000. Útlendingastofnun tók stjórnvaldsákvörðun á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga en ákvæðið mælir fyrir um heimild stjórnvalda til að brottvísa útlendingum í samræmi við lagaskilyrði ákvæðisins. Að teknu tilliti til 2. mgr. 4. gr. laga um útlendinga eru Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála meðal stjórnvalda sem annast framkvæmd laganna og eru valdbær til töku stjórnvaldsákvarðana á grundvelli þeirra. Sakfelling fyrir dómi er ekki meðal lagaskilyrða fyrir beitingu b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að þessu virtu hafa tilvísanir kæranda til tiltekinna úrlausna umboðsmanns Alþingis og Mannréttindadómstóls Evrópu ekki þýðingu við úrlausn málsins.

Kærandi byggir einnig á því að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi byggst á röngum forsendum þar sem tiltekið sakamál á hendur honum hafi verið fellt niður. Meðal fylgigagna kæranda á kærustigi eru bréfaskrif fulltrúa ríkislögmanns um niðurfellingu tiltekins sakamáls auk samkomulags um bótagreiðslu af hálfu ríkisins vegna þvingunarráðstafana. Fyrir liggur að hin kærða ákvörðun grundvallast á röngum og villandi upplýsingum kæranda um fyrri dvöl hans á landinu. Að þessu leyti byggði ákvörðun Útlendingastofnunar á réttum forsendum enda ljóst að kærandi var ekki að koma hingað fyrsta sinn þegar hann var stöðvaður af tollvörðum á Keflavíkurflugvelli 4. apríl 2025. Er því ekki tilefni til þess að fella úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar vegna rangra forsendna eða vandaðra stjórnsýsluhátta.

Að framangreindu virtu gaf kærandi, af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi, efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga, og eru skilyrði til brottvísunar samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára. Varakrafa kæranda lýtur að niðurfellingu endurkomubannsins en þrautavarakrafan að styttingu þess. Byggist málatilbúnaður kæranda m.a. á annmörkum á meðferð málsins en samkvæmt framangreindu hefur þeim málatilbúnaði verið hafnað. Að virtum málsatvikum og úrskurðaframkvæmd kærunefndar er þriggja ára endurkomubann hóflegt og er sú ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Í málatilbúnaði sínum vísaði kærandi til þess að hin kærða ákvörðun hafi verið óskýr um það hvort honum sé óheimil koma til Íslands eða alls Schengen-svæðisins. Samkvæmt 20. gr. laga um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi nr. 51/2021, kunna upplýsingar um endurkomubannið að vera skráðar í kerfið. Íslensk stjórnvöld koma ekki að landamæravörslu eða dvalarheimildum á grundvelli landslaga annarra ríkja innan Schengen-samstarfsins og geta íslensk stjórnvöld því ekki slegið föstu hvaða áhrif ákvörðunin hefur á ferðafrelsi kæranda til annarra ríkja samstarfsins. Einstök ríki geta sérstaklega heimilað komu og dvöl í viðkomandi ríki. Athygli kæranda er þó vakin á því að innkoma á Schengen-svæðið án heimildar getur varðað refsingum eða öðrum stjórnsýsluviðurlögum, sbr. til hliðsjónar XII. og XIII. kafla laga um útlendinga.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til lagagrundvallar málsins verður einnig staðfest sú niðurstaða Útlendingastofnunar að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einkum litið til þess að endurkomubanni er m.a. ætlað að hafa bæði almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst endurkomubann til landsins 10. apríl 2025, þ.e. þegar kærandi var færður úr landi. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Athugasemdir kæranda við meðferð lögreglu

Kærandi byggir á því að málsmeðferðin hafi falið í sér ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð án þess að það sé nánar rökstutt. Kæranda er bent á að hann geti borið umkvartanir um vinnubrögð lögreglu undir nefnd um eftirlit með lögreglu eða héraðssaksóknara, sbr. VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, telji hann ástæðu til.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu verður hin kærða ákvörðun staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Þorsteinn Gunnarsson

Valgerður María Sigurðardóttir