Mál nr. 297/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 297/2025

Miðvikudaginn 27. ágúst 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 9. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 23. janúar 2025 um að synja kæranda um örorkulífeyri en veita honum örorkustyrk tímabundið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins með rafrænni umsókn, móttekinni 1. nóvember 2024. Með ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 23. janúar 2025, var umsókn kæranda synjað á þeim grundvelli að skilyrði staðals væru ekki uppfyllt. Kæranda var aftur á móti veittur örorkustyrkur með gildistíma frá 1. nóvember 2024 til 31. október 2029. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir ákvörðuninni 28. janúar 2025 sem var veittur með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. febrúar 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 9. maí 2025. Með bréfi, dags. 27. maí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 4. júní 2025, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. júní 2024. Athugasemdir og gögn bárust frá kæranda 9. júlí 2025 og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. júlí 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé niðurstaða örorkumats Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. febrúar 2025, um að synja kæranda um 75% örorkumat.

Í athugasemdum kæranda frá 9. júlí 2025 kemur fram að samkvæmt reglugerð um örorkumat nr. 379/1999 sé „örorkumat unnið á grundvelli svara umsækjenda, læknisvottorðs og ef þurfa þykir læknisskoðunar hjá skoðunaryfirlækni og öðrum gögnum sem skoðunaryfirlæknir telur nauðsynlegt að afla.“

Í bréfi Tryggingastofnunar vegna örorkumats, dags. 23. janúar 2025, komi fram að kærandi hafi ekki fengið stig í líkamlega hluta örorkumatsstaðalsins en átta stig í þeim andlega. Skoðunarlæknir hafi alfarið horft fram hjá erfiðleikum kæranda vegna hamlandi niðurgangs, kviðverkja og orkuleysis sem því fylgi og telji að slíkir erfiðleikar séu ekki til staðar. Tryggingastofnun hafi lagt skýrslu skoðunarlæknis, dags. 17. janúar 2025, til grundvallar við örorkumatið. Eins og fram komi í greinargerðinni telji stofnunin að nokkuð misræmi sé á milli skoðunarskýrslunnar og svara kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar. Upplýsingar um erfiðleika með að stjórna hægðum komi ekki einungis fram í svörum kæranda við spurningalistanum heldur einnig í læknisfræðilegum gögnum málsins. Tryggingastofnun hafi valið að horfa einungis til skoðunarskýrslu læknis, sem telji að slíkir erfiðleikar séu ekki til staðar.

VIRK starfsendurhæfing hafi gert nýtt starfsgetumat, dags. 10. júní 2025.

Eftirfarandi athugasemdir séu gerðar við niðurstöður skoðunarlæknis, dags. 17. janúar 2025.

Í líkamlega hluta matsins hafi skoðunarlæknir merkt við „Góð stjórn á þvagi og hægðum“ með eftirfarandi rökstuðningi: „Engin saga um lausheldni á þvagi eða hægðir“. Mat og rökstuðningur skoðunarlæknis fari engan veginn saman við ástand kæranda eins og fram komi í læknisfræðilegum gögnum og svörum kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar. Rökstuðningurinn fari heldur ekki saman við lýsingu hans á heilsufars- og sjúkrasögu kæranda en þar komi fram: „Þá hefur A átt í vanda með vegna niðurgangs sem hamlað hefur atvinnuþátttöku.“

Í læknisvottorði komi fram um heilsuvanda og færnisskerðingu: „Vegna niðurgangs sem er þannig að hann getur ekki unnið hefur honum verið synjað af Virk um frekari þjónustu. Er óstarfhæfur.“ Í lýsingu læknisskoðunar segi: „Lýsir sínum niðurgangi og kviðverkjum og mörgum klósettferðum í morgun. ... Þoldi ekki metformin niðurgangurinn jókst settur á Jardiance en langtímasykurinn hefur verið hækkandi nú 56.“ Læknir telji að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. janúar 2021. Fram komi í starfsgetumati VIRK, dags. 19. ágúst 2024, að það sem hafi talsverð áhrif á færni hans sé „hamlandi niðurgangur og kviðverkir um helming tímans“ og „sveiflukennt orkuleysi sem helst tengist niðurgang.“

Í spurningalista vegna færniskerðingar hafi kærandi svarað liðnum um stjórn á hægðum með eftirfarandi hætti: „Niðurgangur mest alla daga.“

Kærandi sé er með magakrampa og niðurgang níu af tíu dögum, sex af tíu þegar best sé. Til að það gangi vel þurfi hann að fylgja ströngu mataræði, hreyfingu og rútínu með mörgum litlum máltíðum. Einnig hafi andlegt álag slæm áhrif. Kærandi sé með D og B-12 vítamínskort ásamt skorti á próteini sem flytji Testósterón. Kærandi sé í eftirliti með þyngd, vöðvamassa og beinum hjá næringarfræðingi hjá Heilsubrú. Ástæður fyrir þessu séu taldar mjólkursykuróþol, gallblöðruleysi, ósjálfráða taugakerfið, að kærandi borði ekki mjólkurvörur, kaffi og fleira. Kærandi verði að borða AB-mjólk, lýsi, lifur, AB gerla, trefjatöflu, D og fjölvítamín. Einnig taki hann testósterón og melatónin, enda verði það til í meltingakerfinu. Þessu fylgi sykursýki sem kærandi þurfi Jardine við og Wegovy sem hann noti öfugt við aðra til að hægja á meltingu og hætta að léttast. Það hjálpi að borða aldrei mikið í einu. Ástandið hafi varað síðan í apríl 2022, þar áður hafi þetta farið smám saman versnandi í tíu ár. Andlegi hliðin sé því að takast á við verki og að finna lífsgæði og ástæðu til að lifa þrátt fyrir meltingavandann.

Varðandi spurninguna um „Stjórn á hægðum og þvagi.“ Kærandi túlki „missir hægðir“ sem „þarf að hafa hægðir of snemma“ og þar af leiðandi að ná ekki að melta fæðu. Það sé oftar en vikulega. Þetta ætti að vera mjög skýrt í læknisvottorði þar sem segi: „Vegna niðurgangs sem er þannig að hann getur ekki unnið hefur honum verið synjað af Virk um frekari þjónustu. Er óstarfhæfur.“ Kærandi ætti því að fá 15 stig vegna þess að hann missi hægðir a.m.k. vikulega.

Varðandi andlega færni í skýrslunni hafi rökstuðningur skoðunarlæknis vegna spurningarinnar hvort að kæranda finnist hann oft að hann hafi svo mörgu að sinna að hann gefist upp vegna þreytu, sinnuleysis eða áhugaleysis verið svohljóðandi: „Hefur ekki orðið fyrir því.“ Vakin sé athygli á því að í læknisvottorði sé sjúkdómsgreining Z73.0 Lífsþreytuástand, útbruni. Eins og fram komi í skýrslu skoðunarlæknis undir heilsufars- og sjúkrasögu hafi kærandi lítið álagsþol. Í starfsgetumati VIRK, dags. 10. júní 2025, komi fram: „Talsvert orkuleysi.“

Varðandi spurninguna hvort svefnvandamál hafi áhrif á daglegt líf kæranda hafi rökstuðningur skoðunarlæknis verið svohljóðandi: „Á að jafnaði ekki erfitt með svefn“ Gerð sé sú athugasemd að ein af sjúkdómsgreiningunum í læknisvottorðinu sé F51 Svefntruflun. Í starfsgetumati VIRK um áhrif á andlega færni komi fram: „Sveiflukennt orkuleysi sem helst tengist niðurgangi auk skertra svefngæða og streituþols.“ Í starfsgetumati VIRK, dags. 10. júní 2025, segi: „Notar svefnlyf. Sefur ekki vel vegna magans. Fær krampa af og til.“ Einnig úr sama mati komi fram: „Hann er með þrálátan niðurgang og sefur ekki vel vegna þess.“ Í greinargerð sálfræðings, dags. 29. maí 2025, komi fram: „Svefnvandi og ADHD eru ennþá mjög hamlandi.“

Varðandi spurninguna hvort kærandi geti einbeitt sér að því að lesa tímaritsgrein eða hlusta á útvarpsþátt þá sé rökstuðningur skoðunarlæknis eftirfarandi: „Á ekki í erfiðleikum með það.“ Gerðar séu athugasemdir við þessa niðurstöðu. Kærandi sé á biðlista hjá ADHD teymi til greiningar. Í starfsgetumati VIRK komi fram: „Aukin einbeitingar skerðing í niðurgangs röskun og seinni part dags auk mismikillar frestunarhegðunar.“ Í greinargerð sálfræðings, dags. 29. maí 2025, komi eftirfarandi fram: „Svefnvandi og ADHD eru ennþá mjög hamlandi.“

Varðandi spurninguna hvort kærandi kjósi að vera einn sex tíma á dag eða lengur þá sé svarið að svo sé. Það sé í raun mjög gott og hjálpi honum að hafa andlegt úthald og einbeitingu þegar maður sé með fólki

Varðandi spurninguna hvort að einbeitingarskortur valdi því að kærandi taki ekki eftir eða gleymi hættu sem geti stafað af heimilistækjum eða öðru í umhverfinu þá sé það svo.

Varðandi spurninguna hvort geðshræring eða gleymska hafi valdið óhappi eða slysi á undanförnum þremur mánuðum þá sé svarið já. Kærandi verði oft í mánuði skyndilega mjög reiður, hann brjóti verkfæri sem hann sé að nota eða það sem hann sé að reyna að laga. Hann sé svo óvanur að hafa enga einbeitingu og sé pirraður og reiður út af þessum örlögum að brenna yfir í vinnu og vera með niðurgang alla daga án einbeitingar.

Öll gögn málsins styðji 75% örorkumat.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar, dags. 10. febrúar 2025, um að synja kæranda um örorku á þeim grundvelli að hann hafi ekki uppfyllt skilyrði fyrir greiðslu örorkulífeyris.

Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Örorkulífeyrir greiðist samkvæmt 25. gr. laga um almannatryggingar, þeim sem séu metnir til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar.

Tryggingastofnun ríkisins meti örorku þeirra sem sæki um örorkubætur samkvæmt sérstökum örorkustaðli. Örorkustaðallinn sé byggður á læknisfræðilega viðurkenndum sjúkdómum eða fötlunar og sé að finna í fylgiskjali 1 við reglugerð nr. 379/1999 um örorkumat sem sett sé með skýrri lagastoð. Staðlinum sé skipt upp í tvo hluta, líkamlegan og andlegan. Til þess að standast efsta stig örorku samkvæmt staðli þurfi umsækjandi að fá 15 stig í líkamlega hlutanum eða tíu stig í þeim andlega, þó nægi að umsækjandi fái sex stig í hvorum hluta fyrir sig. Tryggingastofnun sé bundin af staðlinum eins og hann hafi verið ákveðinn.

Örorkumat sé unnið á grundvelli svara umsækjanda við stöðluðum spurningalista, læknisvottorðs og ef þurfa þyki læknisskoðunar hjá tryggingayfirlækni og öðrum gögnum sem tryggingayfirlæknir telji nauðsynlegt að afla, sbr. 3. gr. reglugerðar nr. 379/1999.

Örorkustyrkur greiðist samkvæmt 27. gr. laga um almannatryggingar þeim sem skorti a.m.k. helming starfsorku sinnar. Í 1. mgr. 27. gr. komi fram að veita skuli einstaklingi á aldrinum 18 til 62 ára örorkustyrk ef örorka hans sé metin a.m.k. 50% og viðkomandi uppfylli skilyrði 24. gr. um tryggingavernd. Um framkvæmd örorkumats sé fjallað í reglugerð um örorkumat nr. 379/1999.

Í 45. gr. laga um almannatryggingar sé m.a. kveðið á um að Tryggingastofnun ríkisins skuli kynna sér aðstæður umsækjenda og greiðsluþega og gera þeim grein fyrir rétti þeirra samkvæmt lögum þessum og öðrum lögum er stofnunin starfi eftir, reglugerðum settum á grundvelli laganna og starfsreglum stofnunarinnar. Við meðferð máls skuli staða og réttindi umsækjanda eða greiðsluþega skoðuð heildstætt. Stofnunin skuli jafnframt leiðbeina umsækjanda um réttarstöðu hans, um þau gögn sem þurfi að fylgja með umsókn og um framhald málsins og hafi því öllu verið sinnt í þessu máli.

Málavextir séu þeir að kærandi hafi lokið 23 mánuðum á endurhæfingarlífeyri, annars vegar á tímabilinu 1. júní 2022 til 1. september 2023 og hins vegar frá 1. febrúar 2024 til 1. nóvember 2024.

Kærandi hafi sótt um örorkulífeyri með umsókn 26. ágúst 2024 ásamt því að skila inn fylgigögnum. Umsókninni hafi verið synjað með bréfi, dags. 5. september 2024, þar sem endurhæfing hafi ekki verið talin fullreynd. Kærandi hafi sótt aftur um örorkulífeyri með umsókn, dags. 1. nóvember 2024. Meðfylgjandi hafi verið spurningalisti, dags. 1. nóvember 2024, starfsgetumat frá VIRK, dags. 19. ágúst 2024, þjónustulokaskýrsla frá VIRK, dags. 28. ágúst 2023, og læknisvottorð, dags. 27. ágúst 2024.

Ákveðið hafi verið að boða kæranda til skoðunarlæknis og hafi Tryggingastofnun borist skoðunarskýrsla B læknis, dags. 17. janúar 2025. Í kjölfarið hafi kæranda verið synjað um örorkumat með bréfi, dags. 23. janúar 2025, á þeim grundvelli að skilyrðum fyrir greiðslu örorkulífeyris hafi ekki verið fullnægt en örorkustyrkur hafi verið samþykktur þar sem færni til almennra starfa hafi verið talin skert að hluta. Sú ákvörðun hafi verið kærð 9. maí 2025.

Við mat á örorku hafi verið stuðst við þau gögn sem hafi legið fyrir í málinu.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá því sem fram kemur í læknisvottorði, dags. 27. ágúst 2024, og svörum kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar.  

Í þjónustulokaskýrslu frá VIRK, dags. 28. ágúst 2023, komi fram að kærandi hafi verið í þjónustu hjá VIRK í sjö mánuði og hafi verið í margháttaðri endurhæfingu. Hann eigi að baki fyrri feril og endurhæfingu hjá Reykjalundi. Hjá VIRK hafi hann verið í þverfaglegri starfsendurhæfingu hjá Starfsendurhæfingu C þar sem unnið hafi verið með margvíslegar hamlanir. Á tímabilinu hafi frekari hamlanir bæst við á meðan aðrar hamlanir hafi minnkað. Kæranda hafi verið vísað í mat hjá lækni á vegum VIRK þar sem niðurstaðan hafi verið sú að hann hafi ekki færst nær vinnumarkaði og hafi starfsendurhæfing verið talin fullreynd og kærandi hafi verið metinn óvinnufær en honum hafi verið vísað á heilbrigðiskerfið til frekari þjónustu.

Í starfsgetumati frá VIRK, dags. 19. ágúst 2024, komi fram að heilsubrestur sé til staðar hjá kæranda sem valdi óvinnufærni. Starfsendurhæfing hjá VIRK sé talin óraunhæf. Kærandi hafi hlotið mikla endurhæfingu á síðustu árum og eigi tvo fyrri ferla hjá VIRK auk endurhæfingar á Reykjalundi og meðferð í geðheilsuteymi. Hann meti tíðan niðurgang með kviðverkjum og meðfylgjandi orkuleysi sína helstu hömlun í dag. Starfsendurhæfing hafi verið talin óraunhæf og kærandi hafi verið metinn óvinnufær og hafi verið vísað á heilbrigðiskerfið til frekari þjónustu.

Ákveðið hafi verið að boða kæranda í læknisskoðun hjá skoðunarlækni. Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá mati skoðunarlæknis í skoðunarskýrslu, dags. 17. janúar 2025, á andlega og líkamlega færni kæranda.

Skoðunarlæknir hafi svarað því játandi hvort eðlilegt væri að endurmeta ástand umsækjanda síðar og að færni kæranda hafi verið svipuð og nú í tvö til þrjú ár. Þá hafi skoðunarlæknir talið að endurhæfing væri fullreynd.

Samkvæmt matinu hafi kærandi ekki fengið stig í líkamlega hlutanum en átta stig í þeim andlega. Það nægi ekki til að uppfylla skilyrði til greiðslu örorkulífeyris. Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri en örorkustyrkur hafi verið veittur, þar sem sex stig nægi til þess að uppfylla skilyrði til greiðslu örorkustyrks.

Tryggingastofnun leggi skýrslu skoðunarlæknis til grundvallar við örorkumatið. Rétt sé að hafa í huga að í skoðunarskýrslu séu svör kæranda og aðrar upplýsingar í málinu metnar af skoðunarlækninum.

Samanburður Tryggingastofnunar á þeim gögnum sem hafi legið til grundvallar ákvörðunum stofnunarinnar í máli þessu gefi til kynna að nokkuð misræmi sé á milli skoðunarskýrslu, dags. 17. janúar 2025, og spurningalista, dags. 1. nóvember 2024. Líkt og komið hafi fram þá hafi skoðunarlæknir metið það svo að kærandi búi ekki við líkamlega færniskerðingu.

Í svörum kæranda við spurningalista komi hins vegar fram að hann eigi í erfiðleikum með flesta þá þætti sem spurt sé um, þó með þeim fyrirvara að erfiðleikarnir komi einungis fram þegar hann sé með magakrampa. Þá komi einnig fram í spurningalistanum að kærandi eigi í erfiðleikum með að stjórna hægðum, en samkvæmt skoðunarskýrslu læknis séu slíkir erfiðleikar ekki taldir hafa verið til staðar.

Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri með bréfi, dags. 23. janúar 2025.

Samkvæmt gögnum Tryggingastofnunar hafi verið ákveðið að synja umsókn kæranda um örorkulífeyri á grundvelli örorkumats sem hafi farið fram 17. janúar 2025, að teknu tilliti til skýrslu skoðunarlæknis sem hafi verið útbúin þar sem kærandi hafi ekki fengið stig í líkamlega hlutanum og átta stig í þeim andlega.

Tryggingastofnun sé bundin af staðlinum eins og hann hafi verið ákveðinn. Sú stigagjöf nægi ekki til að uppfylla skilyrði staðals um hæsta örorkustig en örorka þeirra sem sæki um örorkulífeyri skuli að meginreglu metin samkvæmt staðli þrátt fyrir að endurhæfing teljist fullreynd. Sé það því nauðsynlegt skilyrði samþykktar örorkumats að endurhæfing sé fullreynd en ekki nægjanlegt. Niðurstaða örorkumats Tryggingastofnunar hafi því verið sú að skilyrði staðals um hæsta örorkustig hafi ekki verið uppfyllt og á þeim grundvelli hafi umsókn kæranda um örorkulífeyri verið synjað.

Ákveðið hafi verið að samþykkja örorkustyrk til kæranda, þar sem færni til almennra starfa hafi verið talin skert að hluta.

Tryggingastofnun leggi sjálfstætt mat á færniskerðingu umsækjenda á grundvelli framlagðra gagna þar sem m.a. sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir/endurhæfingu sem umsækjandi hafi undirgengist í kjölfar veikinda og/eða slysa. Við gerð örorkumats sé Tryggingastofnun því ekki bundin af ályktunum lækna eða annarra meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni umsækjanda. Við það mat skipti máli hvort gögnin komi frá hlutlausum aðila og enn fremur hvort þau séu vel rökstudd. Loks horfi Tryggingastofnun til þess hvort áverkar, fötlun eða sjúkdómar leiði almennt til þeirra einkenna sem lýst sé í gögnum málsins og hvort einkennin fái stoð í lýsingu atvika daglegs lífs. 

Samkvæmt skýrslu skoðunarlæknis, dags. 17. janúar 2025, sé líkamleg og andleg færniskerðing kæranda, svo sem hún sé metin af sérfræðingum Tryggingastofnunar, slík að ekki sé fullnægt skilyrðum til greiðslu örorkulífeyris. Mati sínu til stuðnings vísi stofnunin til mats skoðunarlæknis að líkamleg færniskerðing kæranda sé engin og andleg færniskerðing ekki nægilega mikil til þess að uppfylla skilyrði laga um almannatryggingar um að vera metinn til a.m.k. 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilegra viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar.

Samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat sé heimilt að meta umsækjanda að minnsta kosti 75% öryrkja án þess að byggja á staðli ef tryggingayfirlæknir telji sýnt af læknisvottorði eða öðrum gögnum að umsækjandi hafi hlotið örorku til langframa vegna læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar eða muni sannanlega hljóta slíka örorku. Um undantekningarákvæði sé að ræða sem skýra verði þröngt samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum. Ekki sé í reglugerðinni sjálfri að finna leiðbeiningar um það hvenær ákvæðið eigi við, en þar sem 24. gr. laga um almannatryggingar mæli fyrir um staðlað mat verði að gera mjög strangar kröfur við beitingu undantekningarákvæðisins. Slíkt sé að mati Tryggingastofnunar aðeins heimilt ef líkamleg og andleg færni sé svo mikið skert að augljóst sé að viðkomandi uppfylli skilyrði staðals eða fötlun hans verði jafnað til þess. Að mati Tryggingastofnunar eigi það ekki við í tilviki kæranda.

Það sé því niðurstaða Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki skilyrði 24. gr. laga um almannatryggingar til þess að vera metinn 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Þá sé það einnig niðurstaða Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki undanþáguákvæði 4. gr. reglugerðarinnar sem geri ráð fyrir að örorka sé metin utan örorkustaðals. Kærandi uppfylli hins vegar skilyrði örorkustyrks þar sem færni til almennra starfa hafi verið talin skert að hluta.

Tryggingastofnun fari fram á að ákvörðun, dags. 23. janúar 2025, um að synja kæranda um örorkumat verði staðfest.

V.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja kæranda um örorkulífeyri og tengdar greiðslur en veita honum örorkustyrk. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri samkvæmt 25. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar eru greiðslur örorkulífeyris bundnar því skilyrði að umsækjendur hafi verið metnir til að minnsta kosti 75% örorku til langframa vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar. Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. sömu laga skal Tryggingastofnun ríkisins, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, veita einstaklingi örorkustyrk ef örorka hans er metin að minnsta kosti 50%.

Samkvæmt 1. málsl. 2. mgr. 25. gr. laga um almannatryggingar metur Tryggingastofnun ríkisins örorku þeirra sem sækja um örorkulífeyri samkvæmt sérstökum örorkustaðli. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat metur tryggingayfirlæknir örorku þeirra sem sækja um örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins samkvæmt staðli sem byggður er á læknisfræðilega viðurkenndum sjúkdómum eða fötlun. Fyrri hluti örorkustaðalsins fjallar um líkamlega færni og þarf umsækjandi að fá fimmtán stig samanlagt til að teljast að minnsta kosti 75% öryrki. Síðari hluti staðalsins lýtur að andlegri færni og þarf umsækjandi að fá tíu stig til að teljast að minnsta kosti 75% öryrki. Nái umsækjandi ekki tilskildum stigafjölda í öðrum hluta staðalsins getur hann samt verið metinn að minnsta kosti 75% öryrki, nái hann að minnsta kosti sex stigum í hvorum hluta staðalsins. Samkvæmt 3. gr. reglugerðarinnar skal Tryggingastofnun, þegar umsókn og læknisvottorð hafa borist, að jafnaði senda umsækjanda staðlaðan spurningalista. Örorkumat er síðan unnið á grundvelli svara umsækjanda, læknisvottorðs og ef þurfa þykir læknisskoðunar og annarra gagna sem tryggingayfirlæknir telur nauðsynlegt að afla.

Meðfylgjandi umsókn kæranda um örorkulífeyri var læknisvottorð D, dags. 27. ágúst 2024. Í vottorðinu er greint frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„ENDURTEKIN GEÐLÆGÐARRÖSKUN, Í SJÚKDÓMSHLÉI

ADULT ONSET DIABETES MELLITUS

KVÍÐARÖSKUN, ÓTILGREIND

LÍFSÞREYTUÁSTAND, ÚTBRUNI

SVEFNTRUFLUN

GASTRO-OESOPHAGEAL REFLUX DISEASE WITHOUT OESOPHAGITIS

HYPERTENSIO ARTERIALIS (HT)

REACTION TO SEVERE STRESS, UNSPECIFIED“

Um fyrra heilsufar segir:

„Hraustur fram að því að hann hættir vinnu í janúar 2021“

Um heilsuvanda og færniskerðingu nú segir:

„Hefur unnið mikið og endar í burnout með kvíða og þunglyndi.

Lýsir kvíða sínum og burnouti. Hefur unnið á sama stað í X ár og lítið verið frá vinnu. Nú undanfarin 2 ár hefur hann verið í endurhæfingu á vegum Virk og Reykjalundar en var útskrifaður frá Reykjalundi í lok september fór aftur til Virk þar sendur í starfsendurhæfingu C. Nú telur Virk að endurhæfing sé fullreynd og án árangurs. Vegna niðurgangs sem er þannig að hann getur ekki unnið hefur honum verið synjað af Virk um frekari þjónustu. Er óstarfhæfur. Hefur verið útskrifaður frá Geðheilsuteymi Vestur en greindur þar með kvíða og þunglyndi.“

Í vottorðinu kemur fram að kærandi hafi verið óvinnufær frá 1. janúar 2021 og að búast megi við að færni aukist með tímanum. Í athugasemdum segir:

„Stefnir á vinnumarkað en er hálf strand þar sem honum hefur verið úthýst frá þeim stöðum sem hafa verið að hjálpa honum.“

Undir rekstri málsins lagði kærandi fram læknisvottorð D, dags. 7. júlí 2025, þar er greint frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„SVEFNTRUFLUN

ADULT ONSET DIABETES MELLITUS

HYPERTENSIO ARTERIALIS (HT)

OBESITY, UNSPECIFIED

GEÐLÆGÐARLOTA, ÓTILGREIND

KVÍÐARÖSKUN, ÓTILGREIND

LÍFSÞREYTUÁSTAND, ÚTBRUNI

GASTRO-OESOPHAGEAL REFLUX DISEASE WITHOUT OESOPHAGITIS“

Um heilsuvanda og færniskerðingu segir meðal annars.

„Er óstarfhæfur. Hefur verið útskrifaður frá Geðheilsuteymi Vestur en greindur þar með kvíða og þunglyndi. Sálfræðingur hjá Virk var að vinna með hann og taldi hann geta verið með ADHD er kominn með beiðni til Geðlæknis til að fá slíkt staðfest en hann á erfittt með einbeitingu og að halda einbeitingu einnig með að muna hluti sem hann á að gera. stundum reynir hann á sig til að halda einbeitingu og nær því þá í 1-2 tíma en segir það taka sinn toll þannig að hann verður uppgefinná eftir. Hefur reynt að lesa td. tímaritsgrein en segist ekki ná einbeitingu til að greinin komi sér að einhverju gagni. Honum finnst svefninn spila inní þannig að ef hann hefur sofið illa er hann verri daginn eftir en hann tekur Melatonin phenergan og Imovane til að ná einhverjum svefni. Segist þurfa að hvíla sig frá fólki til að geta haft einbeitingu á meðan hann umgengst fólk í þá mest 1-2 tíma. Segist oft verða reiðan og á það til að brjóta verkfæri sem hann er að nota þegar hann áttar sig á að hann skorti einbeitingu til að halda sér að verki eða að um einhverskonar verkstol sé að ræða.

ER með sykursýki 2 en það hefur reynsst efitt að ná tökum á henni ma. vegna þess að hann hefur lítið sinnt eftirliti. Þá er SHBG lágt og þar af leiðandi Testosteron.“

Í áliti læknis á horfum á aukinni færni segir:

„Einstaklingur verið 7 mánuði í þjónustu VIRK, á að baki 2 fyrri ferla hjá VIRK, Reykjalund og geðheilsuteymi. Mikil uppvinnsla átt sér stað í heilbrigðiskerfi. Framgangur hægur og óljóst með starfsgetu.

Meta þarf hvort áframhaldandi starfsendurhæfing sé raunhæf.“

Í starfsgetumati VIRK, dags. 25. ágúst 2024, kemur fram að andleg heilsa hafi talsverð áhrif á færni til atvinnuþátttöku, í rökstuðningi segir að sveiflukennt orkuleysi tengist helst niðurgangi auk skertum svefngæðum og streituþoli. Í samantekt og áliti segir:

„A upplifði mikinn kvíða, lífsþreytuástand og burnout eftir vaxandi álag í starfi og veikindi vegna Covid. Í hans meðferð hjá Geðheilsuteymi Vestur hefur honum reynst HAM meðferð við kvíða og þunglyndi vel ásamt HAM námskeiði við svefnvanda. Ásamt því hefur gagnast honum yfirferð á lyfjamálum og aðkoma fjölskyldufræðings. Hvað lyfjameðferð varðar hefur A reynt Bupropionmeðferð en árangur af því engin og hætti á því eftir um 6 vikur. Þá hefur vortioxetin (Brintelix) verið bætt við m.t.t. kvíðaeinkenna. A hefur fundið fyrir framförum í líðan og virkni og hefur hann öðlast meiri sátt við sín líkamlegu veikindi en er þó ekki á þeim stað enn að vera alfarið tilbúinn á vinnumarkað. Það er þó þangað sem hugur hans stefnir, líklega á formi eigin reksturs í vaxandi mæli. Megin einkenni A hafa verið tengd kvíða og hugrænum þáttum. Upplifir einbeitingar- og minnisleysi eftir covid. Finnst minnið og athyglin ekki vera eins og áður, gleymir til dæmis orðum og tímabókunum nema hann skrifi það niður í dagbók. MMSE próf eðlilegt og taugasálfræðileg próf sýna ekki merki um vitræna skerðingu. Hefur sótt fyrirlestra um hugræna þreytu. Hann skorar á GAD og PHQ sem svarar til miðlungs til alvarlegra einkenna kvíða og depurðar og skorar svipað og 2022. Hann er búin að vera hjá geðheilsuteymi frá byrjun árs og telur að hann hafi líklega verið í einhverju svartsýniskasti þegar hann svaraði spurningalistum í júní en metur geðræn einkenni ekki hamlandi í dag en að hann sé viðkvæmur fyrir álagi og streitu. Hann er á biðlista hjá ADHD teymi og verið samþykktur inn en geðlæknir hjá geðheilsuteymi var að reyna að skoða þetta án þess að greining færi fram en A finnst þessi einkenni ekki eins mikil og oft áður. Hann fór á svefnnámskeið í byrjun árs og finnst það hafa hjálpað.

Meltingar vandamál A með niðurgangi 9 af hverjum 10 dögum en hefur lagast en enn er hann með niðurgang 5 daga af 10. Hann telur niðurgangsköst enn vera sína helstu hömlun til atvinnuþátttöku þar sem hann er alltaf einhverja daga í viku óvinnufær. Hann segist ekki vera búin að jafna sig enn á áfallastreitu og á erfitt með einbeitingu og þar með að tileinka sér nýja hluti. Hann segir álagsþol mjög lítið og gæti ekki þolað erfið samskipti.

A er skref fyrir skref að öðlast trú á að hann geti snúið aftur á vinnumarkað þrátt fyrir að fullt fyrra þrek hafi ekki enn náðst og náist hugsanlega ekki.

Hann metur vinnugetu sína litla í dag en telur helmings líkur á að hann verði komin á vinnumarkað eftir 6-12 mánuði. Hann telur frekar mikilvægt fyrir sig að vera í vinnu og telur sig að hálfu tilbúinn í það og hálf öruggur um að það takist.

[…]

A á tvo fyrri ferla hjá VIRK. Verið í endurhæfingu á Reykjalundi og nýlokið meðferð í geðheilsuteymi. Sótt hefur verið einu sinn um örorku.

A hefur hlotið mikla endurhæfingu á síðustu árum og á tvo fyrri ferla hjá VIRK auk endurhæfingar á Reykjalundi og nýlokið meðferð í geðheilsuteymi. Hann metur tíðan niðurgang með kviðverkjum og meðfylgjandi orkuleysi sína helstu hömlun í dag og verður ekki unnið með í starfsendurhæfingu og telst óraunhæf og hann metin óvinnufær og er vísað í heilbrigðiskerfið til frekari þjónustu.“

Einnig liggur fyrir meðal gagna málsins þjónustulokaskýrsla VIRK, dags. 10. júlí 2023.

Undir rekstri málsins lagði kærandi fram greinargerð E hjá VIRK, dags. 10. júní 2025. Í samantekt og áliti segir m.a.:

„Fram kemur í gögnum og hans frásögn að hann hafi farið að vinna 2007 og verið annað hvort með ofurfókus á verkefnum eða gert lítið sem ekki neitt. […] Síðan fer hann út af sporinu þegar Covid kom. Þá var búið að vera mikið álag í vinnunni. Hann var orðinn lengi að öllu, mundi lítið og horfði bara í vegginn. Þessu fylgdi kvíði og hitti hann lækni sem setti hann á Miron og síðar á Sertral. Hann fór einnig á Kvíðameðferðarstofuna og fékk ráð en hjálpaði lítið. Þetta var talið kulnun og gafst hann upp í vinnu í desember 2020 og hefur ekki unnið síðan. Hann fór í Geðheilsuteymi þar sem hann fékk HAM við kvíða og þunglyndi auk svefnvanda. Farið var yfir lyfin og hann hitti fjölskyldufræðing. Var settur á Wellbutrin sem dró úr þreytu og orkuleysi og Brintellix sem hjálpaði við kvíðanum. Hann var á Reykjalundi frá mars 2022 og út september 2022. Hann fór þaðan í Starfsendurhæfingu C frá nóvember 2022 til júlí 2023. Í byrjun árs 2024 fer hann í geðheilsuteymi til október 2024 er hann fer í VIRK. Hann á fyrri tvö tímabil hjá VIRK. Framgangur verið hægur.

Hvað líkamlega líðan varðar þá fær hann verki í hálshrygg og mjóbak af og til. Gallblaðra verið tekin. Hann er með þrálátan niðurgang og sefur ekki vel vegna þess. Hann er greindur með sykursýki 2022. Talsvert orkuleysi. Er með gláku og notar lyf við því.

Hann hefur nú verið í 7 mánuði hjá VIRK. Hann fór í sálfræðiviðtöl og hitti iðjuþjálfa. Hann fékk líkamsræktarkort og tók námskeið í matariðn. Hann langar að starfa í þeim geira. Hans helstu hindranir nú hvað varðar endurkomu á vinnumarkað eru kvíði, depurð, ADHD (segir hann) og ofurfókus sem gerir hann þreyttan. Einnig krónískur niðurgangur sem hefur áhrif á svefninn.

[…]

Hann hefur náð einhverjum árangri í gegnum heilbrigðiskerfið og starfsendurhæfingu en er ekki á þeim stað að hann sé að færast nær vinnumarkaði. Þetta á hann erfitt með að sætta sig við.“

Í niðurstöðu segir:

„Heilsubrestur til staðar sem veldur óvinnufærni. Starfsendurhæfing hjá VIRK er talin fullreynd.

Eftir samtal er ljóst að hann er með fjölþættan vanda og hafa fjölmörg úrræði undanfarin ár verið reynd sem hafa ekki fært hann nær vinnumarkaði. Því telst starfsendurhæfing fullreynd og hefur hann fullan skilning á því. Honum er vísað á heilbrigðiskerfið og samtryggingakerfið varðandi næstu skref.“

Við örorkumatið lá fyrir spurningalisti með svörum kæranda vegna færniskerðingar sem kærandi skilaði til Tryggingastofnunar ríkisins í tengslum við umsókn sína. Kærandi lýsir heilsuvanda sínum með að tilgreina meltingu, andlega þreytu, ADHD, PTSD, kvíða og þunglyndi. Varðandi líkamlega færniskerðingu svarar kærandi spurningu um það hvort hann eigi í erfiðleikum með að sitja þannig að hann geti það ekki allan daginn, hann þurfi skrifborð sem hægt sé að hækka. Ekki nema hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort hann eigi í erfiðleikum með að standa upp af stól þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hann eigi í erfiðleikum við að beygja sig eða krjúpa þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hann eigi í erfiðleikum með að standa þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort hann eigi í erfiðleikum með að ganga þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort hann eigi í erfiðleikum með að ganga upp og niður stiga þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort hann eigi í erfiðleikum með að nota hendurnar þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hann eigi erfitt með að teygja sig eftir hlutum þannig svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hann eigi erfitt með að lyfta og bera þannig að svo sé ekki nema þegar hann sé með magakrampa. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hann eigi erfitt með að stjórna hægðum þannig að hann sé með niðurgang mest alla daga. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hann hafi átt við geðræn vandamál að stríða játandi og greinir í því sambandi frá ADHD, PTSD, stressi, andlegri þreytu auk kvíða og þunglyndis.

Skýrsla B skoðunarlæknis liggur fyrir í málinu en hann átti viðtal við kæranda og skoðaði hann að beiðni Tryggingastofnunar ríkisins þann 17. janúar 2025. Samkvæmt skýrslunni metur skoðunarlæknir það þannig að hann búi ekki við líkamlega færniskerðingu. Hvað varðar andlega færniskerðingu kæranda telur skoðunarlæknir að geðræn vandamál valdi kæranda erfiðleikum í tjáskiptum. Skoðunarlæknir metur það svo að kærandi ergi sig yfir því sem ekki hefði angrað hann áður en hann varð veikur. Skoðunarlæknir metur það svo að andlegt álag hafi átt þátt í að kærandi lagði niður starf. Skoðunarlæknir metur það svo að kærandi forðist hversdagsleg verkefni á þeim forsendum að þau muni valda of mikilli þreytu eða álagi. Skoðunarlæknir metur það svo að kærandi kvíði því að sjúkleiki hans versni, fari hann aftur að vinna. Skoðunarlæknir metur það svo að geðsveiflur valdi kæranda óþægindum einhvern hluta dagsins. Að öðru leyti telur skoðunarlæknir að kærandi búi ekki við andlega færniskerðingu.

Geðheilsu kæranda er lýst svo í skoðunarskýrslu:

„Væg þunglyndis- og kvíðaeinkenni. Streita.“

Skoðunarlæknir lýsir atferli kæranda svo í skoðunarskýrslunni:

„Gefur þokkalega sögu. Virðist nokkuð spenntur og undirliggjandi kvíði. Snyrtilegur til fara.“

Skoðunarlæknir lýsir líkamsskoðun kæranda þannig í skýrslu sinni:

„Í rúmum meðalholdum aðeins kviðmikill. Gengur óhaltur. Beygir sig og bograr á vanda. Góð hreyfing í öllum stórum liðum. Ekki sérstök óþægindi í stoðkerfi.“

Um heilsufars- og sjúkrasögu segir:

„A var hraustur framan af ævi en fann fyrir vaxand andlegri vanlíðan, streitu og lífsþreytuástandi vegna álags í starfi. Þá versnuðu einkenni hans eftir að hann veiktist af Covid og leiddu til óvinnufærni. Bera fór á töluverðum kvíða og þunglyndi og var hann í tengslum við geðheilsuteymi , fór á HAM námskeið og hefur verið í eftirliti og á lyfjameðferð á vegum heimilislæknis. Eftir Covid kveðst hann finna fyrir miklum þreytueinkennum, einbeitingar- og minnistruflun. Andleg líðan hefur verið sveiflukennd. Hann er nú á biðlista hjá ADHD teymi til greiningar. Þá hefur A átt í vanda vegna niðurgangs sem hamlað hefur atvinnuþáttöku. Hann hefur lítið álagsþol og þolir illa erfið samskipti. Hann fór í gegnum starfsendurhæfingarferli en var hann við útskrift þaðan talinn vera með skerta starfsgetu og frekari starfsendurhæfing er talin óraunhæf. A dvaldi um tíma á Reykjalundi til endurhæfingar.“

Dæmigerðum degi er lýst svo í skoðunarskýrslunni:

„[…] Hefur verið að taka í gegn íbúð [...] sem tekið hefur mestan tíma hans. Hann er að velta fyrir sér að reyna vinna sjálfstætt, hefur áhuga á að reka matsölustað en veit ekki hvort hann treysti sér til þess. Kveðst hugsanlega getað notað reynslu sína við fjármálastjórnun í sjálfstæð verkefni. Sefur misvel. Er mest heima við þessa dagana. Les eitthvað, horfir á sjónvarp og notar tölvu“

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, hefur yfirfarið mat á örorku kæranda á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Er þá metin skerðing á getu vegna afleiðinga læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma samkvæmt sérstökum örorkustaðli. Eins og áður hefur komið fram er staðallinn hluti af reglugerð nr. 379/1999 um örorkumat sem sett er með skýrri lagastoð. Staðlinum er ætlað að mæla líkamlega og andlega færni á grundvelli staðlaðra spurninga og svara við þeim. Úrskurðarnefndin er bundin af staðlinum eins og hann hefur verið ákveðinn. Úrskurðarnefndin hefur lagt mat á skoðunarskýrslu matslæknis og virt hana í ljósi annarra læknisfræðilegra gagna sem liggja fyrir í málinu. Samkvæmt skoðunarskýrslu glímir kærandi ekki við líkamlega færniskerðingu. Samkvæmt skoðunarskýrslu er andleg færniskerðing kæranda, svo sem hún er mæld samkvæmt örorkustaðli, sú að geðræn vandamál kæranda valdi erfiðleikum í tjáskiptum við aðra. Slíkt gefur tvö stig samkvæmt örorkustaðli. Skoðunarlæknir metur það svo að kærandi ergi sig yfir því sem ekki hefði angrað hann áður en hann varð veikur. Slíkt gefur eitt stig samkvæmt örorkustaðli. Skoðunarlæknir metur það svo að andlegt álag hafi átt þátt í að hann lagði niður starf. Slíkt gefur tvö stig samkvæmt örorkustaðli. Skoðunarlæknir metur það svo að kærandi forðist hversdagsleg verkefni á þeim forsendum að þau muni valda of mikilli þreytu eða álagi. Slíkt gefur eitt stig samkvæmt örorkustaðli. Skoðunarlæknir metur það svo að kærandi kvíði því að sjúkleiki hans versni, fari hann aftur að vinna. Slíkt gefur eitt stig samkvæmt örorkustaðli. Skoðunarlæknir metur það svo að geðsveiflur kæranda valdi honum óþægindum einhvern hluta dagsins. Slíkt gefur eitt stig samkvæmt örorkustaðli. Á grundvelli skýrslu skoðunarlæknis er því andleg færniskerðing kæranda metin til átta stiga samtals.

Samkvæmt 4. gr. reglugerðar nr. 379/1999 um örorkumat er þó heimilt að meta umsækjanda að minnsta kosti 75% öryrkja án þess að byggja á staðli ef tryggingayfirlæknir telur sýnt af læknisvottorði eða öðrum gögnum að umsækjandi hafi hlotið örorku til langframa vegna læknisfræðilega viðurkenndra sjúkdóma eða fötlunar eða muni sannanlega hljóta slíka örorku. Um undantekningarákvæði er að ræða sem skýra verður þröngt samkvæmt almennum lögskýringarsjónarmiðum. Ekki er í reglugerðinni sjálfri að finna leiðbeiningar um það hvenær ákvæðið á við, en þar sem 25. gr. laga um almannatryggingar mælir fyrir um staðlað mat verður að gera mjög strangar kröfur við beitingu undantekningarákvæðisins. Slíkt er að mati úrskurðarnefndarinnar aðeins heimilt ef líkamleg og andleg færni er svo mikið skert að augljóst er að viðkomandi uppfylli skilyrði staðals eða fötlun hans verði jafnað til þess. Að mati nefndarinnar á það ekki við í tilviki kæranda.

Úrskurðarnefndin leggur sjálfstætt mat á öll fyrirliggjandi gögn. Við það mat skiptir máli hvort gögnin komi frá hlutlausum aðila og enn fremur hvort þau séu vel rökstudd. Loks horfir nefndin til þess hvort áverkar, fötlun eða sjúkdómar leiði almennt til þeirra einkenna sem lýst er í gögnum málsins og hvort einkennin fái stoð í lýsingu atvika daglegs lífs. Það er mat úrskurðarnefndarinnar að misræmis gæti í gögnum málsins varðandi mat á andlegri færni kæranda.

Samkvæmt skoðunarskýrslu er það mat skoðunarlæknis að svefnvandamál hafi ekki áhrif á dagleg störf kæranda með þeim rökstuðningi að hann eigi að jafnaði ekki erfitt með svefn. Í læknisvottorði D, dags. 27. ágúst 2024, er greint frá sjúkdómsgreiningunni svefntruflun og segir að kærandi taki melatonin, Phenergan og Imovane til að ná einhverjum svefni. Í starfsgetumati VIRK, dags. 25. ágúst 2024, kemur fram að andlegt sveiflukennt orkuleysi tengist m.a. skertum svefngæðum. Að mati úrskurðarnefndar gefur framangreint til kynna að kærandi glími við ákveðin svefnvandamál. Ef fallist yrði á að svefnvandamál hefðu áhrif á dagsleg störf kæranda fengi kærandi eitt stig til viðbótar samkvæmt staðli. Samkvæmt skoðunarskýrslu er það mat skoðunarlæknis að kærandi geti einbeitt sér að lesa tímaritsgrein eða hlusta á útvarpsþátt með þeim rökstuðningi að hann eigi ekki í erfiðleikum með það. Í læknisvottorði D, dags. 7. júlí 2025, er greint frá erfiðleikum með einbeitingu, t.d. kemur fram að kærandi eigi erfitt með  að lesa tímaritsgrein þannig að hún komi honum að gagni. Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að framangreint gefi til kynna að kærandi eigi erfitt með einbeitingu. Ef fallist yrði á kærandi geti ekki einbeitt sér að því að lesa tímaritsgrein eða hlusta á útvarpsþátt fengi kærandi eitt stig til viðbótar samkvæmt staðli og fengi því samtals tíu stig samkvæmt andlega hluta staðalsins og uppfyllti skilyrði örorkulífeyris.

Í ljósi framangreinds misræmis er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að rétt sé að nýtt mat fari fram á örorku kæranda. Er æskilegt að í örorkumatinu verði tekin rökstudd afstaða til þess sem misræmið lýtur að. Hafa ber í huga að miklir hagsmunir eru því tengdir fyrir kæranda hvort hann uppfylli skilyrði örorkulífeyris.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að fella úr gildi ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja kæranda um örorkulífeyri. Málinu er vísað aftur til stofnunarinnar til nýrrar meðferðar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um örorkulífeyri og tengdar greiðslur, er felld úr gildi og málinu vísað aftur til stofnunarinnar til nýrrar meðferðar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir