Mál nr. 418/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 418/2025

Fimmtudaginn 28. ágúst 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 2. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. apríl 2025, um að synja umsókn hennar um fæðingarstyrk námsmanna.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 18. febrúar 2025, sótti kærandi um greiðslu fæðingarstyrks sem foreldri í fullu námi vegna væntanlegrar fæðingar barns þann X 2025. Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. apríl 2025, var umsókn kæranda synjað á þeirri forsendu að hún hefði ekki verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 2. júlí 2025. Með bréfi, dags. 3. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst 15. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að Fæðingarorlofssjóður hafi synjað umsókn hennar 3. apríl 2025 með vísan til þess að hún uppfylli ekki skilyrði um fullt nám eða undanþágu. Umsóknin hafi verið vegna fæðingar barns sem hafi verið áætluð X 2025 en barnið hafi fæðst X 2025.

Í 1. mgr. 28. gr. laga nr. 144/2020 segi:

„Heimilt er að greiða foreldri fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þrátt fyrir að skilyrði um fullt nám í a.m.k. sex mánuði á síðustu tólf mánuðum fyrir fæðingu barns, frumættleiðingu eða töku barns í varanlegt fóstur sé ekki uppfyllt hafi foreldri verið samfellt í a.m.k. sex mánuði á innlendum vinnumarkaði, sbr. einnig 2. mgr. 21. gr., fram til þess að námið hófst.“

Framangreint komi einnig fram í ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs.

Kærandi hafi síðustu ár verið í 120 eininga meistaranámi í X við Háskólann í Reykjavík. Hún hafi verið námsmaður og skráð í fullt nám en því hafi seinkað, fyrst og fremst vegna veikinda, auk þess sem kærandi hafi ekki skilað 100% námsframvindu síðustu tvö ár þar sem hún hafi sinnt umönnun/verið í fæðingarorlofi samhliða námi vegna sonar hennar sem hafi fæðst X.

Kærandi hafi þrátt fyrir það lokið 12 einingum á haustönn 2023 og 16 einingum á vorönn 2024. Sonur kæranda hafi verið aðeins níu mánaða þegar haustönn 2024 hafi hafist en kærandi hafi engu að síður náð að ljúka 12 einingum á haustönn 2024 og því einungis átt eftir að ljúka 27,5 einingum sem hafi að mestu verið 30 eininga meistaraverkefni hennar. Kærandi hafi varið meistaraverkefni sitt 4. apríl 2025 og útskrifast 21. júní 2025.

Fyrirsögn 28. gr. laga nr. 144/2020 sé skýr um að undanþágur frá fullu námi séu taldar upp í ákvæðinu. Kærandi uppfylli augljóslega það að eiga eftir minna en 75% af náminu á vorönn 2025, sem hafi verið síðasta önnin í náminu og ljóst sé að kærandi hafi verið að ljúka sinni prófgráðu þar sem hún hafi nú þegar lokið henni.

Þegar skýrt komi fram að ákvæði gildi um undanþágu frá fullu námi sé ekki unnt að krefjast þess að skilyrði um fullt nám sé einnig uppfyllt, enda væri þá engin þörf á þessari undantekningarreglu.

Kærandi óski eftir að mál hennar verði metið heildstætt og tekið verði tillit til námsframvindu samhliða fæðingarorlofi/umönnun barns yngra en eins árs. Merkilegt sé að ekki sé tekið tillit til fæðingarorlofs á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu.

Með vísan til framangreinds og meðfylgjandi gagna fari kærandi fram á að ákvörðunin verði endurskoðuð og umsókn um fæðingarstyrk námsmanna verði samþykkt þar sem skilyrði undanþágureglu 4. mgr. 28. gr. séu uppfyllt.

III.  Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærandi hafi með umsókn, dags. 18. febrúar 2025, sótt um greiðslu fæðingarstyrks sem foreldri í fullu námi vegna væntanlegrar fæðingar barns þann X 2025. Auk umsóknar kæranda hafi borist vottorð um skólavist frá Háskólanum í Reykjavík.

Með bréfi til kæranda, dags. 3. apríl 2025, hafi henni verið synjað um greiðslu fæðingarstyrks til foreldris í fullu námi. Kærandi hafi í kjölfarið óskað eftir nýtingu á fæðingarstyrk utan vinnumarkaðar, dags. 3. maí 2025, og kærandi hafi verið afgreidd í samræmi við það, sbr. greiðsluáætlun, dags. 5. maí 2025. Þann 23. júní 2025 hafi borist erindi frá kæranda með beiðni um endurskoðun ákvörðunar ásamt vottorðum um skólavist frá Háskólanum [í Reykjavík], dags. 18. og 23. júní 2025. Með svari til kæranda, dags. 25. júní 2025, hafi verið staðfest að innsend gögn hefðu ekki breytt ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. apríl 2025.

Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof eigi foreldrar sem hafi verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns og staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma rétt á fæðingarstyrk. Foreldri skuli leggja fram staðfestingu frá viðkomandi skóla um að það hafi verið skráð í fullt nám og hafi staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma. Heimilt sé að taka tillit til ástundunar náms í stað námsárangurs á þeirri skólaönn sem barn fæðist.

Í 28. gr. laga nr. 144/2020 sé að finna ákvæði sem heimili undanþágur frá skilyrðinu um fullt nám. Í 4. mgr. 28. gr. komi fram að heimilt sé að greiða foreldri fæðingarstyrk samkvæmt 1. mgr. 27. gr. þegar foreldri eigi eftir minna en sem nemi 75% af námi á síðustu önn í námi og ljóst sé að viðkomandi sé að ljúka prófgráðu. Foreldri skuli jafnframt fullnægja öðrum skilyrðum 1. mgr. 27. gr.

Skilgreiningu á fullu námi sé að finna í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 144/2020 . Þar komi fram að fullt nám í skilningi laganna teljist vera 75-100% samfellt nám, verklegt eða bóklegt, við viðurkennda menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem vari í að minnsta kosti sex mánuði og geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur sé átt við 75-100% nám á háskólastigi og annað nám sem geri sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljist ekki til náms.

Samkvæmt vottorði um skólavist hafi kærandi stundað MSc meistaranám í X við Xdeild Háskólans í Reykjavík. Í 7. gr. laga nr. 63/2006 um háskóla komi fram að 60 námseiningar svari til fulls náms á ársgrundvelli. Meistaranám í X við Xdeild Háskólans í Reykjavík sé skipulagt sem 120 ECTS eininga nám sem standi yfir í tvö ár eða 30 ECTS einingar á önn. Fullt nám kæranda sé því 30 einingar á önn og því teljist 22-30 einingar vera fullt nám samkvæmt lögum nr. 144/2020.

Fæðingardagur barns kæranda hafi verið X 2025 og því sé, við mat á því hvort kærandi hafi stundað fullt nám samfellt í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingardag barnsins, horft til tímabilsins frá X 2024 fram að fæðingardegi þess.

Á vottorðum um skólavist frá Háskólanum í Reykjavík, dags. 18. febrúar 2025, komi fram að á framangreindu 12 mánaða tímabili hafi kærandi lokið 16 einingum á vormisseri 2024 og 12 einingum á haustmisseri 2024. Þá hafi kærandi verið skráð í 21,5 einingar á vormisseri 2025. Á vottorðum um skólavist sem hafi borist 23. júní 2025 komi fram að kærandi hafi lokið 27,5 einingum á vormisseri 2025.

Þegar um sé að ræða nám við háskóla teljist 30 einingar á önn vera 100% nám og því teljist 22-30 einingar vera fullt nám samkvæmt lögum nr. 144/2020. Með hliðsjón af þeim gögnum sem fyrir liggi um námsframvindu og uppsetningu náms kæranda líti Fæðingarorlofssjóður svo á að kærandi uppfylli ekki almenna skilyrðið um að hafa verið í fullu námi samfellt í að minnsta kosti sex mánuði síðustu 12 mánuðina fyrir fæðingardag barns þar sem hún hafi lokið 16 einingum á vormisseri 2024 og 12 einingum á haustmisseri [2024]. Ágreiningslaust sé að kærandi hafi verið í fullu námi á vormisseri 2025 en það tímabil nái ekki sex mánaða tímabili.

Í 28. gr. laga nr. 144/2020 sé eins og áður segi að finna ákvæði sem heimili undanþágur frá skilyrðinu um fullt nám, sbr. meðal annars 4. mgr. ákvæðisins sem fjalli um það þegar foreldri eigi eftir minna en sem nemi 75% af námi á síðustu önn í námi og ljóst sé að viðkomandi sé að ljúka prófgráðu. Samkvæmt ákvæðinu skuli foreldri þó jafnframt fullnægja öðrum skilyrðum 1. mgr. 27. gr.

Í athugasemdum með 4. mgr. 28. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof segi meðal annars:

„Þannig kveður undanþágan einvörðungu á um það að foreldri geti verið í minna en 75% námi á síðustu önn í námi ef viðkomandi er að ljúka tiltekinni prófgráðu. Að öðru leyti gilda skilyrði 1. mgr. 27. gr. svo sem um tímalengd í námi og að foreldri hafi staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma sem námið stendur yfir.“

Kærandi vísi í kæru sinni til framangreindrar undanþáguheimildar. Til þess að undanþágan geti átt við í máli kæranda hafi hún þurft að vera í minna en 75% námi á síðustu önn í námi og að ljúka tiltekinni prófgráðu en jafnframt hafi hún þurft að uppfylla önnur skilyrði 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020, svo sem um tímalengd í námi og að hún hafi staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma sem námið hafi staðið yfir.

Óumdeilt sé að kærandi hafi lokið námi sínu 21. júní 2025 með MSc prófgráðu og vorönn 2025 hafi því verið hennar síðasta önn í námi. Þá önn hafi kærandi hins vegar verið í meira en 75% námi en hún hafi lokið 27,5 ECTS einingum á önninni sem teljist vera fullt nám á þeirri önn. Önnin hafi hins vegar ekki staðið yfir í að minnsta kosti sex mánuði. Þá sé jafnframt óumdeilt að kærandi hafi ekki uppfyllt önnur skilyrði 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 um að hafa staðist kröfur um námsframvindu þann tíma sem námið hafi staðið yfir á öðrum önnum innan 12 mánaða tímabilsins fyrir fæðingu barns líkt og hafi verið rakið hér að framan. Því verði ekki séð að 4. mgr. 28. gr. laga nr. 144/2020 eigi við í máli kæranda né aðrar þær undanþágur sem kveðið sé á um í 28. gr. laganna.

Í lögum nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof sé ekki að finna undanþágu frá skilyrðinu um fullt nám vegna þeirra aðstæðna sem kærandi lýsi í kæru, þar með talið vegna fæðingarorlofs/umönnunar eldra barns samhliða námi.

Með vísan til alls framangreinds telji Fæðingarorlofssjóður að umsókn kæranda um greiðslu fæðingarstyrks til foreldris í fullu námi hafi réttilega verið synjað. Kærandi hafi þess í stað verið afgreidd með fæðingarstyrk utan vinnumarkaðar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að synja umsókn kæranda um fæðingarstyrk námsmanna.

Í 27. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um rétt foreldra í fullu námi til fæðingarstyrks. Þar segir í 1. mgr. að foreldrar sem hafi verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns, frumættleiðingu eða töku barns í varanlegt fóstur og staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma eigi sjálfstæðan rétt til fæðingarstyrks í allt að sex mánuði hvort um sig vegna fæðingar, frumættleiðingar barns eða töku barns í varanlegt fóstur. Foreldri skuli leggja fram staðfestingu frá viðkomandi skóla um að það hafi verið skráð í fullt nám og hafi staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma. Heimilt sé að taka tillit til ástundunar náms í stað námsárangurs á þeirri skólaönn sem barn fæðist.

Í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 144/2020 er að finna skilgreiningu á fullu námi. Þar segir að fullt nám í skilningi laganna teljist vera 75-100% samfellt nám, verklegt eða bóklegt, við viðurkennda menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem vari í að minnsta kosti sex mánuði og geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur sé átt við 75-100% nám á háskólastigi og annað nám sem geri sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljist ekki til náms. Almennt teljast 30 ECTS einingar á önn því vera 100% nám við háskóla og fullt nám í skilningi laganna því 22-30 einingar.

Barn kæranda fæddist X 2025. Tólf mánaða viðmiðunartímabil samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 er því frá X 2024 og fram að fæðingu barnsins. Á fyrirliggjandi námsferilsyfirliti Háskólans í Reykjavík kemur fram að kærandi hafi lokið 16 einingum á vormisseri 2024 og 12 einingum á haustmisseri 2024. Þá kemur fram að kærandi hafi lokið 27,5 einingum á vormisseri 2025.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að kærandi uppfyllti ekki skilyrði 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 um að hafa verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns.

Í 28. gr. laga nr. 144/2020 er kveðið á um undanþágur frá skilyrðinu um fullt nám. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Heimilt er að greiða foreldri fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þrátt fyrir að skilyrði um fullt nám í a.m.k. sex mánuði á síðustu tólf mánuðum fyrir fæðingu barns, frumættleiðingu eða töku barns í varanlegt fóstur sé ekki uppfyllt hafi foreldri verið samfellt í a.m.k. sex mánuði á innlendum vinnumarkaði, sbr. einnig 2. mgr. 21. gr., fram til þess að námið hófst.

Enn fremur er heimilt að greiða foreldri fæðingarstyrk sem námsmanni þegar foreldri hefur lokið a.m.k. einnar annar námi skv. 1. mgr. 27. gr. og hefur síðan verið samfellt á innlendum vinnumarkaði. Skilyrði er að nám og starf hafi verið samfellt í a.m.k. sex mánuði.

Heimilt er að greiða foreldri sem fætt hefur barn fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þó að það uppfylli ekki skilyrði um að hafa staðist kröfur um námsframvindu og/eða ástundun enda hafi það ekki getað stundað nám á meðgöngu vegna heilsufarsástæðna sem tengjast meðgöngunni, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 17. gr. Foreldri sem fætt hefur barn skal leggja fram vottorð þess sérfræðilæknis sem annast hefur það á meðgöngu því til staðfestingar og skal Vinnumálastofnun berast frumrit af framangreindu vottorði. Auk þess skal foreldrið leggja fram staðfestingu frá skóla um að það hafi verið skráð í fullt nám. Vinnumálastofnun er heimilt að óska eftir umsögn frá öðrum sérfræðilækni við matið.

Heimilt er að greiða foreldri fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þegar foreldri á eftir minna en sem nemur 75% af námi á síðustu önn í námi og ljóst er að viðkomandi er að ljúka prófgráðu. Skal foreldri jafnframt fullnægja öðrum skilyrðum 1. mgr. 27. gr.“

Ekkert hefur komið fram í málinu um að framangreint undanþáguákvæði geti átt við um kæranda. Að öðru leyti er ekki að finna heimild í lögum nr. 144/2020 til að víkja frá skýru ákvæði 27. gr. við mat á því hvort foreldri eigi rétt á fæðingarstyrk námsmanna. Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að synja umsókn kæranda um fæðingarstyrk námsmanna er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 3. apríl 2025, um að synja umsókn A, um fæðingarstyrk námsmanna, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir