Mál nr. 420/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 420/2025

Fimmtudaginn 28. ágúst 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 2. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 24. júní 2025, um að synja umsókn hennar um félagslegt leiguhúsnæði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 3. apríl 2025, sótti kærandi um félagslegt leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg. Með bréfi velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 16. júní 2025, var umsókn kæranda synjað og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs, dags. 24. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 2. júlí 2025. Með bréfi, dags. 3. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 28. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún og fjölskylda hennar séu í mjög erfiðri stöðu. Kærandi hafi dvalið á Íslandi frá árinu 2014 og sé með dvalarleyfi sem gildi til 24. október 2025. Hún fái nýtt ársleyfi á hverju hausti, venjulega í september eða október. Þá sé umsókn hennar um íslenskan ríkisborgararétt í ferli og hún bíði eftir niðurstöðu.

Fjölskyldan hafi búið í leiguhúsnæði að B í fjögur ár en leigusamningurinn hafi runnið út þann 1. apríl 2025 þar sem íbúðin hafi verið seld. Fjölskyldan hafi leitað að öðru húsnæði en leiguverð á almennum markaði sé mjög hátt, eða yfir 290.000 kr. á mánuði og tryggingar sé krafist fyrir íbúð sem nemi yfir 800.000 kr. Tekjur fjölskyldunnar séu takmarkaðar en kærandi fái atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun að fjárhæð 300.000 kr. og laun eiginmanns hennar nemi um 450.000 kr. Fjölskyldan hafi hvorki efni á að greiða svo hátt leiguverð né tryggingu. Þau eigi einnig X ára gamla dóttur sem sé alfarið háð foreldrum sínum.

Samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg eigi kærandi ekki rétt á félagslegu leiguhúsnæði vegna gildistíma dvalarleyfis hennar, en hún hafi í raun verið með dvalarleyfi í átta ár og ekkert bendi til annars en að það verði endurnýjað. Kærandi telji þetta óeðlilegt þar sem fjölskyldan hafi dvalið hér á landi í langan tíma, greitt leigu í fjögur ár og tekjur þeirra séu undir viðmiðum. Hún óski því eftir að ákvörðun Reykjavíkurborgar verði endurskoðuð.

III. Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að um sé að ræða hjón frá C sem eigi saman eina dóttur sem sé fædd árið X og sé nú í leikskóla. Kærandi hafi búið að mestu hér á landi síðan árið 2014. Hún hafi verið að vinna við þrif áður en dóttir þeirra hafi fæðst en segist hafa hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur undanfarið. Eiginmaður kæranda sé í fullri vinnu hjá trésmíðafyrirtæki. Fjölskyldan hafi áður lagt fram umsókn um almennt félagslegt leiguhúsnæði á árinu 2024 en þá verið synjað á sama grundvelli og nú. Mál fjölskyldunnar hafi verið í vinnslu hjá barna- og fjölskyldudeild norðurmiðstöðvar og Barnavernd Reykjavíkur vegna heimilisofbeldisútkalls á síðasta ári. Fjölskyldan hafi misst húsnæðið sem þau hafi verið í á almennum leigumarkaði í maí 2025.

Með umsókn, dags. 3. apríl 2025, hafi kærandi sótt um almennt félagslegt leiguhúsnæði. Með bréfi, dags. 16. júní 2025, hafi umsókninni verið synjað þar sem dvalarleyfi kæranda gildi til 24. október 2025, sbr. b. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Þá hafi synjun jafnframt byggst á því að aðstæður verði að vera metnar til 12 stiga eða meira fyrir hjón með eitt barn, sbr. e. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til  til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 24. júní 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Norðurmiðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá gildistíma dvalarleyfis vegna umsóknar um almennt félagslegt leiguhúsnæði, sbr. b. lið 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um almennt félagslegt leiguhúsnæði.

Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti mat starfsmanna á Norðurmiðstöð Reykjavíkurborgar á stigagjöf vegna umsóknar um almennt félagslegt leiguhúsnæði og synjun umsóknar um almennt félagslegt leiguhúsnæði, sbr. e. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.“

Um félagslegt leiguhúsnæði í Reykjavík gildi reglur sem samþykktar hafi verið í velferðarráði þann 13. mars 2019 og í borgarráði þann 2. maí 2019. Reglurnar hafi tekið gildi 1. júní 2019. Í reglunum sé kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1999 um málefni aldraðra og 9. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, sbr. og reglugerð um húsnæðisúrræði fyrir fatlað fólk, sbr. 1. gr. framangreindra reglna.

Samkvæmt b. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar skuli umsækjandi hafa tímabundið dvalarleyfi og skilyrði sé að gildistími dvalarleyfisins sé að lágmarki 12 mánuðir. Dvalarleyfi kæranda gildi til 24. október 2025 og því sé framangreint skilyrði ekki uppfyllt.

Með hliðsjón af framangreindu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar staðfest synjun starfsmanna á norðurmiðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá gildistíma dvalarleyfis vegna umsóknar um félagslegt leiguhúsnæði, sbr. b. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Þá hafi synjun jafnframt byggst á e. lið 1. mgr. 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði þar sem fram komi að umsóknir skuli metnar samkvæmt ákveðnum matsviðmiðum, sbr. fylgiskjal 1 með reglunum. Við lok matsins séu reiknuð stig fyrir hvern þátt fyrir sig og aðstæður hjóna með eitt barn skuli vera metnar til 12 stiga eða meira. Aðstæður kæranda hafi verið metnar með eftirfarandi hætti:

„Lögheimili í Reykjavík: 1 stig. Staða umsækjanda: 0 stig. Staða maka: 0 stig.

Tekjur á ársgrundvelli: 0 stig. Börn: 2 stig.

Húsnæðisstaða: 2 stig. Sérstakar aðstæður barna: 0 stig. Félagslegur vandi: 2 stig.

Samtals: 7 stig.“

Að mati áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi aðstæður kæranda [verið] í samræmi við mat starfsmanna norðurmiðstöðvar og ekki hafi verið talið að til staðar væru sérstakar málefnalegar ástæður fyrir hendi til þess að veita undanþágu frá matsviðmiðum með reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Með hliðsjón af framangreindu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar talið að synja bæri kæranda um undanþágu frá gildistíma dvalarleyfis vegna umsóknar um almennt félagslegt leiguhúsnæði, sbr. b. lið 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um almennt félagslegt leiguhúsnæði.

Með vísan til framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði né ákvæðum laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga eða ákvæðum annarra laga eða reglna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði. Umsókninni var synjað á þeim forsendum að skilyrði b. og e. liðar 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði væru ekki uppfyllt.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Í 4. gr. reglnanna er að finna skilyrði fyrir því að umsókn verði samþykkt á biðlista og þarf umsækjandi að uppfylla öll skilyrði sem fram koma í a. til e. liðum 1. mgr. ákvæðisins.

Í b. lið 4. gr. kemur fram að hafi umsækjandi tímabundið dvalarleyfi sé skilyrði að gildistími dvalarleyfisins sé að lágmarki 12 mánuðir. Samkvæmt gögnum málsins gildir dvalarleyfi kæranda til 24. október 2025 og uppfyllir hún því ekki skilyrði b. liðar 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Samkvæmt e. lið 4. gr. skulu umsóknir metnar samkvæmt ákveðnum matsviðmiðum, sbr. fylgiskjal nr. 1 með reglunum. Við lok mats eru reiknuð stig fyrir hvern þátt fyrir sig. Til þess að umsókn verði samþykkt á biðlista skal umsækjandi vera metinn að lágmarki til 12 stiga þegar um er að ræða hjón með eitt barn líkt og á við í tilviki kæranda.

Í þeim þætti matsins er varðar lögheimili umsækjanda fékk kærandi eitt stig, eða hámarksfjölda stiga sem í boði eru. Staða kæranda var metin til engra stiga þar sem það á ekki við. Þá fékk kærandi ekkert stig vegna stöðu maka þar sem það á heldur ekki við. Kærandi fékk ekkert stig fyrir tekjur á ársgrundvelli þar sem tekjur hennar eru yfir 7.485.000 kr. Í þeim lið matsins sem varðar börn fékk kærandi tvö stig þar sem eitt barn er með lögheimili hjá henni. Húsnæðisstaða kæranda var réttilega metin til tveggja stiga, sem úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við, enda var kærandi með húsaleigusamning til 1. apríl 2025 og ekki var möguleiki á framlengingu. Kærandi fékk ekki stig fyrir sérstakar aðstæður barna þar sem það á ekki við. Þá fékk kærandi tvö stig fyrir félagslegan vanda sem úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við, enda verður að telja ljóst að aðrir liðir matsviðmiðsins sem gefa fleiri stig eigi ekki við um aðstæður hennar.

Samkvæmt framangreindu var umsókn kæranda metin til sjö stiga og uppfyllti hún því ekki skilyrði e. liðar 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði.

Að framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesta beri synjun Reykjavíkurborgar á umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 24. júní 2025, um að synja umsókn A, um félagslegt leiguhúsnæði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir