Úrskurður um ákvörðun Fiskistofu um leiðréttingu á aflaskráningu skips

Stjórnsýslukæra

Með bréfi, dags. 13. febrúar 2025, bar [A] fram kæru f.h. [B], vegna ákvörðunar Fiskistofu frá 7. febrúar 2025 um leiðréttingu á aflaskráningu skipsins [C].

Kæruheimild er í 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga.

Kröfur

Ráðuneytið leggur þann skilning í kæruna að þess sé krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Málsatvik og ágreiningsefni málsins

Mál þetta varðar ákvörðun Fiskistofu um leiðréttingu á aflaskráningu skips kæranda, [C], sem var með leyfi til grásleppuveiða fiskveiðiárið 2023-2024. Þann 7. febrúar 2025 tilkynnti Fiskistofa kæranda að á umræddu fiskveiðiári hafi skipið landað 5.318 kg af afla sem ekki reiknaðist til aflamarks þess. Þar sem VS-aflaheimild skipsins á fiskveiðiárinu hafi verið 4.547 kg hafi 771 kg verið landað umfram heimild skipsins.Með vísan til þess verði aflaskráningar leiðréttar. Þessu var síðan fylgt eftir af hálfu Fiskistofu með tilkynningu um umframafla til kæranda þann 6. mars 2025. Tekið var fram að umframafli sæti álagningu gjalds samkvæmt lögum nr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla.

Málsmeðferð ráðuneytisins

Þann 13. febrúar sl. var fyrrgreind ákvörðun Fiskistofu um leiðréttingu aflaskráningar kærð til ráðuneytisins af hálfu eiganda skipsins. Óskað var eftir umsögn Fiskistofu í kjölfarið og barst hún ráðuneytinu 13. mars. Var kæranda í framhaldi gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum sínum við umsögnina. Frekari athugasemdir bárust hins vegar ekki.

Málið er tekið til úrskurðar á grundvelli fyrirliggjandi gagna.

Sjónarmið kæranda

Í kæru er í fyrsta lagi að finna ýmsar aðfinnslur við starfsemi Fiskistofu og m.a. byggt á því að „refsigleði“ og „yfirgangur“ stofnunarinnar gegn einyrkjum og smáútgerðum sé langt utan við heilbrigða skynsemi og skili engu. Því næst er að finna það sem kærandi nefnir „sögu úr eftirlitsgeiranum“ og byggt á því að hún sýni fram á ósanngjörn vinnubrögð Fiskistofu í gegnum tíðina.

Kærandi tiltekur að hann hafi fengið bréf og þar sé Fiskistofa „komin í innheimtu“ á 771 kg af afla sem landað hafi verið í tengslum við Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Telur hann að sér hafi verið gert að „leigja 771 kíló af stórútgerðinni“ á 500 kr. til að gera upp afla sem hann hafi fengið líklega 230 kr. fyrir, en 80% andvirðis þeirrar upphæðar hafi farið í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Í því samhengi eru gerðar athugasemdir við að í hinni kærðu ákvörðun sé notast við orðalagið „[e]f greitt var í Verkefnissjóð sjávarútvegsins.“

Þá eru gerðar athugasemdir við að Fiskistofa samreikni ekki báta í eigu sömu útgerða, líkt og gert sé með byggðakvóta. Engin rök séu fyrir innheimtu gjalds í málinu, sem hann telur refsingu, og er það m.a. rökstutt með vísan til frumbyggjaréttar og þess að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar.

Sjónarmið Fiskistofu

Í umsögn Fiskistofu segir að ákvörðun Fiskistofu um leiðréttingu á aflaskráningu skipsins taki til afla sem landað var á grásleppuveiðum.

Í umsögninni er í fyrsta lagi áréttað að stofnunin hafi ekki upplýsingar um greiðslur einstakra aðila í VS-sjóð og því sé notast við orðalagið „[e]f greitt var í Verkefnissjóð sjávarútvegsins.“ Þá sé ástæðan fyrir því að Fiskistofa samreikni ekki báta í eigu sömu útgerðar sú að engin lagaheimild sé til þess. Bent er á að heimilt sé að stunda fiskveiðar í frístundum til eigin neyslu með sjóstöng og handfærum án sjálfvirknibúnaðar en til þess að mega stunda veiðar í atvinnuskyni þurfi veiðileyfi. Þá er tekið fram að komi til álagningar sérstaks gjalds vegna ólögmæts sjávarafla byggi sú álagning á þeirri grundvallarreglu að enginn megi öðlast rétt yfir ólögmætum sjávarafla. Jafnframt er vísað til þess að á vefsíðu Fiskistofu sé unnt að fletta upp hverju skipi og fá yfirlit yfir VS afla og heimildir, og því ætti ekki að koma útgerð að skipstjóra á óvart hve mikið af afla skipsins hefur runnið í VS-sjóð og hverjar heimildir skipsins séu.

Um grundvöll ákvörðunarinnar að öðru leyti er fjallað ítarlega í umsögn Fiskistofu og vísað til viðeigandi laga- og reglugerðarákvæða, einkum 9. mgr. 11. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða.  Samkvæmt 2. mgr. 52. gr. reglugerðar nr. 745/2016, um vigtun og skráningu sjávarafla, endurreiknar Fiskistofa aflamarksstöðu skipa þannig að sá hluti afla sem fer umfram heimildir skráist til aflamarks viðkomandi skips. Byggt er á því að leiðrétting aflaskráningar skipsins hafi átt sér fullnægjandi stoð í þeim ákvæðum og því beri að staðfesta hina kærðu ákvörðun.

Forsendur og niðurstaða

Mál þetta lýtur að þeirri ákvörðun Fiskistofu að endurreikna aflamarksstöðu og aflaskráningu bátsins [C], með vísan til 2. mgr. 52. gr. reglugerðar nr. 745/2016, um vigtun og skráningu sjávarafla, sbr. og 9. mgr. 11. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða.

Í 9. mgr. 11. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, segir:

Skipstjóra fiskiskips er heimilt að ákveða að hluti af afla skipsins reiknist ekki til aflamarks þess. Sá hluti sem þannig reiknast ekki til aflamarks skipsins skal þó aldrei nema meira en 0,5% af uppsjávarafla og 5% af öðrum sjávarafla sem hlutaðeigandi skip veiðir á hverju tímabili. Ráðherra skal binda heimild þessa við ákveðin tímabil. Heimild þessi er háð eftirfarandi skilyrðum:

1. Að aflanum sé haldið aðskildum frá öðrum afla skipsins og hann veginn sérstaklega og skráður.
2. Að aflinn sé seldur á viðurkenndum uppboðsmarkaði fyrir sjávarafurðir og andvirði hans renni til sjóðs, sbr. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, með síðari breytingum.

Í 10. mgr. 11. gr. laganna segir að sé heimild í 9. mgr. nýtt skuli forráðamenn uppboðsmarkaðarins þar sem aflinn er seldur standa skil á andvirði hins selda afla að frádregnum hafnargjöldum og kostnaði við uppboðið. Þá skuli útgerð skipsins fá 20% af andvirði selds afla sem skiptist milli útgerðar og áhafnar samkvæmt samningum þar um.

Framangreint fyrirkomulag er nánar útfært í reglugerð nr. 745/2016 um vigtun og skráningu sjávarafla. Þar segir í 2. mgr. 52. gr. að fari sá hluti afla sem reiknast ekki til aflamarks skips samkvæmt ákvæðum 9. mgr. 11. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða með síðari breytingum, yfir 0,5% af uppsjávarafla, eða 5% af öðrum sjávarafla eða ef ekki hefur verið farið að ákvæðum 10. gr. greinar við sölu aflans, skuli Fiskistofa endurreikna aflamarksstöðu skipsins þannig að sá hluti aflans skráist til aflamarks viðkomandi skips að fullu.

Af þessu leiðir að við uppgjör fiskveiðiárs ber Fiskistofu að endurreikna aflaskráningu skips þannig að sá hluti afla sem fer fram yfir VS-aflaheimild skráist til aflamarks viðkomandi skips að fullu. Er þetta eðlilegur og nauðsynlegur liður í því eftirliti sem Fiskistofu er falið að sinna, m.a. á grundvelli 4. gr. laga nr. 37/1992 um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla.

Ráðuneytið hefur tekið til skoðunar aflaskráningu skips kæranda. Af henni verður ráðið að á fiskveiðiárinu 2023 til 2024 hafi landaður VS-afli kæranda (5.318 kg) farið umfram þann VS-afla sem heimild var fyrir (4.547 kg). Fiskistofu var í ljósi þessa rétt að endurreikna aflamarksstöðu skipsins (771 kg) og verður hin kærða ákvörðun því staðfest.

Beðist er velvirðingar á þeim töfum sem hafa orðið á uppkvaðningu þessa úrskurðar, en þær er að rekja til mikilla anna í ráðuneytinu.

Úrskurðarorð

Ákvörðun Fiskistofu, dags. 7. febrúar 2025, um leiðréttingu á aflaskráningu skipsins [C], er hér með staðfest.