Mál nr. 348/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 348/2025

Miðvikudaginn 3. september 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 2. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. maí 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 7. apríl 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. maí 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 2. júní 2025. Með bréfi, dags. 4. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 9. júlí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. júlí 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 23. júlí 2025 og voru þæt kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. júlí 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að málið varði uppsögn án gildra ástæðna. Hann hafi hugsanlega ekki komið skilaboðum nægilega vel á framfæri við Vinnumálastofnun þar sem hann hafi ekki búist við því að réttur hans til atvinnuleysisbóta yrði felldur niður.

Kæran snúi að þeim aðstæðum þegar kærandi hafi sagt upp starfi sínu hjá B í lok mars 2025. Honum hafi verið veitt áminning fyrir meint brot í starfi og hin meintu brot hafi verið tvenn. Fyrri áminningin lúti að því að hafa svarað samstarfsmanni hastarlega en starfsmaðurinn hafi veist að kæranda með dónaskap og brotið samskiptasáttmála B með því að úthúða kæranda fyrir framan annað starfsfólk. Seinni áminningin snúi að því að kærandi hafi ekki mætt til vinnu í sex daga í desember 2024. Ástæða þess að kærandi hafi ekki mætt hafi verið sú að tveir samstarfsmenn hans, þar á meðal yfirmaður hans, hafi úthúðað X á vinnustaðnum fyrir að hafa mótmælt slæmum vinnuaðstæðum. Allir starfsmenn á vinnustaðnum séu meðvitaðir um slæmar vinnuaðstæður og kærandi hafi talið það skyldu sína að standa með samstarfsfólki sínu sem trúnaðarmaður á vinnustaðnum. Dónaskapurinn hafi að mati kæranda verið svo yfirgengilegur að hann hafi ekki haft það í sér að mæta til vinnu heldur hringt sig inn veikan sex vaktir í röð vegna vanlíðan sem hafi fylgt framkomu yfirmannsins. Kærandi hafi aðeins fengið áminningu vegna þess að hann hafi ekki skilað inn læknisvottorði.

Að mati kæranda sé alvarlegt að hóta starfsfólki B uppsögn með því að veita áminningu vegna samstöðu við annað starfsfólk og skorts á læknisvottorði. Í áminningunni hafi jafnframt verið tekin afstaða með starfsmanninum sem hafi veist að kæranda og tekið fram að hann hafi einungis verið að viðhafa rétta gagnrýni á störf kæranda, sem kærandi samþykki engan veginn. Kærandi hafi einnig verið sakaður um ógnandi hegðun á fundi um málið, bæði gagnvart starfsmanninum og yfirmanni. Kærandi neiti því alfarið, enda hafi hann sýnt fulla virðingu í samtali við yfirmann sinn.

Kærandi telji því útilokað fyrir Vinnumálastofnun að halda því fram að ekki hafi verið gildar ástæður fyrir uppsögninni. Hann hafi jafnframt ráðið lögmann sem muni reka einkamál fyrir sína hönd vegna ósanninda og skorts á hlutleysi yfirmanns er varði afstöðu til starfsfólks.

Kærandi bendi á að hann hafi ekki útskýrt uppsögnina nægilega vel gagnvart Vinnumálastofnun og hafi ekki verið nægilega upplýstur um mikilvægi þess. Hann beri því fulla virðingu fyrir ákvörðun Vinnumálastofnunar sem sé byggð á þeim upplýsingum sem stofnunin hafi haft. Synjun um bætur þýði að kærandi sé alfarið tekjulaus og missi um 600.000 kr. á tveimur mánuðum sem hann hefði getað nýtt í húsaleigu. Kærandi greiði 300.000 kr. á mánuði í húsaleigu, auk hita, rafmagns og internets og hafi enga sjóði til að greiða húsaleigu. Sú staða sé í andstöðu við stefnu BSRB um mikilvægi þess að auka virðingu fyrir heilbrigðisstarfsfólki landsins. Kærandi óski því eftir að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði felld úr gildi.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar bendir kærandi á að atvik, sem hann hafi ekki átt upptökin að og hafi leitt til fyrri áminningarinnar, hafi alfarið verið sett á hans ábyrgð sökum þess að hann hafi sagt öðrum starfsmanni að þegja vegna dónaskapar hans í garð kæranda. Kærandi hafi strax beðist afsökunar á orðum sínum. Hið sama verði ekki sagt um starfsmanninn sem hafi ekki þurft að biðjast afsökunar vegna fyrirfram ákveðinnar afstöðu yfirmanns með honum.

Uppsögn kæranda hafi átt sér langan aðdraganda og sé afleiðing af vinnubrögðum yfirmanns í tengslum við áminningarnar og uppspuna sem þeim fylgi en einnig vegna tengdra atriða. Kærandi mótmæli því að hann hafi verið valdur að eigin uppsögn án gildra ástæðna eða að uppsögnin hafi verið fyrirvaralaus.

Kærandi hafi haft samband við stéttarfélag sitt í kringum þann tíma sem hann hafi verið boðaður á fund vegna fyrirhugaðrar áminningar. Hann hafi einnig leitað til stéttarfélags síns í kjölfar uppsagnarinnar með það fyrir augum að stéttarfélagið tæki þátt í kostnaði við kæru gagnvart yfirmanninum.

Samskiptavandinn sem Vinnumálastofnun vísi til varði eitt atvik sem kærandi hafi ekki átt upptökin að. Í kjölfar atviksins hafi kærandi beðist afsökunar á viðbrögðum sínum við dónaskap samstarfsmanns síns og það hafi verið afstaða hans að bæta úr samskiptavanda.

Þá sé það alrangt að kærandi hafi ekki forðast starfslok. Vinna hans á B undanfarin ár hafi veitt honum einstaka ánægju. Kærandi hafi upphaflega verið mjög smeykur vegna tals yfirmanns um áminningu þar sem áminning sé undanfari mögulegrar uppsagnar á B samkvæmt lögum. Ef staðið hefði verið að málinu með sanngjörnum og faglegum hætti hefði kærandi ekki átt að fá áminningu. Í áminningunni hafi yfirmaðurinn minnst á að samstarfsmaður kæranda ætti ekki nokkra sök á samskiptaatviki á vinnustaðnum auk þess að kærandi hefði sýnt yfirmanni ógnandi hegðum á fundi vegna atviksins. Kærandi telji óumflýjanlegt að kæra yfirmanninn þar sem fundurinn hafi farið fram í rólegheitum af hálfu allra aðila, það er kæranda, yfirmanns og aðstoðardeildarstjóra.

Kærandi hafi ekki viljað hætta í vinnu sinni en hafi verið þröngvaður til þess vegna uppspuna og ófaglegra vinnubragða af hálfu yfirmanns. Kærandi hlakki því mikið til að fá vinnu á öðrum stað innan B því hann vilji alls ekki hætta þar. Þetta komi fram í tölvupósti kæranda til mannauðsdeildar B sem Vinnumálastofnun fjalli um í greinargerð sinni. Í póstinum hafi kærandi óskað eftir því að vinna uppsagnarfrest sinn á öðrum stað innan B. Það hefði mögulega getað orðið til þess að kærandi fengi nýtt starf samstundis.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um atvinnuleysistryggingar þann 7. apríl 2025. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að hann hefði sagt upp störfum hjá B vegna framkomu samstarfsfólks og eineltis yfirmanns.

Með erindi, dags. 8. maí 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir frekari skýringum kæranda á ástæðum uppsagnar. Kærandi hafi verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Í kjölfarið hafi borist frekari upplýsingar frá kæranda. Meðal gagna hafi verið vottorð vinnuveitanda þar sem fram hafi komið að kæranda hefði verið sagt upp, tölvupóstur kæranda til fulltrúa hjá mannauðssviði B og bréf B til kæranda sem beri titilinn „staðfesting á starfslokum í samræmi við uppsögn starfsmanns.“

Með erindi, dags. 30. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka kæranda hafi honum verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga á grundvelli 1. mgr. 54. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Samkvæmt ákvæðinu þurfi þeir sem segi starfi sínu lausu eða missi það af ástæðum sem megi rekja til gjörða atvinnuleitanda að sæta biðtíma samkvæmt lögunum nema gildar ástæður séu fyrir starfslokum. Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæði þessu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks.

Deilur standi yfir vegna starfsloka. Kærandi haldi því fram að honum hafi verið sagt upp störfum en atvinnurekandi að kærandi hafi sjálfur sagt starfi sínu lausu. Fyrir liggi að kærandi hafi fengið tvær áminningar fyrir meint brot í starfi vegna samskiptavanda á vinnustað. Í eitt sinn vegna samskipta við samstarfsmann og í hitt skiptið sökum þess að kærandi hafi ekki mætt til vinnu í sex daga í desember 2024. Samkvæmt bréfi, dags. 31. mars 2025, hafi kærandi tilkynnt á fundi þann 28. mars 2025 með deildarstjóra og aðstoðardeildarstjóra X að hann væri hættur störfum og að kærandi áformaði ekki að mæta aftur. Hann hafi svo yfirgefið vinnustaðinn. Fram komi í skýringum kæranda og kæru hans til úrskurðarnefndar að hann hafi mótmælt áminningu og að hann telji efni til að reka mál gegn fyrrverandi vinnuveitanda með aðstoð lögmanns.

Almennt verði sá sem sé valdur að eigin uppsögn að færa fram skýringar sem flokkist undir gildar ástæður í skilningi 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar ef hann sæki um atvinnuleysistryggingar í kjölfar starfsloka. Slík niðurstaða leiði af markmiði laga um atvinnuleysistryggingar og því grundvallarsjónarmiði að baki atvinnuleysistryggingakerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Vinnumálastofnun telji að sýnt hafi verið fram á að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu fyrirvaralaust þann 28. mars 2025. Gögn í máli kæranda bendi ekki til þess að hann hafi áður en hann hafi hætt og yfirgefið vinnustað sinn leitað aðstoðar frá stéttarfélagi sínu, gert tilraun til að bæta samskiptavanda við samstarfsfólk eða reynt með einhverju móti að forðast starfslok hjá fyrrverandi vinnuveitanda.

Það sé afstaða Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda á starfslokum geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og kæranda beri því að sæta biðtíma í tvo mánuði eftir greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Í ljósi alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá B en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hans fyrir uppsögninni hafi verið gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur gefið þær skýringar að hann hafi sagt upp starfi sínu hjá B vegna háttsemi yfirmanns í tengslum við tvær áminningar sem honum hafi verið veittar. Kærandi mótmæli því að hann hafi verið valdur að eigin uppsögn án gildra ástæðna eða að uppsögnin hafi verið fyrirvaralaus. Hann hafi verið þröngvaður til þess að segja upp starfi sínu vegna uppspuna og ófaglegra vinnubragða af hálfu yfirmanns. Kærandi hafi leitað til stéttarfélags síns, annars vegar í kringum þann tíma sem hann hafi verið boðaður á fund vegna fyrirhugaðrar áminningar og hins vegar í kjölfar uppsagnarinnar með það fyrir augum að stéttarfélagið tæki þátt í kostnaði við kæru gagnvart yfirmanninum.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er málefnalegt að gera þá kröfu til launþega að þeir segi ekki upp starfi sínu nema við ýtrustu nauðsyn þegar annað starf er ekki í hendi við mat á því hvort viðkomandi skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Þá er einnig réttmætt að ætlast til þess að einstaklingar leiti einhverra úrbóta vegna samstarfsörðugleika á vinnustað.

Ekki verður séð að slíkt eigi við í tilviki kæranda og er því ekki um að ræða gilda ástæðu fyrir uppsögn í skilningi 54. gr. laga nr. 54/2006. Kærandi átti því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar hans um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. ákvæðisins.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. maí 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir