Úrskurður nr. 9/2025

Úrskurður nr. 9/2025

Mánudaginn 29. september 2025 var í heilbrigðisráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi

Ú R S K U R Ð U R

 

Með kæru, dags. 3. apríl 2025, kærði A (hér eftir kærandi) ákvörðun embættis landlæknis, dags. 10. mars 2025, um að veita honum áminningu á grundvelli 14. gr. laga nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu.

Kærandi krefst þess að ákvörðun embættis landlæknis verði felld úr gildi.

Málið er kært á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu og barst kæra innan kærufrests.

Meðferð málsins hjá ráðuneytinu

Kærandi kærði ákvörðun embættis landlæknis til ráðuneytisins þann 3. apríl 2025 og barst hún ráðuneytinu þann 8. apríl. Ráðuneytið sendi embætti landlæknis kæruna til umsagnar þann 11. apríl. Umsögn landlæknis barst með bréfi þann 7. maí 2025. Kærandi gerði athugasemdir við umsögnina með bréfi þann 9. maí 2025. Lauk þá gagnaöflun og var málið tekið til úrskurðar.

Málsatvik

Upphaf máls þessa má rekja til kvörtunar B (hér eftir kvartandi) er laut að meintum mistökum kæranda við veitingu heilbrigðisþjónustu á […] vegna aðgerðar sem kvartandi gekkst undir þann 2. september 2021. Í kvörtuninni kom fram að í viðtali fyrir aðgerð og fyrir aðgerðina sjálfa hefði kvartandi tilkynnt kæranda og hjúkrunarfræðingi að hún væri með kódeinofnæmi og gæti því ekki fengið slíkum lyfjum ávísað. Eftir aðgerðina hefði henni verið tjáð að hún ætti lyf í lyfjagátt Heilsuveru. Hún hefði sem betur fer átt verkjastillandi lyf heima þar sem henni hefði verið ávísað Parkódíni og hafi ávísunina enn verið að finna í lyfjagátt þegar kvörtunin barst landlækni hinn 6. maí 2022.

Í áliti landlæknis frá 18. desember 2024, komst embættið að þeirri niðurstöðu að kæranda hafi orðið á mistök við undirbúning aðgerðar á kvartanda og sömuleiðis við ávísun lyfs í kjölfar hennar. Mistökin lutu í fyrsta lagi að því að fyrir aðgerðina sjálfa hefði kvartanda verið afhent Parkódín til inntöku, þrátt fyrir að kvartandi hafi veitt upplýsingar um fyrrnefnt ofnæmi. Árvekni kvartanda hefði þar orðið til þess að hún fékk annað lyf afhent til inntöku. Í öðru lagi hefði kærandi ávísað henni sama lyfi eftir aðgerðina og látið undir höfuð leggjast að afturkalla ávísunina í kjölfar þess að kvartandi áréttaði við hann að hún hefði ofnæmi fyrir lyfinu. Í álitinu kom jafnframt fram að embættið liti það alvarlegum augum hversu seint kærandi hefði brugðist við í samskiptum við embætti landlæknis varðandi kvörtunina og fyrir að hafa ekki sinnt því að svara kynningu á andsvörum kvartanda þrátt fyrir beiðni kæranda um frest og ítrekaða eftirfylgni embættisins. Í niðurlagi álitsins var kæranda tilkynnt um fyrirhugaða stofnun eftirlitsmáls á hendur honum.

Með bréfi frá 8. janúar 2025 var kæranda tilkynnt um að embætti landlæknis hygðist áminna hann á grundvelli 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Það hefði verið mat landlæknis að kærandi hefði brotið gegn 1. mgr. 7. gr. og 1. og 2. mgr. 9. gr. um landlækni og lýðheilsu, 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn, nr. 34/2012 auk 3. og 17. gr. laga um réttindi sjúklinga, nr. 74/1997. Kærandi andmælti fyrirhugaðri áminningu þann 5. febrúar sama ár. Þann 10. mars 2025 var kæranda veitt áminning skv. 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu.

Málsástæður kæranda

Kærandi byggir á því að ákvörðun embættis landlæknis um áminningu hafi verið haldin fjölmörgum form- og efnisannmörkum, sem hver um sig og samantaldir, leiði til ógildingar hennar.

Í fyrsta lagi byggir kærandi á því að landlæknir hafi við málsmeðferðina brotið gegn ákvæði 5. mgr. 12. gr. laga um landlækni og lýðheilsu með því að afla ekki umsagnar frá óháðum sérfræðingi við gerð álits landlæknis, dags. 18. desember 2024. Kvörtun sú er þar var til umfjöllunar laut að meintri vanrækslu eða mistökum við sjúkdómsgreiningu eða meðferð, en samkvæmt fyrri úrskurðarframkvæmd ráðuneytisins sé landlækni skylt að afla umsagnar frá óháðum sérfræðingi við slíkar aðstæður, sbr. úrskurði ráðuneytisins nr. 15/2015, 16/2015 og 18/2021. Það hafi landlæknir ekki gert heldur sjálfur móttekið kvörtunina, rannsakað málið, gefið út álit vegna eigin rannsóknar og áminnt kæranda í framhaldi.

Í kjölfar þess að eftirlitsmál landlæknis hófst á hendur kæranda kom kærandi athugasemdum á framfæri við fyrirhugaða áminningu með bréfi, dags. 5. febrúar 2025. Með bréfinu fylgdi skrifleg yfirlýsing hjúkrunarfræðings sem tók þátt í aðgerðinni á kvartanda og renndi stoðum undir málsatvik eins og þau blöstu við kæranda. Í hinni kærðu ákvörðun hafi verið byggt á því að yfirlýsingin hafi verið of seint fram komin að mati landlæknis. Það veki furðu kæranda að embættið hafi talið að öflun gagna, til að mynda yfirlýsingar hjúkrunarfræðingsins, væri í verkahring hans en ekki starfsmanna embættisins. Af því tilefni tiltekur kærandi að embættinu hafi borið skylda til að upplýsa málið eins vel og framast var unnt í samræmi við rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar. Að endingu hafi landlæknir brotið freklega gegn andmælarétti kæranda, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, með því að láta fyrri niðurstöður sínar standa óhaggaðar án frekari sjálfstæðrar og efnislegrar skoðunar á þeim grunni að skýringar og gögn væru of seint fram komin.

Kærandi byggir einnig á því að framsetning bréfs landlæknis til kæranda, dags. 10. mars 2025, uppfylli ekki þau formskilyrði sem gerð séu til framsetningar stjórnvaldsákvarðana í samræmi við skýrleikareglu stjórnsýsluréttar og leiði að mati kæranda ein og sér til ógildingar hennar.

Af hálfu kæranda er enn fremur á því byggt að auk framangreindra formannmarka sé ákvörðun landlæknis jafnframt haldin efnisannmörkum sem leiði til ógildingar hennar. Í áliti landlæknis, sem lagt var til grundvallar áminningunni, hafi komið fram að sú málsástæða kæranda að honum hafi verið ókleift að afturkalla ávísun á Parkódín í lyfjagátt Heilsuveru hafi verið haldlaus þar sem unnt sé að afturkalla lyfseðla í lyfjagátt. Samkvæmt þeim upplýsingum sem kærandi hafi aflað sér hafi möguleikinn á því að afturkalla rafræna lyfseðla ekki verið til staðar þegar lyfjagáttin var fyrst tekin í notkun. Slík afturköllun hafi ekki verið möguleg fyrr en árið 2020, en landlæknir hafi ekki lagt fram nein gögn sem sýni fram á það með hvaða hætti embættið kom þeim möguleika á framfæri við notendur kerfisins. Ekki hafi verið brugðist við áskorun kæranda til landlæknis þess efnis að landlæknir legði fram gögn sem sýndu fram á slíka upplýsingagjöf. Útgáfa kæranda á umræddum lyfseðli hafi ekki falið í sér mistök eða gáleysi sem réttlætt gæti áminningu.

Að endingu byggir kærandi á því að efnisatriði hins umþrætta máls hefðu ekki átt að geta leitt til áminningar frá landlækni. Í 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu er kveðið á um hvenær landlækni er heimilt að áminna heilbrigðisstarfsmenn. Þar komi m.a. fram að þegar heilbrigðisstarfsmaður hafi vanrækt starfsskyldur sínar, farið út fyrir verksvið sitt eða brotið í bága við ákvæði í heilbrigðislöggjöf landsins skuli beina tilmælum til hans um úrbætur og áminna hann eftir atvikum. Að mati kæranda voru skilyrði ákvæðisins ekki uppfyllt við undirbúning, aðgerð og eftirfylgni með kvartanda. Þá hafi útgáfa umrædds lyfseðils ekki falið í sér mistök eða gáleysi, enda hafi bæði kærandi og hjúkrunarfræðingur veitt henni upplýsingar um hann. Enn fremur verði ekki séð af gögnum málsins að landlæknir hafi gert nokkuð til þess að kanna fullyrðingar kvartanda þess efnis að hún þjáðist eða þjáist af ofnæmi fyrir Parkódíni. 

Umsögn embættis landlæknis

Í umsögn embættis landlæknis kemur fram að forsögu veittrar áminningar megi rekja álits landlæknis frá 18. desember 2024 í kjölfar kvörtunar vegna meintra mistaka kæranda við veitingu heilbrigðisþjónustu kvartanda til handa í kjölfar aðgerðar. Landlæknir telur ekki þörf á að fara ítarlega yfir málsmeðferð kvörtunarmálsins en telur þó rétt að árétta að álit landlæknis í kvörtunarmáli skv. 2. mgr. 12. gr. laga um landlækni og lýðheilsu er ekki stjórnvaldsákvörðun, líkt og lögmaður kæranda virðist ganga út frá, sbr. til dæmis úrskurð ráðuneytisins nr. 17/2023 auk álits umboðsmanns Alþingis nr. 7327/2013. Auk þess mótmælir embættið því að skylt sé að leita óháðs álits í öllum tilfellum. Í þeim úrskurðum sem nefndir séu í kærunni sé ekki að finna þá túlkun ráðuneytisins að bein lagaskylda sé á landlækni að kalla undantekningarlaust eftir áliti óháðs sérfræðings, sbr. til dæmis úrskurð ráðuneytisins nr. 3/2024. Af hálfu landlæknis er það áréttað að sú sérfræðiþekking sem byggt var á í álitinu hafi verið til staðar innan embættisins og því ekki þörf á að kalla til óháðan sérfræðing.

Þá bendir landlæknir á að í kæru sé á ný gerð tilraun til að draga álit landlæknis inn í það eftirlitsmál sem leiddi til áminningar kæranda. Þar sé því haldið fram að álitið sé haldið efnisannmörkum, meðal annars vegna þess að kærandi hafi ekki haft vitneskju um þann möguleika að unnt væri að draga lyfjaávísun til baka úr lyfjagátt. Landlæknir bendir af því tilefni á að samkvæmt 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn, nr. 34/2012, kemur fram að á heilbrigðisstarfsmönnum hvíli sú skylda að viðhalda þekkingu sinni og faglegri færni, tileinka sér nýjungar er varða starfið og kynna sér lög og reglugerðir sem gildi um heilbrigðisstarfsmenn og heilbrigðisþjónustu á hverjum tíma.

Að mati landlæknis sé ekki við hæfi að bera brigður á heiðarleika málshefjanda kvörtunarmáls með þeim hætti sem gert sé í kærunni þar sem látið sé að því liggja að kvartandi hafi ekki verið með ofnæmi fyrir Parkódíni sem kærandi ávísaði þrátt fyrir þær upplýsingar sem fyrir lágu og kærandi hafi verið meðvitaður um. Þá sé það mat landlæknis að ekki sé unnt að snúa því tómlæti kæranda við að leggja fram gögn upp í ófullkomna rannsókn af hálfu embættisins eða að leiðbeiningarskyldu hafi ekki verið sinnt.

Að endingu áréttar landlæknir að veiting áminningarinnar náði jafnframt til hirðuleysis við skráningu og andvaraleysis í samskiptum við embættið, sbr. 7. gr. laga um landlækni og lýðheilsu, en um skýra vanrækslu á skyldum heilbrigðisstarfsmanns sé um að ræða.

Athugasemdir kæranda við umsögn embættis landlæknis

Í athugasemdum kæranda er ítrekuð sú afstaða að landlækni hafi borið skylda til að afla umsagnar óháðs sérfræðings, sbr. 5. mgr. 12. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Jafnframt hafi verið brotið á andmælarétti kæranda með því að neita að taka yfirlýsingu hjúkrunarfræðings til skoðunar með þeim rökum að hún væri of seint fram komin. Með því hafi embætti landlæknis brotið gegn 13. gr. stjórnsýslulaga.

Ítrekuð er sú afstaða að framsetning ákvörðunar landlæknis um áminningu hafi verið í andstöðu við skýrleikareglu stjórnsýsluréttar. Framsetningin sé haldin slíkum annmörkum að rétt sé að ógilda ákvörðunina.

Af hálfu kæranda er það að auki ítrekað að nýju að embætti landlæknis hafi ekki lagt fram nein gögn um að notendur hafi verið upplýstir um þann möguleika að unnt væri að afturkalla ávísun úr lyfjagátt eða haft aðgang að tæknilegum leiðbeiningum þar að lútandi. Tilvísun landlæknis á almenna vefslóð (island.is) í áminningarbréfi sínu án frekari útskýringar eða tilraunar til að kanna raunverulegan aðgang notenda að kerfinu á þeim tíma sem atvik áttu sér stað sé ekki nægjanleg til að réttlæta áminningu. Enn fremur hafi engin áhætta verið fyrir hendi þar sem sjúklingurinn fékk réttar leiðbeiningar og leysti ekki út lyfið. Þá sé því mótmælt að bornar hafi verið brigður á heiðarleika kvartanda heldur einfaldlega hafi verið bent á þá staðreynd að embætti landlæknis hefði brugðist rannsóknarskyldu sinni í málinu með því að kanna ekki sjálfstætt fullyrðingar hennar um ofnæmi hennar fyrir Parkódíni.

Að lokum er á því byggt að kærandi hafi ekki sýnt af sér slíka vanrækslu á starfsskyldum eða brot gegn heilbrigðislöggjöf að það réttlæti veitingu áminningar skv. 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Kvartandi hafi aldrei verið í hættu, leiðrétting hafi farið strax fram og viðbrögð kæranda hafi verið í samræmi við þá faglegu umgjörð sem lög mæla fyrir um.

Niðurstaða

Mál þetta varðar kæru á ákvörðun embættis landlæknis um að veita kæranda áminningu, sbr. 14. gr. laga nr. 41/2007, um landlækni og lýðheilsu.

Lagagrundvöllur.

Meðal hlutverka embættis landlæknis er að hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstarfsmönnum, sbr. e-lið 1. mgr. 4. gr. laga um landlækni og lýðheilsu, en fjallað er um eftirlit með heilbrigðisstarfsmönnum í III. kafla laganna. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. hefur landlæknir eftirlit með störfum heilbrigðisstarfsmanna og fylgist með að þeir fari að ákvæðum heilbrigðislöggjafar og ákvæðum annarra laga og stjórnvaldsfyrirmæla eftir því sem við á. Í 1. mgr. 14. gr. laganna er kveðið á um að verði landlæknir var við að heilbrigðisstarfsmaður vanræki starfsskyldur sínar, fari út fyrir verksvið sitt eða brjóti í bága við ákvæði í heilbrigðislöggjöf landsins, skuli hann þá beina tilmælum til heilbrigðisstarfsmannsins um úrbætur og áminna hann eftir atvikum. Verði heilbrigðisstarfsmaður ekki við tilmælum landlæknis, sem veitt eru án áminningar, skuli landlæknir áminna hann. Samkvæmt 2. mgr. 14. gr. laganna skal gæta ákvæða stjórnsýslulaga við veitingu áminningar, sem skal vera skrifleg og rökstudd og ætíð veitt vegna tilgreinds atviks eða tilgreindra atvika. Ákvörðun um veitingu áminningar sætir kæru til ráðherra, sbr. 3. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu.

Í athugasemdum við ákvæði 14. gr. í frumvarpi til laga um landlækni og lýðheilsu segir að í ákvæðinu sé kveðið á um heimild og eftir atvikum skyldu landlæknis til að áminna heilbrigðisstarfsmenn. Samkvæmt ákvæðinu beri landlækni, verði hann var við að heilbrigðisstarfsmaður vanræki skyldur sínar, fari út fyrir verksvið sitt eða brjóti í bága við fyrirmæli laga eða stjórnvaldsfyrirmæli, t.d. fagleg fyrirmæli landlæknis, að beina tilmælum til hans um úrbætur og áminna hann eftir atvikum. Hafi landlæknir einungis beint tilmælum til heilbrigðisstarfsmanns skv. 1. málsl. og heilbrigðisstarfsmaður verður ekki við þeim sé landlækni skylt að áminna viðkomandi heilbrigðisstarfsmann. Í athugasemdunum er vísað til þágildandi læknalaga nr. 53/1988 og skyldu landlæknis til að áminna heilbrigðisstarfsmann samkvæmt 1. mgr. 28. gr. þeirra laga. Fram kemur að ákvæði frumvarpsins sé frábrugðið því ákvæði að því leyti að það geri ráð fyrir því að landlæknir geti, áður en til áminningar kemur og þegar það á við, beint tilmælum til viðkomandi heilbrigðisstarfsmanns og þannig gefið honum kost á að bæta ráð sitt. Segir að framangreint ákvæði læknalaga hafi í reynd verið framkvæmt með þessum hætti en réttara þyki að þetta komi skýrt fram í lagatextanum.

Niðurstaða ráðuneytisins.

Í kæru byggir kærandi í fyrsta lagi á því að landlæknir hafi brotið gegn 5. mgr. 12. gr. laga um landlækni og lýðheilsu með því að afla ekki umsagnar frá óháðum sérfræðingi við gerð álits sem unnið var áður en eftirlitsmál var opnað gagnvart kæranda. Á grundvelli 6. mgr. 12. gr. laganna er heimilt að kæra málsmeðferð embættis landlæknis samkvæmt ákvæðinu til ráðherra. Í umsögn embættis landlæknis var bent á að kærufrestur vegna málsmeðferðar landlæknis væri liðinn. Að auki feli orðalag 5. mgr. 12. gr. það ekki í sér að á landlækni hvíli fortakslaus skylda til þess að afla umsagnar frá óháðum sérfræðingi þegar starfsmenn landlæknis sem að álitinu komi búi yfir nægilegri þekkingu og sjálfstæði til þess að leggja mat á þau atriði við veitingu heilbrigðisþjónustu sem kvörtun lýtur að.

Álit landlæknis er dagsett 18. desember 2024 en fyrir liggur að kærandi kærði ekki málsmeðferð embættisins á grundvelli 6. mgr. 12. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Kemur framangreind málsástæða kæranda því ekki til frekari umfjöllunar. Þá áréttar ráðuneytið að á landlækni hvílir ekki fortakslaus skylda til þess að afla álits óháðs sérfræðings í öllum tilvikum, sbr. t.d. úrskurð heilbrigðisráðuneytisins frá 23. janúar 2024 í máli nr. 3/2024.

Hvað lyfjaávísun til kvartanda varðar hefur kærandi byggt á því að honum hafi ekki orðið á mistök þar sem honum hafi ekki verið ljóst að mögulegt væri að afturkalla hana úr lyfjagátt Heilsuveru. Slíkur möguleiki hafi ekki verið til staðar þegar hún var fyrst innleidd og hvergi komi fram hvernig embætti landlæknis hafi komið þeim upplýsingum til notenda kerfisins. Ávísun lyfja er meðal verkefna lækna, sbr. 1. mgr. 48. gr. lyfjalaga, nr. 100/2020 en í 13. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn kemur meðal annars fram að á heilbrigðisstarfsmönnum hvíli sú skylda að tileinka sér nýjungar er varða starfið. Samkvæmt þeim upplýsingum sem embætti landlæknis lagði fram í málinu hefur embættið birt leiðbeiningar um aðgang lækna að lyfjagátt á island.is, en þar kemur meðal annars fram að unnt sé að ógilda lyfseðla. Á kæranda hvíldi samkvæmt framangreindu sú skylda að kynna sér nýjungar í lyfjagáttinni og hvaða möguleika hún byði upp á. Þá kemur fram í 5. mgr. 48. gr. lyfjalaga að þeim sem heimilt er að ávísa lyfjum beri að stuðla að ábyrgri notkun lyfja við ávísun þeirra til sjúklinga með öryggi sjúklinga og lýðheilsusjónarmið að leiðarljósi. Í gögnum málsins má finna svar kæranda til embættis landlæknis, dags. 23. janúar 2023, þar sem fram kemur að kæranda hafi verið ljóst að kvartandi væri með ofnæmi fyrir Parkódíni en hann hafi skrifað út ávísun fyrir lyfinu samkvæmt venju. Með því að ávísa umræddu lyfi sinnti kærandi ekki skyldu sinni gagnvart öryggi sjúklings síns samkvæmt 5. mgr. 48. gr. lyfjalaga.

Í kæru er jafnframt á því byggt að embætti landlæknis hafi brotið gegn andmælarétti kæranda, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga, með því að láta ákvörðun sína um áminningu standa óbreytta þrátt fyrir að kærandi hafi lagt fram yfirlýsingu hjúkrunarfræðings sem tók þátt í aðgerðinni á kvartanda. Um þetta atriði tekur ráðuneytið fram að ef í yfirlýsingunni hefðu falist staðhæfingar málsaðila um málsatvik og breytta hagi, sem ekki samrýmdust þeim upplýsingum sem embætti landlæknis hafði yfir að ráða, en hefði haft beina þýðingu fyrir úrlausn málsins, hefði embættinu borið að bregðast við og staðreyna hvort rétt hefði verið um borið í samræmi við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Það er mat ráðuneytisins að svo hafi ekki háttað til í málinu þar sem ekkert í yfirlýsingunni varpi nýju og breyttu ljósi á atvik málsins. Af hálfu ráðuneytisins er jafnframt tekið undir með embætti landlæknis að trúverðugleiki yfirlýsingarinnar, sem dagsett er 12. febrúar 2025, sé takmarkaður sökum þess tíma sem leið frá aðgerðardegi sem var 2. september 2021. Þá hafði kærandi fjölmörg tækifæri til þess að koma henni á framfæri á meðan á rannsókn embættisins stóð þar sem embættið kallaði ítrekað eftir athugasemdum hans án viðbragða af hans hálfu.

Kærandi hefur byggt á því að framsetning bréfs embættis landlæknis frá 10. mars 2025, þar sem kæranda var veitt áminning, hafi ekki uppfyllt þær kröfur sem skýrleikaregla stjórnsýsluréttar gerir til stjórnvalda þegar þau taka stjórnvaldsákvarðanir. Að mati ráðuneytisins eru skilyrði ógildingar ekki fyrir hendi hvað þetta atriði varðar þar sem fram kom í ákvörðuninni með nægjanlega aðgreindum hætti fyrir hvaða atvik embætti landlæknis taldi rétt að veita kæranda áminningu og þær lagagreinar raktar sem ákvörðunin byggðist á. Þá naut kærandi lögmannsaðstoðar þegar honum var kynnt ákvörðun embættisins um áminningu.

Samkvæmt framangreindu er það mat ráðuneytisins að háttsemi kæranda við undirbúning aðgerðar þann 2. september 2021 hafi verið aðfinnsluverð, og hið sama átti við um gerð lyfjaávísunar í kjölfar hennar. Kæranda var til að mynda skylt að skrá það sem fór úrskeiðis við undirbúning aðgerðarinnar og við ávísun lyfs sem sjúklingur hans hafði tilkynnt honum að hún hefði ofnæmi fyrir, enda um atvik að ræða sem hefði getað valdið sjúklingnum tjóni, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Með því veitti kærandi kvartanda ekki þá þjónustu sem hún átti rétt á í umrætt sinn, sbr. jafnframt 3. gr. laga um réttindi sjúklinga.

Í 7. gr. laga um landlækni og lýðheilsu er kveðið á um eftirlitshlutverk landlæknis með heilbrigðisþjónustu. Í 1. mgr. ákvæðisins kemur til að mynda fram að landlæknir hafi heimild til þess að krefja heilbrigðisstarfsmenn um upplýsingar og gögn sem hann telur nauðsynleg til að sinna eftirlitshlutverki sínu og er þeim skylt að verða við slíkri kröfu. Í gögnum málsins má sjá að embætti landlæknis reyndi ítrekað að afla upplýsinga frá kæranda og veitti honum fjölmörg tækifæri til að koma gögnum á framfæri. Einu viðbrögð kæranda við gerð álits landlæknis bárust 21. janúar 2023 en frekari viðbrögð bárust ekki þrátt fyrir margítrekaðar óskir embættisins þar um, síðast 1. febrúar 2024. Það liggur í hlutarins eðli að svo embætti landlæknis geti sinnt lögboðnu hlutverki sínu við eftirlit með heilbrigðisstarfsmönnum er nauðsynlegt að þeir sinni þeirri skyldu sinni að svara embættinu og láta því í té þær upplýsingar sem það óskar eftir. Þessari skyldu sinnti kærandi ekki með viðunandi hætti og braut því gegn fyrrnefndri 1. mgr. 7. gr. laganna.

Með vísan til þess sem að framan er rakið er fallist á með embætti landlæknis að kærandi hafi vanrækt starfsskyldur sínar og brotið gegn ákvæðum í heilbrigðislöggjöf landsins, þ.m.t. ákvæðum lyfjalaga, laga um heilbrigðisstarfsmenn og laga um landlækni og lýðheilsu. Fullt tilefni hafi því verið að grípa til aðgerða gagnvart honum á grundvelli 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu.

Þrátt fyrir framangreint ber ráðuneytinu að taka afstöðu til þess hvort ákvörðun embættis landlæknis um áminningu hafi verið réttmæt, einkum með hliðsjón af meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Að mati ráðuneytisins verður að túlka orðalag 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu og athugasemdir að baki ákvæðinu með þeim hætti að ákvörðun um beitingu viðurlaga geti ráðist af alvarleika þeirra brota gegn fyrirmælum laga eða stjórnvaldsfyrirmæla sem heilbrigðisstarfsmaður er grunaður um að hafa orðið uppvís að við veitingu heilbrigðisþjónustu. Ákvæði 14. og 15. gr. laga um landlækni og lýðheilsu fela í sér að heimilt getur verið að gefa heilbrigðisstarfsmanni tilmæli, áminna án undangenginna tilmæla eða svipta starfsleyfi án undangenginnar áminningar. Almennt er gengið út frá því að tilmælum sé beint til heilbrigðisstarfsmanns við vægustu brotunum en svipting án áminningar við þeim alvarlegustu.

Þegar lagt er mat á hvort embætti landlæknis hafi borið að grípa til annarra úrræða gagnvart kæranda, í ljósi sjónarmiða um meðalhóf, bendir ráðuneytið á að af athugasemdum við 14. gr. í frumvarpi til laga um landlækni og lýðheilsu má ráða að ákvæðinu hafi verið ætlað að lögfesta heimild embættis landlæknis til að gefa heilbrigðisstarfsmanni kost á að bæta ráð sitt áður en til áminningar kæmi. Að mati ráðuneytisins verður að túlka orðalag 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu og athugasemdir að baki ákvæðinu með þeim hætti að ákvörðun um að beina tilmælum til heilbrigðisstarfsmanns á grundvelli ákvæðisins eigi einkum við um þær aðstæður þar sem heilbrigðisstarfsmaður hefur tækifæri til að bæta ráð sitt og haga störfum sínum á þann veg að þau falli ekki undir umrætt ákvæði. Í þeim tilvikum kunni meðalhófsreglur að leiða til þess að starfsmanni verði gefinn kostur á að gera úrbætur áður en til áminningar kemur.

Að mati ráðuneytisins eiga framangreind sjónarmið við um hina kærðu ákvörðun. Þrátt fyrir að háttsemi kæranda við veitingu heilbrigðisþjónustu hafi verið aðfinnsluverð sé hún ekki þess eðlis að hann geti ekki bætt ráð sitt og séð til þess að slík atvik endurtaki sig ekki. Eftir stendur þá að taka afstöðu til þess hvort hirðuleysi kæranda í svörum til embættis landlæknis geti réttlætt áminningu honum til handa. Eitt mikilvægasta hlutverk embættis landlæknis, að hafa eftirlit með heilbrigðisþjónustu, yrði að engu haft ef heilbrigðisstarfsmenn hefðu það í hendi sér að komast undan þeim aðgerðum sem embættið hyggst grípa til gagnvart þeim með því að svara embættinu engu þegar það óskar upplýsinga frá þeim. Ekki er því útilokað að veita heilbrigðisstarfsmönnum áminningu samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu þegar slíkar aðstæður eru uppi. Eins og málum er háttað í því máli sem er hér til meðferðar og með vísan til þess að ákvörðun um áminningu er íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun telur ráðuneytið aftur á móti, með hliðsjón af meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, að því markmiði sem að er stefnt með ákvörðuninni, þ.e. að kærandi vandi betur til verka við undirbúning og gerð lyfjaávísana og standi betur að samskiptum við embætti landlæknis, verði náð með vægara móti, þ.e. með tilmælum um úrbætur.

Samkvæmt því sem að framan er rakið er það mat ráðuneytisins að mál kæranda nái ekki þeim þröskuldi að veita beri honum áminningu samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga um landlækni og lýðheilsu. Er því felld úr gildi sú ákvörðun að áminna kæranda. Á hinn bóginn er tilefni til af hálfu embættis landlæknis að beina tilmælum til kæranda á grundvelli 1. mgr. 14. gr. laganna um að endurskoða verklag við framkvæmd aðgerða þegar sjúklingar koma á framfæri mikilvægum heilsufarsupplýsingum sem skipta máli fyrir slíkar aðgerðir, og tryggja að þær upplýsingar séu skráðar með sannanlegum hætti svo sjúklingum sé veitt sú heilbrigðisþjónusta sem þeir eiga rétt á. Þá er jafnframt tilefni fyrir embætti landlæknis að beina tilmælum til kæranda um að tryggja að hann svari þeim erindum sem embætti landlæknis beinir til hans á grundvelli eftirlitsheimilda sinna.

ÚRSKURÐARORÐ

Ákvörðun embættis landlæknis, dags. 10. mars 2025, um að veita kæranda áminningu, er felld úr gildi. Lagt er fyrir embætti landlæknis að beina tilmælum til kæranda um úrbætur í samræmi við niðurstöðu í áliti landlæknis í máli nr. […].