Mál nr. 387/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 387/2025

Miðvikudaginn 10. september 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með rafrænni kæru, móttekinni 20. júní 2025, kærði A til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu Tryggingastofnunar ríkisins frá 10. janúar 2025 á umsókn kæranda um uppbót/styrk til kaupa á bifreið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um uppbót/styrk til kaupa á bifreið með rafrænni umsókn, móttekinni 16. desember 2024. Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 10. janúar 2025, var samþykkt að greiða kæranda uppbót til bifreiðakaupa. Ákvörðunin var rökstudd með bréfum, dags. 13. febrúar 2025 og 16. maí 2025 í kjölfar andmæla frá kæranda.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. júní 2025. Með bréfi, dags. 24. júní 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 2. júlí 2025, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 3. júlí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er greint frá því að kærandi hafi sótt um bifreiðastyrk og að henni hafi verið neitað um hærri styrkinn. Kærandi hafi sent Tryggingastofnun rökstuðning en hafi verið synjað aftur. Það sé mat kæranda að hún eigi rétt á hærri styrknum.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar frá 16. maí 2025 um synjun á umsókn um bifreiðamál. Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi uppfylli skilyrði 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021 um uppbætur og styrki til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða.

Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, sé heimilt að greiða til elli- og örorkulífeyrisþega, örorkustyrksþega og umönnunargreiðsluþega uppbót vegna kaupa á bifreið sem bótaþega sé nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar ef sýnt sé að bótaþegi geti ekki komist af án uppbótarinnar. Í 3. mgr. komi fram að heimilt sé að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg sé vegna þess að líkamsstarfsemi sé hömluð eða líkamshluta vanti.

Í 4. gr. reglugerðar nr. 905/2021 komi fram að við mat á þörf fyrir uppbætur og styrki samkvæmt reglugerðinni skuli fyrst og fremst líta á bifreið sem hjálpartæki hreyfihamlaðra. Meta skuli hvort umsækjandi þurfi nauðsynlega á bifreið að halda vegna hreyfihömlunar til að komast ferða sinna, einkum til vinnu, í skóla, reglubundna endurhæfingu eða læknismeðferð.

Við matið skuli einkum litið til eftirfarandi atriða:

„1. Hreyfihömlunar, þ.e. hvort mat sem staðfestir hreyfihömlun umsækjanda liggi fyrir.

2. Nauðsynjar bifreiðar, þ.e. hvort ótvírætt sé að hinum hreyfihamlaða sé nauðsynlegt að hafa bifreið.

3. Ökuréttinda, þ.e. hvort hinn hreyfihamlaði hafi sjálfur ökuréttinindi eða annar heimilismaður, sbr. þó 12. gr.

4. Ökuhæfni, þ.e. hvort hinn hreyfihamlaði eða skráður ökumaður sé fær um að aka viðkomandi bifreið.“

Í 6. gr. reglugerðar nr. 905/2021 komi fram að heimilt sé að greiða hreyfihömluðum elli- og örorkulífeyrisþega uppbót vegna kaupa á bifreið sem greiðsluþegi sé talinn þurfa nauðsynlega á að halda samkvæmt reglugerðinni.

Í 7. gr. reglugerðarinnar komi fram að heimilt sé að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg sé vegna þess að líkamsstarfsemi sé hömluð eða líkamshluta vanti, t.d. að hinn hreyfihamlaði sé bundinn hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri og því metinn verulega hreyfihamlaður. Skilyrði sé að hinn hreyfihamlaði sé sjúkratryggður hér á landi. Ákvæði 1. mgr. gildi einnig um framfærendur hreyfihamlaðra barna sem njóti umönnunargreiðslna samkvæmt lögum um félagslega aðstoð en þá skuli sýna fram á þörf fyrir bifreið til að koma hreyfihömluðu barni til reglubundinnar þjónustu innan heilbrigðiskerfisins eða í skóla.

Í 9. gr. reglugerðarinnar sé að finna ákvæði er varði versnun á sjúkdómsástandi. Fram komi að hafi hinn hreyfihamlaði móttekið uppbót vegna 6. gr. og sjúkdómsástand hans hafi versnað þannig að hann uppfylli skilyrði styrks samkvæmt 7. gr. sé heimilt að greiða mismun á fjárhæð uppbótar og styrks.

Kærandi hafi sótt um uppbót/styrk vegna kaupa á bifreið með umsókn, dags. 16. desember 2024, og meðfylgjandi hafi verið læknisvottorð vegna hreyfihömlunar, dags. 14. nóvember 2024.

Í bréfi, dags. 2. janúar 2025, hafi komið fram að í gildi væri hreyfihömlunarmat sem hafi veitt uppbót til kaupa á bifreið og að framlagt vottorð breyti ekki því mati. Umsókn um bifreiðamál væri því afgreidd á grundvelli fyrirliggjandi hreyfihömlunarmats innan tíðar.

Samþykkt hafi verið að veita uppbót til kaupa á bifreið 10. janúar 2025.

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi 10. febrúar 2025 sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 13. febrúar 2025.

Við mat á hreyfihömlun sé stuðst við fyrirliggjandi gögn. Með umsókn um bifreiðastyrk, dags. 16. desember 2024, hafi fylgt læknisvottorð vegna hreyfihömlunar, dags. 14. nóvember 2024. Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá því sem fram kemur í læknisvottorðinu.

Með bréfi, dags. 2. janúar 2025, hafi umsókn um bifreiðastyrk verið synjað. Í bréfinu komi fram kom að í gildi væri hreyfihömlunarmat sem styðji veitingu uppbótar til kaupa á bifreið og að framlagt vottorð myndi ekki breyta því mati.

Óskað hafi verið eftir rökstuðningi vegna ákvörðunar Tryggingastofnunar 10. febrúar 2025. Í rökstuðningi Tryggingastofnunar segi:

„Með líkamlegri hreyfihömlun er átt við sjúkdóm eða fötlun sem skerðir verulega færni einstaklings til að komast ferða sinna þannig að göngugeta hans er að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu. Þar er fyrst og fremst um að ræða lömun eða skertan hreyfanleika í ganglimum af völdum sjúkdóms eða fötlunar, mæði vegna hjarta- eða lungasjúkdóma eða annað sambærilegt.

Viðbótarskilyrði vegna styrks er t.d. að hinn hreyfihamlaði sé bundinn í hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri.

Við mat á hreyfihömlun þann 02.01.2025 lá fyrir læknisvottorð B dags. 14.11.2024. Fram komu upplýsingar um hjarta- og æðasjúkdóm en ekki voru upplýsingar um hjálpartæki.

Á þessum forsendum töldust skilyrði um hreyfihömlun uppfyllt en ekki viðbótarskilyrði vegna styrks.“

Ákvörðun Tryggingastofnunar hafi verið kærð 20. júní 2025.

Skilyrði hafi verið uppfyllt fyrir veitingu uppbótar vegna kaupa á bifreið, á þeim forsendum að göngugeta væri undir 400 metrum. Við matið hafi legið fyrir læknisvottorð, dags. 14. nóvember 2024.

Með umsókn 16. desember 2024 hafi kærandi sótt um uppbót/styrk til kaupa á bifreið. Við yfirferð málsins hafi réttur kæranda til styrks samkvæmt 7 gr. reglugerðarinnar verið skoðaður. Þegar veittur sé styrkur samkvæmt 7. gr. þurfi skilyrði að vera til staðar um að umsækjandi sé verulegar hreyfihamlaður t.d. bundinn hjólastól og/eða noti tvær hækjur að staðaldri. Í læknisvottorði komi fram að kærandi sé með hjarta- og lungnasjúkdóm auk vefjagigtar. Einnig komi fram að kærandi notist við önnur hjálpartæki heldur en hjólastól eða tvær hækjur, þá sé tekið fram að kærandi þurfi yfirleitt ekki stuðning.

Það sé mat Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli skilyrði uppbótar samkvæmt 6. gr. reglugerðarinnar en ekki styrks samkvæmt 7. gr. reglugerðarinnar. Eftir yfirferð á gögnum málsins sé ekki hægt að sjá að kærandi sé verulega hreyfihamlaður í þeim skilningi sem lagður sé í 7. gr. reglugerðarinnar, þ.e. sé sambærilega hreyfihamlaður og einstaklingur sem sé bundinn hjólastól eða þurfi tvær hækjur að staðaldri. Samkvæmt framangreindum upplýsingum hafi skilyrði um hreyfihömlun verið talin uppfyllt en ekki viðbótarskilyrði vegna styrks.

Tryggingastofnun hafi farið ítarlega yfir mál kæranda. Í gildi sé hreyfihömlunarmat sem styðji veitingu uppbótar til kaupa á bifreið. Í ljósi framangreinds sé það niðurstaða Tryggingastofnunar að ákvörðun um að synja kæranda um styrk til kaupa á bifreið, samkvæmt 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021, hafi verið samkvæmt gildandi reglum. Tryggingastofnun fari því fram á staðfestingu á ákvörðun sinni.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar afgreiðslu Tryggingastofnunar ríkisins á umsókn kæranda um uppbót/styrk til bifreiðakaupa.

Lagaheimild fyrir veitingu uppbótar/styrks til kaupa á bifreið er að finna í 10. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð. Í nefndri 10. gr. segir meðal annars svo:

„Heimilt er að greiða til elli- og örorkulífeyrisþega, örorkustyrkþega og umönnunargreiðsluþega uppbót vegna kaupa á bifreið sem bótaþega er nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar ef sýnt er að bótaþegi geti ekki komist af án uppbótarinnar. Heimilt er að veita uppbót á fimm ára fresti vegna sama einstaklings.

[…]

Heimilt er að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg er vegna þess að líkamsstarfsemi er hömluð eða vantar líkamshluta. Heimilt er að veita styrk á fimm ára fresti vegna sama einstaklings. Ráðherra setur reglugerð um greiðslur samkvæmt ákvæði þessu, m.a. um sex mánaða búsetuskilyrði.“

Með stoð í 3. málsl. 3. mgr. nefndrar 10. gr. hefur ráðherra sett reglugerð nr. 905/2021 um uppbætur og styrki til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða. Í 4. mgr. 2. gr. reglugerðarinnar er líkamleg hreyfihömlun skilgreind á eftirfarandi máta:

„Sjúkdómur eða fötlun sem skerðir verulega færni einstaklings til að komast ferða sinna þannig að göngugeta hans er að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu. Þar er fyrst og fremst um að ræða lömun eða skertan hreyfanleika í ganglimum af völdum sjúkdóms eða fötlunar, mæði vegna hjarta- eða lungasjúkdóma eða annað sambærilegt.“

Samkvæmt 1. tölul. 2. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar er það skilyrði fyrir veitingu uppbótar/styrks til bifreiðakaupa að fyrir liggi mat sem staðfesti hreyfihömlun. 

Þá er í 7. gr. reglugerðarinnar að finna skilyrði sem uppfylla þarf til að Tryggingastofnun ríkisins sé heimilt að greiða styrk til kaupa á bifreið. Svohljóðandi er 1. mgr. þeirrar greinar:

„Heimilt er að greiða styrk til að afla bifreiðar sem nauðsynleg er vegna þess að líkamsstarfsemi er hömluð eða vantar líkamshluta, t.d. að hinn hreyfihamlaði sé bundinn hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri og því metinn verulega hreyfihamlaður. Skilyrði er að hinn hreyfihamlaði sé sjúkratryggður hér á landi.“

Í máli þessu liggur fyrir að Tryggingastofnun ríkisins hefur samþykkt að forsendur séu til staðar til þess að fá greidda uppbót vegna kaupa á bifreið, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum samkvæmt 6. gr. reglugerðar nr. 905/2021. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort kærandi uppfylli skilyrði fyrir greiðslu styrks til bifreiðakaupa samkvæmt 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021. Til skoðunar kemur hvort skilyrði 1. mgr. 7. gr. reglugerðarinnar um að einstaklingur þurfi að vera verulega hreyfihamlaður, til dæmis bundinn hjólastól og/eða noti tvær hækjur að staðaldri, sé uppfyllt í tilviki kæranda. Að mati úrskurðarnefndarinnar leiðir af orðalagi reglugerðarákvæðisins að við mat á því hvort einstaklingur uppfylli skilyrðið um að teljast verulega hreyfihamlaður beri að horfa til þess hvort viðkomandi sé bundinn hjólastól og/eða þurfi að notast við tvær hækjur að staðaldri. Upptalning á hjálpartækjum er þannig tiltekin í dæmaskyni til skýringar á því hvað átt sé við með verulegri hreyfihömlun. Sú túlkun er einnig í samræmi við orðalag 3. mgr. 10. gr. laga um félagslega aðstoð en þar er veiting styrks til bifreiðakaupa ekki bundin því skilyrði að umsækjandi þurfi að nýta sér hjálpartæki. Það er því ekki fortakslaust skilyrði fyrir veitingu bifreiðastyrks að umsækjandi sé bundinn hjólastól eða noti tvær hækjur að staðaldri. Að mati úrskurðarnefndarinnar leiðir hins vegar af orðalagi reglugerðarákvæðisins að viðkomandi verði að vera hreyfihamlaður til jafns við þá sem hafa þörf fyrir framangreind hjálpartæki að staðaldri.

Við mat á því hvort skilyrði um verulega hreyfihömlun séu uppfyllt þarf að fara fram einstaklingsbundið mat í hverju tilviki fyrir sig. Fyrir liggur læknisvottorð B, dags. 14. nóvember 2025, þar sem fram koma eftirfarandi sjúkdómsgreiningar:

„Primary pulmonary hypertension

Hjartabilun, ótilgreind

Lungna-hjartasjúkdómur, ótilgreindur

Eftirstöðvar COVID-19, ótilgreindar

Vefjagigt”

Merkt er við í vottorðinu að göngugeta kæranda sé að jafnaði minni en 400 metrar á jafnsléttu og að göngugeta verði að öllum líkindum óbreytt næstu tvö árin. Merkt er við „annað“ um hjálpartæki sem kærandi noti að staðaldri. Í rökstuðningi segir að kærandi þurfi yfirleitt ekki stuðning. Um niðurstöðu segir:

„Greind með lungnaháþrýsting og hjartavilun Getur aðeins gengið upb 100-200 metra en þarf þá að hvílast. Getur gengið styttra þegar kalt er úti. Úthaldi einnig minna eftir 2-3 covid sýkingar. Auk þess vefjagigt með dreifða stoðkerfisverki.Er úthaldslaus vegna lungnaháþrýstings og eftir covid sýkingar , 2 - 3. Mettar 91-92 %. Hjarta- og lungnahlustun eðlileg.Súrefnismettun áfram lág.“

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, telur að ráðið verði af gögnum málsins að kærandi búi við skerta göngugetu en notist ekki við hjálpartæki að staðaldri. Úrskurðarnefndin telur að ekki verði ráðið af sjúkdómsástandi kæranda að hún sé hreyfihömluð til jafns við þá sem bundnir eru hjólastól eða háðir því að nota tvær hækjur að staðaldri. Með hliðsjón af framangreindu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 7. gr. reglugerðar nr. 905/2021 um verulega hreyfihömlun.

Afgreiðsla Tryggingastofnunar ríkisins frá 10. janúar 2025 á umsókn kæranda um uppbót/styrk til bifreiðakaupa er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Afgreiðsla Tryggingastofnunar ríkisins á umsókn A, um uppbót/styrk til kaupa á bifreið, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir