Úrskurður nr. 666/2025

Hinn 10. september 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 666/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050065

Kæra [...]

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 20. maí 2025 kærði [...], fd. [...], og ríkisborgari Gana (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 8. maí 2025, um að synja umsókn hans um rétt til dvalar sem aðstandandi einstaklings sem dvelur á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga, sbr. 86. gr. laga um útlendinga.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að honum verði veitt umbeðið dvalarleyfi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, EES-samningurinn, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Hinn 20. júlí 2017 sótti kærandi um alþjóðlega vernd á Íslandi. Við upphaf málsmeðferðar kom í ljós að kærandi hafði áður sótt um alþjóðlega vernd á Ítalíu. Var send beiðni 3. ágúst 2017 til ítalskra stjórnvalda um viðtöku á kæranda og með bréfi, dags. 22. ágúst 2017, lagði Útlendingastofnun til grundvallar að ítölsk stjórnvöld hefðu samþykkt beiðnina, sbr. 2. mgr. 25. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 1. nóvember 2017, var umsókn kæranda ekki tekin til efnismeðferðar og skyldi hann endursendur til Ítalíu. Með úrskurði kærunefndar nr. 694/2017, dags. 12. desember 2017, var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og stofnuninni gert að taka mál kæranda til meðferðar á ný. Hinn 10. janúar 2018 ákvað Útlendingastofnun að taka ekki umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar og að hann skyldi sendur til Ítalíu. Með úrskurði kærunefndar nr. 115/2018, dags. 6. mars 2018, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Kærandi var fluttur til Ítalíu með heimferða- og fylgdadeild ríkislögreglustjóra, þá stoðdeild, 31. maí 2018. Kærandi kom að nýju til Íslands 15. ágúst 2023 og lagði fram endurtekna umsókn um alþjóðlega vernd, sbr. 35. gr. a laga um útlendinga. Við meðferð málsins samþykktu yfirvöld á Ítalíu öðru sinni að taka við kæranda. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 18. desember 2023, var endurtekinni umsókn kæranda vísað frá. Við birtingu þeirrar ákvörðunar 19. desember 2023 lagði kæranda fram gögn um samband hans við maka hér á landi og var honum leiðbeint að leggja fram dvalarleyfisumsókn hér á landi.

Samkvæmt fyrirliggjandi hjónavígsluvottorði gekk kærandi í hjúskap með maka sínum 15. desember 2023. Maki kæranda er ganverskur ríkisborgari og hefur dvalið hér á landi frá 3. mars 2022 sem barn ríkisborgara EES- eða EFTA-ríkis, sbr. 82. gr., sbr. 1. mgr. 86. gr. laga um útlendinga. Á grundvelli hjúskaparins lagði kærandi fram umsókn um dvalarleyfi 12. mars 2024. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 8. maí 2025, var umsókn kæranda um dvalarleyfi synjað á grundvelli þess að maki kæranda nyti afleidds réttar, vegna spænsks ríkisfangs föður hennar, sbr. 1. og 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til gildissviðs 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga gæti kærandi hvorki reist rétt til dvalar á maka sínum né tengdaföður. Var umsókn hans því synjað. Í ákvörðuninni kom einnig fram að kærandi hefði sótt um alþjóðlega vernd á Íslandi að nýju 26. nóvember 2024 og nyti heimildar til dvalar á meðan umsóknin væri til meðferðar.

Ákvörðunin var birt kæranda 8. maí 2025. Hinn 20. maí 2025 kærði kærandi ákvörðun Útlendingastofnunar til kærunefndar útlendingamála. Greinargerð og frekari fylgigögn voru lögð fram 3. júní og 8. júlí 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til hjúskapar við maka sinn. Fram kemur að þau eigi tvö ung börn sem hafi heimild til dvalar sem aðstandendur móður. Fjölskyldan búi saman og kærandi taki virkan þátt í uppeldi, framfærslu og umönnun barnanna. Kærandi vísar til réttarreglna um rétt barna til fjölskyldulífs og foreldratengsla, sbr. einkum 1. mgr. 28. gr. barnalaga nr. 76/2003 og 9. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013. Er einnig vísað til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu um 8. gr. mannréttindasáttmálans og byggir kærandi á því að stjórnvöldum beri að taka tillit til fjölskyldulífs, hagsmuna barnanna og að þeim sé tryggður sem mestur stöðugleiki, sbr. einkum Neulinger og Shuruk gegn Sviss (mál nr. 41615/07) frá 6. júlí 2010 og Rodrigues Da Silva og Hoogkamer gegn Hollandi (mál nr. 50435/99) frá 31. janúar 2006. Kærandi byggir einnig á meðalhófs- og sanngirnissjónarmiðum sem geri stjórnvöldum skylt að meta hvort vægari úrræði komi til greina áður en íþyngjandi ákvörðun sé tekin. Útlendingastofnun hafi haft upplýsingar um að kærandi sé faðir tveggja barna, sem dvelji hér á landi. Með því að synja kæranda um dvalarleyfi án þess að taka tillit til barnanna hafi skort á einstaklingsbundið mat og meðalhóf, sbr. einnig 10. gr. stjórnsýslulaga. Byggist málatilbúnaður kæranda á því að ákvörðun Útlendingastofnunar sé bundin of þröngri túlkun 82. gr. laga um útlendinga, án þess að tillit sé tekið til verndar fjölskyldutengsla og hagsmuna barnanna.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í XI. kafla laga um útlendinga er fjallað um sérreglur um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamning Fríverslunarsamtaka Evrópu. Samkvæmt 1. mgr. 80. gr. laganna gilda ákvæði kaflans um rétt útlendinga sem eru ríkisborgarar ríkis sem fellur undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamning Fríverslunarsamtaka Evrópu til að koma til landsins og dveljast hér á landi. Í 2. mgr. 80. gr. laganna segir að ákvæði kaflans gildi einnig um aðstandendur EES- eða EFTA-borgara sem fylgja honum til landsins eða koma til hans. Í 1. mgr. 82. gr. laga um útlendinga er þá kveðið á um að aðstandandi EES- eða EFTA-borgara sem falli undir ákvæði XI. kafla hafi rétt til að dveljast hér á landi með honum.

Með aðstandanda EES- eða EFTA-borgara í skilningi síðastnefnds ákvæðis er m.a. átt við maka og sambúðarmaka, niðja viðkomandi, maka hans eða sambúðarmaka, eða ættingja viðkomandi, maka eða sambúðarmaka í beinan legg og á framfæri borgarans, sbr. 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga. Af athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því er varð að gildandi lögum um útlendinga er ljóst að XI. kafla laganna felur að verulegu leyti í sér innleiðingu á ákvæðum tilskipunar nr. 2004/38/EB um rétt borgara sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna.

Eins og að framan greinir synjaði Útlendingastofnun kæranda um útgáfu dvalarskírteinis á þeim grundvelli að maki kæranda nyti afleidds réttar sem niðji EES- eða EFTA-borgara, sbr. b-lið 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga. Afleiddur réttur maka kæranda til dvalar veitir ekki heimild til fjölskyldusameiningar, sbr. 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga.

Kærandi byggir málatilbúnað sinn einnig á sjónarmiðum um rétt til fjölskyldulífs, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í dómaframkvæmd hefur Mannréttindadómstóll Evrópu vísað til þeirrar viðurkenndu meginreglu þjóðaréttar að ríki hafi, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar sínar, rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar. Skylda ríkisins til að virða, vernda og tryggja réttinn til einkalífs, heimilis og fjölskyldu skv. 8. gr. mannréttindasáttmálans, metin í þessu ljósi, felur ekki í sér almenna skyldu til að virða val hjóna eða sambúðarfólks á dvalarríki. Þá felur 8. gr. sáttmálans ekki í sér almenna skyldu ríkis til að samþykkja umsókn einstaklings um leyfi til dvalar eða búsetu á yfirráðasvæði sínu sbr. m.a. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í málum Antwi ofl. gegn Noregi (mál nr. 26940/10) frá 12. febrúar 2012 og Abdulaziz, Cabales og Balkandali gegn Bretlandi (mál nr. 9214/20, 9473/81, 9474/81) frá 28. maí 1985. Enn fremur hefur dómstóllinn litið til þess hvort um sé að ræða fjölskyldulíf einstaklinga sem stofnað hefur verið til í aðildarríki sem dveljast þar löglega, sbr. t.d. mál Slivenko gegn Lettlandi (mál nr. 48321/99) frá 9. október 2003. Líkt og fyrr greinir hefur kærandi ekki dvalið á Íslandi á grundvelli gilds dvalarleyfis, en hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 20. júlí 2017 en var ekki veitt vernd, sbr. áðurnefndan úrskurð kærunefndar nr. 115/2018. Af fyrirliggjandi gögnum er þannig ljóst að kærandi hefur ekki stofnað til fjölskyldulífs í lögmætri dvöl hér á landi. Með hliðsjón af framangreindu hefur kærandi því ekki myndað fjölskyldulíf sem nýtur verndar 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu hér á landi, sbr. jafnframt 71. gr. stjórnarskrárinnar. Málatilbúnaður kæranda um hagsmuni barna hans verður heldur ekki grundvöllur dvalarleyfis án þess að lagaskilyrði fyrir útgáfu dvalarleyfis séu uppfyllt, sbr. 1. mgr. 50. gr. og 2. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Loks er ljóst að dvöl á Íslandi er ekki forsenda fyrir fjölskyldulífi kæranda enda geta kærandi og fjölskylda hans sameinast í sameiginlegu heimaríki þeirra.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er kærandi með umsókn um alþjóðlega vernd til meðferðar hjá Útlendingastofnun og er honum heimilt að dvelja á landinu á meðan umsóknin er til meðferðar, sbr. 35. gr. laga um útlendinga.

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja kæranda um dvalarskírteini staðfest.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir