Úrskurður nr. 776/2025

Hinn 9. október 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 776/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU25060072 og KNU25060073

Kæra [...] og [...] og barna þeirra

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. júní 2025 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir K), og [...], fd. [...] (hér eftir M) ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 30. maí 2025, um að synja umsóknum þeirra, og barna þeirra [...], fd. [...] (hér eftir A), [...], fd. [...] (hér eftir B), og [...], fd. [...] (hér eftir C), öll ríkisborgarar Íraks, um dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, sbr. 78. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærendur krefjast þess að ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum fjölskyldunnar verði felldar úr gildi og að þeim verði veitt dvalarleyfi hér á landi á grundvelli sérstakra tengsla við landið. Til vara krefjast kærendur þess að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að þeim verði veitt dvalarleyfi á grundvelli lögmæts og sérstaks tilgangs, sbr. 79. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærendur hafa ekki haft dvalarleyfi hér á landi. Hinn 2. nóvember 2021 lögðu kærendur fram umsóknir um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar við dóttur þeirra, [...], kt. [...], ríkisborgara Íraks (hér eftir D). Með ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 12. júlí 2023, var umsóknum kærenda synjað. Fram kom í ákvörðunum Útlendingastofnunar að ekki væru uppfyllt ófrávíkjanleg aldursskilyrði 1. mgr. 69. gr. og 72. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 654/2023, dags. 15. nóvember 2023, voru ákvarðanir Útlendingastofnunar staðfestar.

Hinn 23. september 2024 lögðu kærendur fram umsóknir um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið, sbr. 78. gr. laga um útlendinga. Umsóknum þeirra var synjað með ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 30. maí 2025. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum K og M kemur fram að eftir heildarmat á aðstæðum kærenda hafi þau að mati stofnunarinnar ekki sýnt fram á að þau uppfylli skilyrði dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla við landið. Var það mat stofnunarinnar að ekki væri séð að aðstæður kærenda væru með þeim hætti að það væri bersýnilega ósanngjarnt að veita þeim ekki dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla. Var umsóknum þeirra því synjað. Um umsóknir barna kærenda, A, B, og C, komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að þau uppfylltu ekki aldursskilyrði 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Að auki tiltók stofnunin að tilvik kærenda og barnanna félli ekki undir lagaskilyrði 79. gr. laga um útlendinga varðandi lögmætan og sérstakan tilgang.

Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kærendum 3. júní 2025. Hinn 13. júní 2025 kærðu kærendur ákvarðanir Útlendingastofnunar til kærunefndar. Greinargerð og önnur fylgigögn bárust kærunefnd 30. júní 2025. Með greinargerðinni lögðu kærendur fram beiðni um að málið fengi flýtimeðferð. Ekki er mælt fyrir um sérstaka heimild til þess að veita málum er varða kærumál vegna ákvarðana um synjun dvalarleyfisumsókna flýtimeðferð í lögum um útlendinga og er meginreglan sú, m.a. með hliðsjón af 9. og 11. gr. stjórnsýslulaga, að mál séu unnin í þeirri röð sem þau berast. Er beiðni kærenda um flýtimeðferð hafnað.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kærenda kemur fram að D búi hér á landi en hún hafi fengið útgefið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða 29. júní 2021, [...]. Kærendur og börn þeirra hafi flúið heimaríki sitt í lok árs 2016, ásamt foreldrum K, systkinum hennar, mági og systkinabörnum. Þegar bátur kærenda hafi nálgast Grikklandsstrendur hafi komið leki í bátinn og hann sokkið. Fjölskyldan hafi öll lent í sjónum, þar á meðal D, en hún hafi þá verið [...] og tveir bræður hennar þá [...]. Gríska og tyrkneska strandgæslan hafi komið flóttafólkinu til bjargar en hópurinn hafi við það skipst niður á tvö skip. Kærendum og yngri börnum þeirra hafi verið bjargað um borð í skip tyrknesku strandgæslunnar. D hafi verið bjargað ásamt móðurforeldrum sínum og frændfólki af grísku strandgæslunni og séu þau öll búsett hér á landi, starfi hér og gangi í skóla. Frá þeim degi hafi fjölskyldan reynt að sameinast án árangurs.

Í greinargerð er umfjöllun um aðstæður kærenda og barnanna í Tyrklandi en samkvæmt gögnum málsins hafi þau þá flust til Dubai, Sameinuðu arabísku furstadæmunum, hvar M hefur atvinnuleyfi í gildi.

D hafi glímt við vanlíðan eftir aðskilnað hennar frá foreldrum sínum. Hún gangi í framhaldsskóla hér á landi sem gangi vel þrátt fyrir erfiðar félagslegar aðstæður sökum fjarveru foreldra og systkina. Það sé mikilvægt fyrir hennar velferð og heilsu að kærendur fái dvalarleyfi á Íslandi.

Þá kemur fram að kærendur hafi sótt um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar en umsóknum þeirra verið synjað með vísan til 72. gr. laga um útlendinga. Á kærustigi hafi kærendur krafist þess að ákvarðanir Útlendingastofnunar yrðu felldar úr gildi og þeim veitt dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar. Hafi kærendur krafist þess til vara að þeim yrði veitt dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, sbr. 78. gr. laga um útlendinga, og til þrautavara á grundvelli lögmæts og sérstaks tilgangs, sbr. 79. gr. sömu laga. Vísa kærendur til þess að Útlendingastofnun hafi látið undir höfuð leggjast að leiðbeina kærendum um bestu leið til þess að sameinast D. Í úrskurði kærunefndar nr. 654/2023, dags. 15. nóvember 2023, hafi nefndin lagt til við Útlendingastofnun að annmarki hefði verið á meðferð málsins og að stofnunin hafi ekki fullnægt skyldum sínum samkvæmt 7. og 9. gr. stjórnsýslulaga. Hafi nefndin beint því til Útlendingastofnunar, bærist stofnuninni umsóknir frá kærendum á öðrum grundvelli, væri rétt að taka slíkar umsóknir til flýtimeðferðar með vísan til 53. gr. laga um útlendinga.

Nú hafi Útlendingastofnun synjað kærendum um dvalarleyfi öðru sinni. Hafi það m.a. verið gert á þeim forsendum að ekki hafi borist frekari gögn með umsókn um dvalarleyfi. Að sögn kærenda sé það alrangt og vísa þau til gagna sem bárust samhliða greinargerð, sem hafi einnig verið lögð fram við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Um sé að ræða ljósmyndir af vegabréfum og dvalarleyfisskírteinum náinna fjölskyldumeðlima, eldri ljósmyndir af fjölskyldunni, sakavottorð M og K, atvinnuleyfi M í Dubai, millifærslukvittanir, yfirlýsingar um framfærslu fram að upphafi launagreiðslna, ásamt gögnum varðandi D. Hafi Útlendingastofnun ekki tekið tillit til umræddra gagna og lagt til grundvallar að þau hafi ekki borist.

Kærendur byggja málatilbúnað sinn einkum á 4. mgr. 78. gr. laga um útlendinga og 20. gr. reglugerðar um útlendinga. Byggt sé á því að kærendur hafi búið D heimili og verið hennar helstu umönnunaraðilar þar til fjölskyldan flúði heimaland sitt og lenti í sjóskaða undir ströndum Grikklands. Að sögn kærenda eigi stúlkan ekki þess kost að sameinast fjölskyldu sinni í Tyrklandi og því nauðsynlegt að þau fái að sameinast hér á landi. Auðvelt sé að heimfæra aðstæður kærenda til umrædds lagaákvæðis enda eigi þau hér ólögráða dóttur sem hafi orðið viðskila við foreldra sína á flótta frá heimaríki og hafi ríka þörf fyrir umönnun foreldra sinna.

Kærendur byggja einnig á því að fjölskyldan sé grunneining og réttur D, sem hér sé búsett, sé að fá að njóta samvista og umönnunar foreldra sinna, sbr. 71. gr. stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 12. gr. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna. Þá sé jafnframt byggt á rétti D til umönnunar foreldra sinna, sbr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003, þess efnis að barn eigi rétt á að lifa, þroskast og njóta verndar, umönnunar og annarra réttinda í samræmi við aldur sinn og þroska og að það sem barni sé fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar séu ákvarðanir um málefni þess, sbr. 2. mgr. sama ákvæðis. Þá eigi barn rétt á að þekkja báða foreldra sína, sbr. 1. mgr. 1. gr. a sömu laga, en það hafi D ekki fengið að gera frá lokum árs 2016 eða í níu ár. D hafi aldrei verið spurð um afstöðu sína til sameiningar fjölskyldunnar eins og stjórnvöldum beri að gera enda sé hún í dag orðin [...] og vel burðug til þess. Samkvæmt 3. gr. barnalaga beri stjórnvaldi að taka réttmætt tillit til skoðana barns í málum sem það varða, en svo virðist sem Útlendingastofnun hafi ekki álitið að umsókn foreldra hennar um dvalarleyfi hér á landi, svo þau geti sameinast að nýju, varði hana nokkru.

Til vara byggi kærendur kröfur sínar á 79. gr. laga um útlendinga varðandi lögmætan og sérstakan tilgang. Í 22. gr. reglugerðar um útlendinga sé sérstaklega fjallað um hvaða aðstæður geti talist eiga við umrætt ákvæði. Ákvæðið sé matskennt en þar séu talin upp tilvik sem m.a. geti komið til greina sem grundvöllur slíks dvalarleyfis. Sé stjórnvöldum í lófa lagið að beita umræddu ákvæði þegar svo augljóst er, líkt og í tilviki kærenda, dóttur þeirra og annarra barna, að nauðsyn krefji að ólögráða einstaklingur sem staddur sé hér á landi fái til sín nánustu fjölskyldumeðlimi.

Ekki sé hægt að horfa framhjá því að fjölskyldan hafi sótt um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar fyrir fjórum árum síðan. Hin langa málsmeðferð hafi valdið fjölskyldunni nægu tjóni. Nú sé það stjórnvalda að bregðast við og veita fjölskyldunni möguleika á sameiningu eftir langan aðskilnað.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli þess að hann teljist hafa sérstök tengsl við landið, að fullnægðum skilyrðum 1. og 2. mgr. 55. gr. laganna, sé hann eldri en 18 ára og falli ekki undir ákvæði um önnur dvalarleyfi samkvæmt lögum þessum eða fullnægi ekki skilyrðum þeirra. Í 2. mgr. 78. gr. sömu laga kemur fram að til sérstakra tengsla geti m.a. talist tengsl sem útlendingur hefur stofnað til meðan á dvöl hans hér á landi hefur staðið samkvæmt útgefnu dvalarleyfi sem verður ekki endurnýjað eða hefur verið afturkallað vegna breyttra aðstæðna eða annarra atvika. Í 3. mgr. 78. gr. laganna er kveðið á um að heildstætt mat skuli fara fram á tengslum umsækjanda við landið. Við það mat skuli að jafnaði horft til lengdar lögmætrar dvalar. Jafnframt sé heimilt að líta til fjölskyldutengsla, þ.e. fjölskyldusamsetningar umsækjanda með tilliti til umönnunarsjónarmiða, sbr. a-lið 3. mgr. 78. gr. laga um útlendinga, og félagslegra og menningarlegra tengsla við landið á grundvelli atvinnuþátttöku eða annarra sambærilegra tengsla, sbr. b-lið 3. mgr. 78. gr. laganna. Þá má jafnframt ráða af 2. málsl. 5. mgr. 78. gr. laga um útlendinga að um fjölskyldutengsl fari samkvæmt VIII. kafla laga um útlendinga.

Fyrir liggur að kærendur hafa ekki haft dvalarleyfi hér á landi og hafa því ekki myndað tengsl við landið í lögmætri dvöl á grundvelli dvalarleyfis, sbr. 2. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Þrátt fyrir að útlendingur hafi ekki dvalist hér á landi getur hann í undantekningartilvikum talist hafa sérstök tengsl við landið þegar heildstætt mat á aðstæðum hans leiðir til þess, t.d. ef rík umönnunarsjónarmið eru til staðar og bersýnilega væri ósanngjarnt að veita umsækjanda ekki dvalarleyfi á grundvelli þeirra, sbr. 4. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Þetta getur t.d. átt við þegar einstaklingur er einn eftir án fjölskyldumeðlima í heimaríki og þarfnast umönnunar og aðstoðar fjölskyldumeðlima sem búa hér á landi samkvæmt athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því sem varð að lögunum. Samkvæmt 9. mgr. 78. gr. laga um útlendinga getur ráðherra sett reglugerð um nánari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 78. gr., m.a. hvenær geti komið til beitingar undantekningarreglu 4. mgr. ákvæðisins.

Í 20. gr. reglugerðar um útlendinga hefur ráðherra útfært við hvaða aðstæður getur komið til veitingar dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla þegar umsækjandi hefur ekki búið á Íslandi. Kemur þar fram að útgáfa slíks dvalarleyfis sé heimil eigi umsækjandi uppkomið barn eða foreldri sem búi á Íslandi og sé íslenskur ríkisborgari eða hafi ótímabundið dvalarleyfi eða dvalarleyfi sem geti myndað grundvöll fyrir ótímabundið dvalarleyfi. Umsækjandi þurfi að sýna fram á að hann hafi verið á framfæri þessa aðstandanda í að minnsta kosti ár og að fjölskyldu- og félagsleg tengsl hans við heimaríki séu slík að bersýnilega ósanngjarnt væri að veita honum ekki dvalarleyfi hér á landi. Þá kemur fram að umönnunarsjónarmið önnur en framfærsla þurfi að jafnaði að mæla með veitingu dvalarleyfis.

Samkvæmt 2. málsl. 5. mgr. 78. gr. laga um útlendinga fer um fjölskyldutengsl eftir VIII. kafla laga um útlendinga. Með hliðsjón af öðrum málsgreinum 78. gr. laga um útlendinga, er sá skilningur lagður í ákvæðið, að því sé ekki ætlað að útvíkka gildissvið dvalarleyfa vegna fjölskyldusameininga, heldur þurfi almennt meira að koma til, svo sem sjálfstæð tengsl vegna fyrri dvalar eða umönnunarsjónarmið.

Dvalarleyfisumsóknir kærenda grundvallast m.a. á fjölskyldutengslum en samkvæmt gögnum málsins á K foreldra, systkini og systkinabörn hér á landi sem hafi ótímabundin dvalarleyfi. Að auki eiga kærendur dótturina D, sem er [...], og hefur dvalið hér á landi sem handhafi dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða frá árinu 2021.

Í 20. gr. reglugerðar um útlendinga kemur fram að útgáfa dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla, hafi umsækjandi ekki búið á Íslandi, sé heimil eigi umsækjandi uppkomið barn eða foreldri sem búi á Íslandi og sé íslenskur ríkisborgari eða hafi ótímabundið dvalarleyfi eða dvalarleyfi sem geti myndað grundvöll fyrir ótímabundið dvalarleyfi. Með hliðsjón af aldri D og fjölskyldutengslum kærenda við systkin og systkinabörn sín hér á landi fullnægja tengslin ekki kröfum 20. gr. reglugerðar um útlendinga og verður dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið ekki byggt á þeim.

Hvað varðar tengsl kærenda við foreldra K eru meðal gagna málsins greiðslukvittanir sem sýna fram á fjórar peningasendingar á tímabilinu 3. júní til 5. september 2024. Viðtakendur sendinganna eru ýmist M eða K, en samtala þeirra er 447.000 kr. Kvittanirnar greina ekki frá sendanda fjármunanna eða uppruna fjárins. Með hliðsjón af áskilnaði 3. málsl. 20. gr. reglugerðar um útlendinga um framfæri foreldris eða uppkomins barns, hafa kærendur ekki sýnt fram á að hafa verið á framfæri foreldra eða uppkomins barns í þann tíma sem ákvæðið áskilur. Meðal annarra fylgigagna eru yfirlýsingar foreldra K og tveggja systkina hennar þess efnis að þau myndu annast framfærslu kærenda þar til kærendur myndu finna sér vinnu og hefja störf. Ljóst er að framangreindir aðilar bera ekki lögbundna framfærsluskyldu gagnvart kærendum og verður ekki byggt á umræddum yfirlýsingum varðandi trygga framfærslu í skilningi a-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga.

Ekki liggja fyrir gögn um þörf kærenda fyrir sérstaka umönnun en í greinargerð er byggt á því að D hafi þörf fyrir umönnun foreldra sinna. Meðal gagna málsins er læknisvottorð heimilislæknis, dags. 26. október 2023, sem greinir frá aðstæðum og ferðasögu D. Í vottorðinu komi m.a. fram að eftir komu D til Íslands hafi hún búið með frænku sinni, ömmu og afa. Hún eigi [...] og hafi stöðugar áhyggjur af fjölskyldu sinni sem búi við erfiðar aðstæður. Hún hafi [...] og [...] vegna þess. Samkvæmt vottorðinu séu kjöraðstæður fyrir D að sameina fjölskyldu hennar á Íslandi.

Líkt og að framan greinir fullnægir D ekki áskilnaði 20. gr. reglugerðar um útlendinga sökum aldurs en jafnvel þótt byggt yrði á þeim tengslum við mat á sérstökum tengslum eru heilsufarsgögnin ekki þess eðlis að þau leiði til þess að fallist sé á umsóknir kærenda um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla, með hliðsjón af umönnunarþörf D. Er þá haft í huga að D á rétt til aðstoðar hér á landi með hliðsjón af 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Verður jafnframt að líta til þess að hún hafi flust til Íslands án kærenda. Jafnframt er ekkert í gögnum málsins sem bendir til annars en að þau geti sameinast í Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Ekkert í málinu bendir til þess að fyrir hendi séu slík félagsleg, menningarleg eða önnur sambærileg tengsl við Ísland að veita beri kærendum dvalarleyfi á grundvelli 78. gr. laga um útlendinga. Kærendur eru [...] og dvelja í Dubai, Sameinuðu arabísku furstadæmunum ásamt þremur börnum, A, B, og C. Bera gögn málsins ekki annað með sér en að kærendur séu heilsuhraust og vinnufær.

Óumdeilt er að aðstæður kærenda og D eru krefjandi. Að teknu tilliti til 2. málsl. 5. mgr. 78. gr. laga um útlendinga er þó ljóst að dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla er ekki ætlað að útvíkka heimild til fjölskyldusameininga, en um það fer samkvæmt VIII. kafla laganna. Að auki er ljóst að með gildistöku 78. gr. laga um útlendinga, samanborið við 12. gr. f. fyrri laga um útlendinga nr. 96/2002 er dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið ekki ætlað að vera grundvöllur dvalar fyrir útlendinga sem búa í ríkjum þar sem aðstæður eru almennt erfiðar, sbr. til hliðsjónar 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla grundvallast á tengslum viðkomandi við Ísland, samkvæmt þeim atriðum sem tiltekin eru í 78. gr. laga um útlendinga, ásamt 19. og 20. gr. reglugerðar um útlendinga. Að öllu framangreindu virtu eru aðstæður kærenda ekki slíkar að bersýnilega ósanngjarnt væri að veita þeim ekki dvalarleyfi hér á landi, sbr. 4. mgr. 78. gr. laga um útlendinga, sbr. og 20. gr. reglugerðar um útlendinga. Jafnframt er ljóst að A, B, og C hafa ekki náð 18 ára aldri og uppfylla því ekki lagaskilyrði 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga.

Varakrafa kærenda lýtur að útgáfu dvalarleyfis á grundvelli lögmæts og sérstaks tilgangs, sbr. 79. gr. laga um útlendinga. Fyrir liggur að grundvöllur dvalarleyfisumsókna kærenda, sem mótteknar voru hjá Útlendingastofnun 23. september 2024, laut að sérstökum tengslum við landið, sbr. 78. gr. laga um útlendinga. Um það vísast einnig til greinargerða kærenda, dags. 10. september og 18. október 2024. Í hinum kærðu ákvörðunum fjallaði Útlendingastofnun með almennum hætti um 79. gr. laga um útlendinga en gögn málsins bera ekki með sér að kærendur hafi sótt um slíkt leyfi til Útlendingastofnunar, sbr. 52. gr. og 2. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Eru leiðbeiningar sem fram komu í úrskurði nr. 654/2023 áréttaðar, þ.e. að kærendur geti lagt fram umsóknir um dvalarleyfi vegna lögmæts og sérstaks tilgangs, sbr. 79. gr. laga um útlendinga. Með þessum leiðbeiningum er þó ekki tekin afstaða til þess hvort kærendur eigi rétt til slíks leyfis.

Samkvæmt framansögðu uppfylla kærendur ekki skilyrði 78. gr. laga um útlendinga til útgáfu dvalarleyfis vegna sérstakra tengsla við landið og eru hinar kærðu ákvarðanir því staðfestar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir Vera Dögg Guðmundsdóttir