Mál nr. 439/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 439/2025
Mánudaginn 13. október 2025

A

gegn

B

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Helgi Viborg sálfræðingur.

Með kæru, dags. 17. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun B, dags. 18. júní 2025, um að loka máli samkvæmt 1. mgr. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 (bvl.) vegna dóttur kæranda, C.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Stúlkan, C er X ára gömul. Kærandi er móðir stúlkunnar og lýtur hún sameiginlegri forsjá foreldra sinna.

Málið hófst með tilkynningu sem barst B þann 14. júlí 2025 frá kæranda varðandi áreiti og einelti í garð dóttur kæranda.

Með hinni kærðu ákvörðunum, dags. 18. júlí 2025, lokaði B máli stúlkunnar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 17. júlí 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. ágúst 2025, var óskað eftir greinargerð B ásamt gögnum málsins. Greinargerð B barst nefndinni með bréfi, dags. 12. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 13. ágúst 2025, var greinargerðin send kæranda til kynningar. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi krefst þess að ákvörðun B um að loka máli vegna dóttur hennar verði endurskoðuð.

Fram kemur í kæru að málið varði einelti, munnlega og líkamlegt áreiti og kynferðislegar athugasemdir gagnvart dóttur hennar af samnemanda í skóla.

Þrátt fyrir fyrri tilkynningar og gögn sem send hafi verið til B, hafi áreitinu ekki verið hætt. Eftir stutt sumarfrí og endurkomu fjölskyldunnar til T hafi ástandið versnað á ný. Kærandi telji að öryggi og andleg líðan dóttur hennar sé í alvarlegri hættu.

Kærandi bendir á að stúlkan verði fyrir:

• Líkamlegu ofbeldi (t.d. slegin með bolta í íþróttatíma, ýtt upp að vegg, sparkað í hana, sett stigið á höfuð hennar),
• Munnlegu ofbeldi og niðurlægingu (ruddalegar athugasemdir, hæðni um útlit hennar),
• Kynferðislegum óviðeigandi athugasemdum.
• Neteinelti (breyttar myndir af móður hennar af Facebook með móðgandi texta deilt á Snapchat),
• Óviðeigandi líkamlegum athöfnum utan skóla, þar á meðal gagnvart móður hennar.

Stúlkan glími nú við truflaða matarhegðun, ætti erfitt með svefn og vilji ekki fara í skólann sem hún áður hefði elskað. Kærandi telur að skólinn tryggði ekki öruggt umhverfi og að aðgerðaleysi B sé að auka vanlíðan og vanmátt stúlkunnar.

Stúlkan sé unglingur sem væri að móta sjálfsmynd sína og læra hvað hún sætti sig við frá öðrum. Að leyfa slíku áreiti að halda áfram án afskipta gæti valdið varanlegum andlegum skaða og haft alvarlegar afleiðingar fyrir framtíð hennar.

Kærandi fer þess á leit að:

• Að málið verði opnað aftur og metið af alvöru.
• Að stúlkan fái tafarlausa aðstoð sálfræðings, t.d. í gegnum E, Y eða annan hæfan aðila.
• Að skólanum verði gert skylt að grípa til raunhæfra og fyrirbyggjandi aðgerða til að tryggja öryggi stúlkunnar (eftirlit og viðeigandi agaviðurlög).
• Að málið verði meðhöndlað sem barnaverndarmál og andlegt ofbeldi, ekki sem einfaldur ágreiningur á skólalóð.

Kærandi hvetur yfirvöld til að taka málið alvarlega og grípa til aðgerða til að vernda dóttur sína. Öll börn eiga rétt á að vera örugg, virt og vernduð – í skóla og í samfélaginu. Stúlkan á ekki að þurfa að standa ein í þessu.

Meðfylgjandi kæru séu skjáskot af skilaboðum sem drengur hefði sent dóttur hennar. Að mati kæranda væru þau áreitni og telur kærandi að öryggi stúlkunnar sé í hættu miðað við hegðun drengsins í skólaferð til D. Hann hefði […] og fleira. Strákurinn hefði hlaupið út á gang, sest á gólfið, kúrað sig saman, sett hendurnar á höfuðið og vaggað og grátið. Dóttir hennar hefði séð þetta og vinkona hennar kallað á kennara til aðstoðar.

Að auki hefði hann hefði drengurinn kastað vatnsmelónu í hurðina hjá kæranda og sagt að það væri vegna þess að stúlkan hefði ekki viljað sjá miða frá honum þar sem hann hefði teiknað ruddalegan texta.

III.  Sjónarmið B

Í greinargerð barnaverndarþjónustu kemur fram að um sé að ræða stúlku sem sé fædd X. Stúlkan lýtur sameiginlegri forsjá foreldra sinna og á hjá þeim lögheimili.

Málefni stúlkunnar hafa þrisvar komið á borð B án þess að málefni hennar hafi farið í meðferðarvinnu. Mál stúlkunnar var tilkynnt til B af lögreglu þann 22. janúar 2025 og af móður þann 28. apríl 2025 en í bæði skipti var máli stúlkunnar lokað með bréfi, sbr. lokabréf, dags. 24. janúar og 13. maí 2025. Var foreldrum leiðbeint að leita stuðnings í skóla stúlkunnar og á O. Vegna tilkynningar sem barst í desember 2024 var föður leiðbeint að leita sér viðeigandi aðstoðar, t.d. hjá SÁÁ, Landspítalanum og/eða heilsugæslu.

Þann 30. maí 2025 hafi lögreglan óskað eftir því að ráðgjafi Barnaverndar yrði viðstaddur skýrslutöku yfir stúlkunni. Fram kom í skýrslutöku að stúlkan væri að verða fyrir áreiti og einelti af hálfu skólafélaga sem fól í sér andlegt og líkamlegt ofbeldi. Ráðgjafi hafi rætt við stúlkuna og móður í kjölfar skýrslutöku og hafi þeim verið leiðbeint að leita eftir stuðningi og úrræðum á O. Móðir greindi þá frá því að stúlkan hefði sótt tvö viðtöl hjá sálfræðingi en móðir hafi verið ósátt með tímalengd á þeim viðtölum. Móður hafi þá verið leiðbeint að leita í E sem sé stuðnings- og ráðgjafasetur fyrir ungt fólk á aldrinum 12 til 25 ára og veitir stuðning, fræðslu og ráðgjöf án endurgjalds. Í E sé m.a. hægt að óska eftir sálfræðiviðtölum fyrir stúlkuna. Þann 11. júní 2025 hafi verið tekin ákvörðun að loka máli stúlkunnar hjá B, sbr. niðurstöðu könnunar og lokabréf eftir könnun, dags. 18. júní 2025.

Í frumvarpi sem varð að lögum nr. 86/2021 um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna kemur fram um 10. gr. að stigskipting miðast við að fara frá almennum til sérhæfðari úrræða. Þannig megi gera ráð fyrir að allir nýti að einhverju leyti þjónustu á fyrsta stigi en tiltölulega lítill hópur muni þurfa þjónustu á þriðja stigi. Undirstrika ber að stofnanir tilheyra ekki tilteknu þjónustustigi heldur verði að greina eðli þeirra þjónustu sem stofnun veitir. Þannig ber að meta hvort tiltekin stofnun veitir þjónustu á einu eða fleiri þjónustustigum og hvaða þjónusta tilheyrir hverju stigi. Árétta ber að barn getur notið þjónustu sem tilheyrir fleiri en einu þjónustustigi á hverjum tíma. Þá geta þarfir barns fyrir þjónustu breyst þannig að barn sem um tíma hafi til dæmis notið þjónustu á þriðja stigi þurfi ekki lengur á svo umfangsmikilli þjónustu að halda heldur dugi þjónusta á öðru eða jafnvel fyrsta stigi. Þá komi fram í sama frumvarpi um 11. gr. að annars stigs þjónustu í þágu farsældar barna tilheyra úrræði þar sem veittur sé einstaklingsbundinn og markvissari stuðningur en veittur sé á fyrsta stigi með það að markmiði að tryggja farsæld barns. Með því sé átt við úrræði þar sem þörf sé á sérhæfðari eða fjölbreyttari þjónustu en veitt sé á fyrsta stigi þjónustu á þann hátt að skortur á slíkum stuðningi kunni að hafa neikvæð áhrif á aðstæður og líðan barns. Dæmi um þjónustu á öðru stigi sé ýmis stuðningsþjónusta á vegum félags- og skólaþjónustu sveitarfélaga, sérdeildir eða starfsbrautir í skólum. Í þessu samhengi sé vísað til þess að hjá T séu grunnskólar flokkaðar sem fyrsta stigs þjónusta, sbr. 10. gr. laga um samþættingu og þjónustumiðstöðvar flokkaðar sem annars stigs þjónusta, sbr. 11. gr. laga um samþættingu. Um 12. gr. frumvarpsins segir að þriðja stigs þjónusta í þágu farsældar barna tilheyra úrræði þar sem er veittur sérhæfðari stuðningur til að tryggja að farsæld barns verði ekki hætta búin. Barn sem nýtur þjónustu á þessu stigi hefur að jafnaði flókinn og fjölþættan vanda og mikla umönnunarþörf. Barn sé þá í aðstæðum þar sem skortur sé á viðeigandi stuðningi og úrræðum getur haft alvarlegar afleiðingar og ógnað heilsu þess og þroska. Lögð sé áhersla á þá aðgreiningu milli annars og þriðja stigs að afleiðingar skorts á stuðningi á þriðja stigi séu alvarlegri en á öðru stigi. Orðalagið um sérhæfðan stuðning gefur til kynna að þjónusta sem tilheyrir stiginu sé veitt af starfsfólki með sérhæfða þjálfun. Dæmi um þjónustu á þriðja stigi séu ýmis vistunarúrræði á grundvelli barnaverndaralaga, umfangsmikill og fjölþættur stuðningur við fötluð börn og langvarandi sjúkrahúsdvöl barna.

Það sé mat B, sbr. niðurstöðu könnunar, dags. 18. júní 2025 að aðstæður stúlkunnar séu ekki þess eðlis í dag að þörf sé á þriðja stigs þjónustu í málefnum hennar. Mikilvægt sé að fullreynd séu þau úrræði og stuðningur sem standa fjölskyldunni og stúlkunni til boða á fyrsta og annars stigs þjónustu sbr. 10. og 11. gr. laga um samþættingu.

Í kæru móður til úrskurðarnefndar um lokun máls hjá B vísar hún m.a. til þess að áhyggjur sé að því að skóli stúlkunnar sé ekki að tryggja stúlkunni öruggt skólaumhverfi og sé óskað tafarlaust eftir sálfræðiaðstoð fyrir stúlkuna í gegnum E, Y eða frá öðru úrræði.

Þann 30. maí 2025 ræddi ráðgjafi við mæðgurnar og móður hafi sérstaklega verið leiðbeint að leita eftir stuðning fyrir stúlkuna í E og á O. Barnavernd telur að forsendur málsins séu ekki breyttar frá þeim tíma og verði að fullreyna annan stuðning, svo sem frá O, E og í nærumhverfinu áður en 3. stigs þjónusta, þar að segja B opni mál stúlkunnar. Þá sé einnig talið mikilvægt vegna þess að móðir vísar til þess að skóli stúlkunnar tryggi henni ekki öruggt skólaumhverfi að það sé ávarpað af hálfu foreldra við skóla stúlkunnar. Grunnskólar T heyra undir skóla- og frístundasvið borgarinnar. Innan allra skóla séu ákveðnir verkferlar vegna einelti og sé foreldrum leiðbeint að ræða við skólastjórnendur, umsjónakennara eða aðra starfsmenn skólans ef barnið verður fyrir einelti. Skólinn hafi þá ákveðin úrræði innan veggja skólans s.s. lausnateymi og nemendaverndarráð vegna mála sem þessa. Beri það ekki árangur geti skólinn kallað eftir stuðnings þjónustumiðstöðva þar sem starfa þverfagleg teymi sérfræðinga. Beri slík úrræði ekki árangur innan veggja skólans og/eða hjá þjónustumiðstöðvum séu málefni barna tilkynnt af hálfu skóla og/eða þjónustumiðstöð til B um að úrræði þar séu fullreynd og talin sé þörf á aðkomu Barnaverndar en engin slík tilkynning hafi borist frá hvorki skóla né þjónustumiðstöð til B í máli stúlkunnar. Er því ítrekað það sem fram hafi komið um mikilvægi þess að stuðningur og úrræði í skóla stúlkunnar og á O séu fullreynd áður en B hefur aðkomu að málefnum stúlkunnar.

Í ljósi framangreinds og gagna málsins sé fyrir hönd B gerð krafa um að hin kærða ákvörðun um lokun máls hjá B, dags. 18. júní 2025 verði staðfest.

VI.  Niðurstaða

Stúlkan, C er dóttir kæranda. Kærandi og faðir stúlkunnar fara saman með forsjá hennar. Mál stúlkunnar hófst í kjölfar tilkynningar frá móður stúlkunnar sem barst B 28. apríl 2025. Efni tilkynningar var áreiti og einelti í garð dóttur kæranda. Með hinni kærðu ákvörðun var ákveðið að loka barnaverndarmáli stúlkunnar.

Í 1. mgr. 41. gr. bvl. kemur fram að barnaverndarnefnd skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því, sbr. einnig rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með þessu er reynt að tryggja að ákvarðanir nefndarinnar séu bæði löglegar og byggðar á réttum grunni. Ekki verða settar fram nákvæmar reglur um það hvernig staðið skuli að könnun máls og hverra gagna skuli aflað, enda er það matsatriði og breytilegt eftir eðli máls hverju sinni. Í því sambandi ber þó að gæta að 2. mgr. 41. gr. bvl. þar sem fram kemur að könnun barnaverndarmáls skuli ekki vera umfangsmeiri en nauðsyn krefji og skuli henni hraðað svo sem kostur er. Í þessu felst meðal annars að barnaverndarnefnd skuli ekki ganga lengra í gagnaöflun og könnun máls hverju sinni en nauðsynlegt er. Í þessu felst einnig að ekki séu notaðar harkalegri aðferðir við könnun máls og öflun gagna en efni standa til.

Samkvæmt 22. gr. bvl. er það markmið könnunar máls að afla nauðsynlegra upplýsinga um aðstæður barns og meta þörf fyrir úrræði samkvæmt ákvæðum bvl., allt í samræmi við hagsmuni og þarfir barns. Í þessu skyni skal barnaverndarnefnd kappkosta að afla sem gleggstra upplýsinga um hagi barns, svo sem andlegt og líkamlegt ásigkomulag, tengsl við foreldra eða aðra, hagi foreldra, aðbúnað á heimili, skólagöngu, hegðun og líðan þess. Leita skal aðstoðar sérfræðinga eftir því sem þörf krefur. Um könnun máls, rannsóknarheimildir barnaverndarnefnda, skyldu til að láta barnaverndarnefndum í té upplýsingar og málsmeðferð fyrir barnaverndarnefnd almennt, gilda ákvæði VIII. kafla bvl.

Við úrlausn málsins ber úrskurðarnefndinni að leysa úr því hvort B hafi réttilega metið það svo að ekki væri þörf á að hafa frekari afskipti af málefnum stúlkunnar og því bæri að loka því með vísan til 1. mgr. 23. gr. bvl.

Í 1. mgr. 2. gr. bvl. segir að markmið laganna sé að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Leitast skal við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við.

Í athugasemdum við ákvæðið segir að í þessu fellst ekki að barnaverndaryfirvöldum sé falið það verkefni að stuðla að því að öll börn búi við bestu mögulegu aðstæður, heldur fyrst og fremst að aðstæður einstakra barna sem yfirvöld hafa afskipti af séu viðunandi. Það sé vissulega matsatriði hvaða aðstæður teljast viðunandi og það geti verið breytilegt á hverjum tíma eftir almennum efnahag, siðferðilegu gildismati og breytilegum kröfum um nauðsynleg lífsgæði.

Í 5. mgr. 4. gr. segir að barnaverndaryfirvöld skulu í störfum sínum leitast við að hafa góða samvinnu sín á milli og við aðrar stofnanir sem fjalla um málefni barna. Þau skulu jafnframt stuðla að samþættingu barnaverndarþjónustu við aðra þjónustu í þágu farsældar barna.

Þá segir í 7. mgr. 4. gr. að barnaverndaryfirvöld skulu eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið er til annarra úrræða. Þau skulu jafnframt ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt. Því aðeins skal gert ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti.  

Úrskurðarnefnd velferðarmála er sammála því mati barnaverndarþjónustunnar að staða stúlkunnar sé ekki með þeim hætti að aðkoma barnaverndarþjónustu sé nauðsynleg á grundvelli barnaverndarlaga að svo stöddu heldur ættu almenn úrræði til stuðnings við í málinu. Foreldrum stúlkunnar hefur verið leiðbeint um að leita sér aðstoðar á þjónustumiðstöð T áður en B hefur aðkomu að málinu. Samkvæmt gögnum málsins eru vísbendingar um að þörfum stúlkunnar hafi ekki verið mætt með fullnægjandi hætti þrátt fyrir leiðbeiningar B. Við þessar aðstæður ber barnaverndarþjónustu sem skilgreindum þjónustuaðila skv. 15. gr. laga nr. 86/2021 um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna að leiðbeina foreldrum um samþættingu þjónustu sbr. V. kafla laganna, t.d. um rétt þeirra til þjónustu tengiliðar, sbr. 17. gr. laganna.

Með vísan til framangreinds telur úrskurðarnefndin að ekki sé tímabært að loka málinu fyrr en ljóst sé að mál stúlkunnar sé komið í viðeigandi farveg sbr. lög um samþættingu þjónustu í þágu farsælar barna.    

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun B dags. 18. júní 2025, um að loka máli vegna stúlkunnar, A, er felld úr gildi og vísað til meðferðar barnaverndarþjónustu að nýju.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson