Ákvörðun Fiskistofu um að hafna beiðni um tilfærslu á veiðireynslu

Stjórnsýslukæra

Með bréfi, dags 8. apríl 2025, báru X, eigandi útgerðarinnar A ehf., sem gerir út fiskiskipið C, og Y, eigandi útgerðarinnar B ehf. sem gerir út fiskiskipið D, fram kæru f.h. A ehf. (hér eftir „kærandi“) vegna ákvörðunar Fiskistofu frá 10. janúar 2025 um að hafna beiðni um flutning veiðireynslu frá C til D.

Stjórnsýslukæran er byggð á 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og barst innan kærufrests.

Kröfur

Þess er annars vegar krafist að ákvörðun Fiskistofu verði felld úr gildi og hins vegar að beiðni um flutning veiðireynslu verði heimiluð.

Málsatvik

Upphaf máls þessa er að rekja til erindis sem barst Fiskistofu 1. janúar 2025 frá eigendum útgerðarinnar Útgerðarfélagið Kjalar ehf. þar sem óskað var eftir heimild fyrir tilfærslu á viðmiðun aflareynslu milli fiskiskipanna C og D. Í samræmi við leiðbeiningar á vef Fiskistofu fylgdi erindi þessu útfyllt eyðublað með upplýsingum um þau skip sem beiðnin laut að, við hvaða veiðitímabil flutningur veiðireynslu skyldi miðast, ásamt undirskriftum með samþykki eigenda beggja skipanna fyrir tilfærslunni.

Með bréfi til kæranda, dags. 10. janúar 2025, hafnaði Fiskistofa framangreindri beiðni með vísan til þess að við meðferð hennar hefði komið í ljós að eigandi skipsins C hefði ekki gert breytingar á skipakosti sínum á árinu 2018 eða síðar. Þar af leiðandi væru skilyrði fyrir flutningi veiðireynslu ekki uppfyllt. Í samræmi við þessa niðurstöðu var í sama bréfi að finna tilkynningu Fiskistofu um að C yrði úthlutuð 0,3436663% aflahlutdeild í grásleppu á grundvelli þeirrar veiðireynslu sem skipið hafði aflað sér á grundvelli réttar þess til grásleppuveiða og leyfis frá Fiskistofu.

Málsmeðferð ráðuneytisins

Þann 8. apríl 2025 var fyrrgreind ákvörðun Fiskistofu, um að hafna beiðni um flutning veiðireynslu, kærð til ráðuneytisins. Í kjölfarið var óskað eftir umsögn Fiskistofu og barst hún, ásamt gögnum málsins, til ráðuneytisins þann 25. ágúst 2025. Athugasemdir kæranda vegna umsagnar Fiskistofu og meðfylgjandi gagna bárust 16. september 2025.

Sjónarmið kæranda

Kærandi byggir á því að ákvörðun Fiskistofu hafi ekki verið nægilega rökstudd. Þannig hafi ekki verið vísað til þeirra réttarreglna sem ákvörðun stofnunarinnar byggði á. Þá eru gerðar athugasemdir við að hvergi á vef Fiskistofu sé að finna þau gögn sem hafi samkvæmt stofnuninni verið notuð til grundvallar ákvörðuninni. Í samskiptum við Fiskistofu eftir gildistöku laga nr. 102/2024 hafi verið lögð áhersla á að „vernda“ leyfið sem skráð var á D. Hafi þetta verið mikilvægt í ljósi þess að leyfið hafði í tvígang verið flutt á milli báta. Því næst er að finna umfjöllun sem telja verður tilvísun í þá heimild sem var að finna í fyrri reglugerðum um hrognkelsaveiðar, þess efnis að hafi seljandi báts tekið fram að réttur til grásleppuveiða fylgdi ekki báti við sölu hans gæti hann flutt þann rétt á annan bát og hefði til þess næstu tvær vertíðir frá sölu bátsins. Kærandi byggir á því að Fiskistofa hafi aldrei í framangreindum samskiptum bent á þessa heimild, sem feli í reynd í sér geymslu leyfis hjá Fiskistofu, og síðar „sameiningu“ þess og veiðireynslu. Þá heimild sé hvergi að finna í lögum, reglugerðum, né tilkynningum Fiskistofu.

Sjónarmið Fiskistofu

Að því er varðar athugasemdir kæranda um rökstuðning Fiskistofu tekur stofnunin fram að í hinni kærðu ákvörðun sé vísað til ákvæðis 4. mgr. 9. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Fjallað sé um hvort skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt í tilviki kæranda og tekið fram að þar sem skilyrðin séu ekki uppfyllt sé beiðninni hafnað. Þá eru rakin ákvæði brottfallinnar reglugerðar nr. 223/2024, um hrognkelsaveiðar árið 2024, ásamt fyrirrennurum hennar, og tekið fram að ekki hafi verið um að ræða geymslu réttar hjá Fiskistofu til þess að öðlast grásleppuveiðileyfi, heldur millibilsástand í kjölfar sölu báts. Eftir gildistöku laga nr. 102/2024 hafi ekki lengur verið heimilt að flytja rétt til grásleppuveiða á grundvelli framangreindra reglugerða en hins vegar hafi verið heimilt að flytja veiðireynslu að uppfylltum skilyrðum 4. mgr. 9. gr. laga nr. 116/2006. Leiðbeiningar Fiskistofu í aðdraganda hlutdeildarsetningar hafi tekið mið af því, sbr. frétt á vefsíðu stofnunarinnar og tölvupóst Fiskistofu til kæranda frá 12. nóvember 2024. Varðandi athugasemdir kæranda um að aðrir hafi án lagastoðar fengið að sameina leyfi og veiðireynslu tekur stofnunin fram að þeir aðilar sem hafi verið með skráð réttindi til grásleppuveiða og með veiðireynslu á viðmiðunartímanum, án þess að umrædd réttindi væru skráð á bát, hafi allir uppfyllt það skilyrði að breyting hafi orðið á skipastól á viðmiðunartímanum.

Athugasemdir kæranda við umsögn Fiskistofu

Í athugasemdum kæranda við umsögn Fiskistofu er vakin athygli á tilkynningu stofnunarinnar frá 4. nóvember 2024 þar sem finna má umfjöllun um þá aðila sem áttu grásleppuréttindi með veiðreynslu án þess að þau séu skráð á bát. Þá er ítrekuð sú skoðun að Fiskistofu hafi borið að upplýsa alla þá aðila sem veiðireynslu höfðu um möguleika á því sem kærandi telur í reynd fela í sér færslu heimilda með geymslu leyfa hjá Fiskistofu.

Forsendur og niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Fiskistofu um að heimila ekki tilfærslu á viðmiðun aflareynslu samkvæmt 4. mgr. 9. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Samhengisins vegna þykir rétt að rekja í upphafi þær breytingar sem urðu á veiðistjórn grásleppu með breytingarlögum nr. 102/2024. Með þeim var m.a. sett inn í lög nr. 116/2006 nýtt bráðabirgðaákvæði XXV sem kvað á um upptöku aflamarksstjórnar við veiðar á grásleppu. Þannig skyldi Fiskistofa úthluta fiskiskipum aflahlutdeild í grásleppu fyrir 1. mars 2025 og skyldi hún ákveðin með tilliti til veiðireynslu sem fengin hafði verið á grundvelli réttar til grásleppuveiða og leyfis frá Fiskistofu sem skráð var á viðkomandi skip og nýtt innan viðmiðunartímabilsins. Við mat á veiðireynslu skyldi miða við þrjú bestu veiðitímabil leyfisins sem skráð var á skipið frá og með árinu 2018 til og með árinu 2022 að undanskildu árinu 2020.

Í aðdraganda framangreindar úthlutunar var óskað eftir því af hálfu eigenda þeirra útgerða sem gera út fiskiskipin C og D að Fiskistofa heimilaði tilfærslu á viðmiðun veiðireynslu, þannig að horft yrði til veiðireynslu C við úthlutun á aflahlutdeild í grásleppu til D. Heimild fyrir slíkri tilfærslu er að finna í 4. mgr. 9. gr. laga nr. 116/2006, en þar segir m.a. að Fiskistofu sé heimilt, fyrir úthlutun aflahlutdeilda samkvæmt lögunum, 5. eða 6. gr. laga nr. 151/1996 eða öðrum lögum, að heimila tilfærslu á viðmiðun aflareynslu og annarra réttinda er tengjast veiðum milli fiskiskipa, að hluta til eða öllu leyti, þegar um er að ræða breytingu á skipastól. Það er skilyrði þessa að fyrir liggi samþykki eigenda beggja skipa fyrir tilfærslunni ef ekki er um að ræða skip í eigu sömu útgerðar. Ákvæðið bættist við lög nr. 116/2006 með breytingarlögum nr. 56/2015 og á samkvæmt greinargerð með frumvarpi því er varð að lögunum við þegar um endurnýjun skipastóls er að ræða. Þar segir jafnframt að með orðalaginu „breyting á skipastól“ sé m.a. átt við það þegar skip eru seld innan lands og einnig þegar útgerð fækkar skipum og sameinar þannig veiðireynslu og veiðiheimildir tveggja eða fleiri skipa. Skilja verður framangreint ákvæði 4. mgr. 9. gr. sem svo að því aðeins komi til greina að færa veiðireynslu milli skipa, að breytingar á skipastól hafi átt sér stað á því tímabili sem horft er til hverju sinni við úthlutun aflahlutdeilda á grundvelli veiðireynslu. Gögn málsins sýna að engar breytingar hafa orðið á skipastól kæranda C frá og með árinu 2018 og verður þegar af þeirri ástæðu að telja að ekki hafi verið fyrir hendi skilyrði til þess að heimila tilfærslu á viðmiðun aflareynslu frá C til D.

Kærandi hefur í málatilbúnaði sínum lagt áherslu á stöðu sína gagnvart þeim sem fengu úthlutaða aflahlutdeild í grásleppu á grundvelli veiðireynslu sem fengist hafði á grundvelli réttinda til grásleppuveiða, án þess að þau réttindi hafi við úthlutun verið skráð á tiltekið fiskiskip. Þetta átti sér stoð í þeim reglugerðum sem giltu um hrognkelsaveiðar þegar hið eldra kerfi var við lýði, sbr. síðast 6. gr. brottfallinnar reglugerðar nr. 223/2024, sem kváðu á um heimild til þess að flytja réttindi á annan bát innan tveggja vertíða, hafi bátur verið seldur án þess að réttindi fylgdu með. Eðli máls samkvæmt uppfylltu þessir aðilar, ólíkt kæranda, skilyrði 4. mgr. 9. gr. um að breyting hafi orðið á skipastól. Verður því ekki séð að það að fallist hafi verið á tilfærslu á viðmiðun aflareynslu í þeim tilvikum geti haft þýðingu fyrir niðurstöðu í máli kæranda. Þá fær ráðuneytið hvorki séð að leiðbeiningum Fiskistofu til kæranda hafi verið ábótavant í aðdraganda úthlutunar aflahlutdeilda né að skort hafi á rökstuðningi í hinni kærðu ákvörðun.

Að öllu framangreindu virtu ber því að staðfesta hina kærðu ákvörðun.

Úrskurðarorð

Ákvörðun Fiskistofu, dags. 10. janúar 2025, um að hafna beiðni um flutning veiðireynslu frá C til D, er hér með staðfest.