Mál nr. 457/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 457/2025
Mánudaginn 15. október 2025

A

gegn

B

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 28. júlí 2025, kærði C lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála úrskurð umdæmiráðs I, dags. 4. júlí 2025, um að vísa frá kröfu barnaverndarþjónustu um heimild til að krefjast þess fyrir dómi að D, verði svipt forsjá sonar síns E, á grundvelli 29. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 (bvl.).

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Drengurinn, E, er X ára gamall. Kærandi og móðir fara saman með forsjá drengsins en lögheimili hans er hjá kæranda. Drengurinn hefur verið í umsjá móður frá 6. febrúar 2023 þegar hún nam hann á brott frá vistunaraðila. Með dómi Landsréttar þann 23. maí 2023 var ákveðið að drengurinn skyldi tekinn úr umráðum móður og afhentur kæranda með beinni aðfarargerð.

Með bréfi, dags. 2. júní 2025, til umdæmisráðs I krafðist B að umdæmisráð I myndi úrskurða um að barnaverndarþjónustunni væri heimilt að krefjast þess fyrir dómi að móðir drengsins yrði svipt forsjá hans með vísan til 29. gr. bvl.  

Með hinum kærða úrskurði, dags. 4. júlí 2025, vísaði umdæmisráð I kröfu barnaverndarþjónustunnar frá umdæmisráðinu. Fram kemur í úrskurðinum að ljóst sé að drengurinn dvelji í F hjá móður sinni og því sé ekki unnt að beita ákvæðum bvl.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 28. júlí 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. ágúst 2025, var óskað eftir greinargerð B ásamt gögnum málsins. Greinargerð B barst nefndinni með bréfi, dags. 18. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 26. ágúst 2025 var greinargerðin send lögmanni kæranda til kynningar. Frekari athugasemdir bárust ekki. 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að gríðarlegar áhyggjur hafi verið af syni kæranda í mörg ár en móðir hafi náð honum úr umsjá barnaverndar og farið með í felur. Móðir, sem sé ekki lögheimilisforeldri drengsins, hafi aðeins átt að hitta hann undir eftirliti í nokkrar klukkustundir í senn skv. dómi Landsréttar. Málið hafi verið flutt á milli barnaverndarþjónustu M og B í nokkur skipti. Barnaverndaryfirvöld á báðum stöðum hafi fellt mál drengsins niður og ákvörðunum þar um skotið til úrskurðarnefndar velferðarmála sem hafi fellt þær úr gildi. Þann 4. júlí kvað umdæmisráð I upp úrskurð um að vísa frá kröfu B um að svipta móður drengsins forsjá á grundvelli 29. gr. bvl.

Frávísunarkrafan var studd þeim rökum að staðfest hafi verið að drengurinn búi í F og þar með sé ekki hægt að beita ákvæðum barnaverndarlaga þar sem drengurinn sé ekki á yfirráðasvæði íslenska ríkisins.

Kærandi fellir sig ekki við þennan rökstuðning og telur hann rangan, auk þess sem málsmeðferð hjá umdæmisráði hafi verið mjög ábótavant.

Kærandi hafi í fyrsta lagi ekki fengið að gæta andmælaréttar síns þar sem hann hafi ekki fengið afhent þau gögn sem móðir hafi lagt fram hjá umdæmisráði. Þá hafi hvorki hann né lögmaður hans fengið að vera viðstödd fund umdæmisráðs er móðir og hennar lögmaður fengu að koma að sínum sjónarmiðum. Vandséð sé hvernig kærandi geti gætt andmælaréttar síns þegar hann fái ekki að vera viðstaddur það sem fram fer og fái ekki aðgang að gögnum. Þá séu ákvarðanir formanns umdæmisráðs með öllu órökstuddar og virðist byggðar á geðþótta hans. Rétt eins og þegar fundi umdæmisráðs hafi verið frestað er taka átti málið fyrir vegna þess að móðir hafi sagst hafa vaknað upp með hita og magaverk - þó hún hafi ekki verið til neinnar samvinnu og ekki hlýtt fyrri úrskurðum umdæmisráðs og vitað hafi verið að hún myndi í mesta lagi mæta í gegnum tölvu. Þá hafi lögmaður kæranda aldrei orðið vitni að slíkri frestun hjá umdæmisráði M sem þó sé með flestu málin. Hvað þá þegar ekki sé vitað hvar barnið sé niðurkomið og öryggi þess ekki tryggt. Með ólíkindum sé, vægast sagt, að málsmeðferðin hjá barnaverndarþjónustunum sem og umdæmisráði virðist fyrst og fremst hafa miðað að því að reyna að staðfesta að drengurinn væri erlendis. En móðir upplýsti þar um eftir að B hafði fellt málið niður 2024 með þeim rökum og úrskurðarnefndin felldi þá ákvörðun úr gildi þar sem það væri ekki staðfest. Þess utan næðu barnaverndarlög ekki tilgangi sínum ef þau ættu ekki við um íslensk börn, með lögheimili á Íslandi, um leið og þau væru komin úr landi.

Þá hafi hvorki B né Lögreglan á G fengið upplýsingar frá barnaverndaryfirvöldum eða lögreglu í F því móðir virðist hafa fengið það í gegn, eftir því sem best sé vitað, að allt sem snúi að henni og börnunum sé undir leynd þannig að ekki megi upplýsa hvaða þjónustu þau hafi fengið, hvar þau séu niðurkomin og ekki um neina samvinnu að ræða á milli barnaverndaryfirvalda á Íslandi og í F. Á meðan barnaverndarþjónusta á Íslandi hafi ekki framsent málið til annarrar barnaverndar verði að vinna málið hérlendis. Þá skiptir miklu að móðir sé svipt forsjá drengsins enda auðveldi það lögreglu og barnavernd að finna barnið og koma með heim.

Fram kemur í kæru að kæra varði aðeins málsmeðferð hjá umdæmisráði (frestun, fá ekki að heyra hlið móður og fá ekki gögn) og hvort það eitt að móðir hafi náð að flýja með barnið erlendis leiði til þess að barnaverndaryfirvöld á Íslandi geti ekki tekið ákvarðanir er varða velferð drengsins.

III.  Sjónarmið B

Í greinargerð B er farið yfir vinnslu málsins í kjölfar úrskurðar úrskurðarnefndar velferðarmála frá 20. janúar 2025.

Fram kemur að mati starfsmanna barnaverndarþjónustunnar að ástæða sé til að hafa áhyggjur af velferð drengsins í umsjá móður. Á tímabili málavinnslunnar hafi móðir ekki verið til neinnar samvinnu um málið, ekki gefið upplýsingar um skólagöngu drengsins eða hvort hann sé undir nauðsynlegu eftirliti heilbrigðisþjónustu vegna sjúkdóma sinna, auk áhyggna af félagslegri einangrun hans, tálmun á umgengni við föður og illri innrætingu af hendi móður í huga drengsins í garð föður. Mat starfsmanna sé að móðir geti ekki með ólögmætum hætti tekið drenginn úr umsjá barnaverndarþjónustu og föður, sem fari með lögheimili hans, og komið sér undan lögsögu barnaverndarþjónustunnar með því að fara með hann úr landi og halda honum þar í felum.

Aftur á móti hafi umdæmisráð I úrskurðað um að lögsaga barnaverndarþjónustu nái ekki yfir málefni drengsins þar sem hann búi nú í F og geti barnaverndarþjónustan því ekki annað en unað þeirri niðurstöðu. Því hafi verið talið nauðsynlegt að tilkynna aðstæður hans til barnaverndaryfirvalda í H í F.

IV.  Niðurstaða

Drengurinn, E, er sonur kæranda. Kærandi og móðir drengsins fara saman með forsjá hans en lögheimili hans er hjá föður.

Um ráðstafanir barnaverndarþjónustu og umdæmisráðs barnaverndar er fjallað í VI. kafla bvl. Samkvæmt 29. gr. bvl. er barnaverndarþjónustu, er að fengnum úrskurði umdæmisráðs barnaverndar, heimilt að krefjast þess fyrir dómi að foreldrar, annar þeirra eða báðir, skuli sviptir forsjá ef hún telur:

1. að daglegri umönnun, uppeldi eða samskiptum foreldra og barns sé alvarlega ábótavant með hliðsjón af aldri þess og þroska,
2. að barni sem er sjúkt eða fatlað sé ekki tryggð viðeigandi meðferð, þjálfun eða kennsla,
3. að barninu sé misþyrmt, misboðið kynferðislega eða megi þola alvarlega andlega eða líkamlega áreitni eða niðurlægingu á heimilinu,
4. fullvíst að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska þess sé hætta búin sökum þess að foreldrar eru augljóslega vanhæfir til að fara með forsjána, svo sem vegna vímuefnaneyslu, geðrænna truflana, greindarskorts eða að breytni foreldra sé líkleg til að valda barni alvarlegum skaða.

Kröfu um sviptingu forsjár skal því aðeins gera að ekki sé unnt að beita öðrum og vægari úrræðum til úrbóta eða slíkar aðgerðir hafi verið reyndar án viðunandi árangurs.

Í 1. mgr. 6. gr. bvl. er fjallað um hlutverk úrskurðarnefndar velferðarmála. Þar segir að heimilt sé að skjóta úrskurðum og öðrum stjórnvaldsákvörðunum barnaverndarþjónustu, umdæmisráða barnaverndar og Barna- og fjölskyldustofu, eftir því sem nánar er kveðið á um í lögunum, til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. lög um úrskurðarnefnd velferðarmála. Aðrar ákvarðanir stjórnvalda á grundvelli laga þessara eru ekki kæranlegar til æðra stjórnvalds.

Samkvæmt ákvæðum bvl. er kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála ekki til staðar hvað varðar ráðstafanir barnaverndaryfirvalda skv. 29. gr. bvl. Í ljósi þess að kæruheimild er ekki til staðar hvað varðar úrskurð umdæmisráðs I frá 4. júlí 2025 er máli þessu vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

 

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson