Mál nr. 466/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 466/2025

Fimmtudaginn 16. október 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. júlí 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 29. apríl 2024 og var umsóknin samþykkt 23. maí 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. júlí 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hans væri felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um nauðsynlegar upplýsingar sem hefðu áhrif á rétt hans til atvinnuleysisbóta.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 31. júlí 2025. Með bréfi, dags. 31. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 27. ágúst 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. september 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar er ekki að finna sérstakan rökstuðning fyrir kæru en af kærunni má ráða að kærandi sé ósáttur við þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 29. apríl 2024. Með erindi, dags. 23. maí 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 25. júní 2025 hafi kærandi verið boðaður á upplýsingafund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík þann 26. júní 2025, klukkan 09:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Kæranda hafi sömuleiðis verið tjáð að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans yrðu stöðvaðar. Boðun þessi hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Athygli kæranda hafi verið vakin á nýjum samskiptum, með tölvupósti á netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer hans, X. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 25. júní 2025, klukkan 08:37.

Kærandi hafi svaraði boðun með tölvupósti þann 25. júní 2025. Að sögn kæranda væri hann í fríi til 18. júlí 2025 og gæti því ekki mætt á fundinn. Í pósti kæranda hafi komið fram að hann hefði tilkynnt um fyrirhugað frí sitt til Vinnumálastofnunar.

Með erindi, dags. 9. júlí 2025, hafi kæranda verið gefinn kostur á að skila inn skriflegum skýringum á fjarveru sinni á viðkomandi fund. Með erindi, dags. 10. júlí 2025, hafi verið óskað eftir gögnum um ferðir kæranda erlendis en rökstuddur grunur hafi verið um slíkt. Kærandi hafi verið inntur eftir skýringum á hvers vegna ekki hefði verið tilkynnt um ferðir erlendis og hann beðinn um að skila flugfarseðlum. Þann 10. júlí 2025 hafi borist svar frá kæranda:

„Ég var búinn að tilkynna að ég væri að fara í ferðalag. Ég sótti um U2 fyrir mörgum mánuðum. Ég var búinn að tilkynna allt þetta. KV. A“

Kærandi hafi samhliða skilað flugfarseðlum sem hefðu sýnt að kærandi hafi farið úr landi þann 24. júní 2025 og hafi átt flug aftur til landsins þann 18. júlí 2025. Af hálfu kæranda hafi engin tilkynning legið fyrir um umrædda ferð erlendis, þrátt fyrir yfirlýsingu þar um. Rétt sé að kærandi hafi sótt um U2 í apríl 2025 en að sögn kæranda hafi hann í þeirri umsókn áætlað brottför 1. ágúst 2025.

Með erindi, dags. 22. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að bótaréttur hans yrði felldur niður í þrjá mánuði þar sem hann hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun fyrir fram um dvöl sína erlendis. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 59. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kærandi hafi þann 20. júní 2025 sætt tveggja mánaða bið vegna ótilkynnta tekna frá B, C og Tryggingastofnun frá apríl 2024 til maí 2025. Jafnframt hafi kæranda verið gert að endurgreiða 1.183.360 kr. vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta á því tímabili.

Ábendingar hafi borist um eðli tekna kæranda með tölvupósti þann 9. júlí 2025. Með erindi, dags. 29. júlí 2025, hafi verið óskað eftir skýrari upplýsingum um eðli greiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins. Kæranda hafi þá verið gefinn kostur á því að skýra skriflega frá skorti á tilkynningum um þær greiðslur og óskað hafi verið eftir greiðsluseðlum fyrir tímabilið júní 2024 til desember 2024.

Svar hafi borist frá kæranda þann 29. júlí svohljóðandi:

„Sæll, ég fékk þær upplýsingar að greislu fra tryggingastofnun væru að ljúka, svo ég þurfti að sækja um aðstoð annars staðar, svo þeir sögðu mér að sækja um atvinnuleysisbætur svo ég lenti ekki í svona holu. Þegar greislu fra tryggingastofnun ljúka halda atvinnuleysisbæturnar áfram, En það kom upp vandamál og ég fékk meira en ég átti að fá, það var það sem gerðist. Ég hef útskýrt þetta nokkrum sinnum og hef sent þetta skilaboð áður.“

Kærandi hafi skilað greiðsluseðlum vegna umbeðinna tímabila en kærandi hafi verið að fá greiðslur endurhæfingarlífeyris frá Tryggingastofnun á umræddum tíma.

Með erindi, dags. 11. ágúst 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að í ljósi þess að hann hefði ekki uppfyllt skilyrði greiðslu atvinnuleysisbóta þann tíma sem hann hafi þegið endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins hafi hann fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna tímabilsins 1. júní 2024 til 30. nóvember 2024. Kæranda hafi verið gert að endurgreiða 839.058 kr. vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta á því tímabili. Heildarskuld kæranda hafi numið 1.808.579 kr. á þeim degi.

Mál sé enn í vinnslu hjá eftirliti stofnunarinnar vegna dvalar kæranda erlendis.

Af kæru til nefndarinnar verði ekki fyllilega ráðið hvaða ákvörðun Vinnumálastofnunar sæti kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála. Með kæru til nefndarinnar hafi kærandi þó sent ákvörðun stofnunarinnar frá 22. júlí 2025. Umsögn Vinnumálastofnunar muni því einblína á þá ákvörðun í máli kæranda.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Sú ákvörðun Vinnumálastofnunar sem talið sé að liggi til grundvallar málskoti til úrskurðarnefndar sé stöðvun greiðslna atvinnuleysisbóta til kæranda vegna ótilkynntrar dvalar erlendis í þrjá mánuði, frá 22. júlí 2025.

Markmið laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir eru og misst hafa fyrra starf sitt, tímabundna fjárhagsaðstoð meðan þeir eru að leita sér að nýju starfi. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Því sé gert ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma og séu jafnframt reiðubúnir að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem þeim standi til boða. Atvinnuleysistryggingar veiti þannig þeim sem tryggðir eru innan atvinnuleysistryggingakerfisins fjárhagslegt úrræði í tímabundnu atvinnuleysi sínu.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að vera í virki atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Í c. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé mælt fyrir um að umsækjandi um greiðslur atvinnuleysistrygginga þurfi að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi til að teljast tryggður samkvæmt lögunum.

Í 3. mgr. 9. gr. sé mælt fyrir um upplýsingaskyldu umsækjanda til Vinnumálastofnunar. Þar segi:

„Sá sem telst tryggður á grundvelli laga þessara skal upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.“

Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 37/2009 segi meðal annars að „láti atvinnuleitandi hjá líða að veita Vinnumálastofnun þessar upplýsingar sem og í þeim tilvikum þegar rangar upplýsingar eru gefnar kemur til álita að beita viðurlögum skv. 59. gr. laganna.“

Í 2. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé enn frekar mælt fyrir um þessa upplýsingaskyldu atvinnuleitanda. Þar segi að atvinnuleitanda beri án ástæðulauss dráttar að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti.

Í 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um viðurlög við brotum á þessari upplýsingaskyldu hins tryggða, þar segi orðrétt:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. h-lið 1. mgr. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur vísvitandi látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Fyrir liggi að kærandi hafi dvalið erlendis á tímabilinu 24. júní til 18. júlí 2025. Kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun fyrir fram um þessa utanlandsferð sína, líkt og honum hafi borið samkvæmt 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í skýringum til Vinnumálastofnun greini kærandi frá því að hann hafi sannarlega tilkynnt um ferðir sínar erlendis. Vinnumálastofnun meti skýringar kæranda ekki gildar. Í því samhengi sé vísað til þess að kærandi hafi sannarlega sótt um U2 frá 1. ágúst 2025 til Spánar en ekki til Bandaríkjanna í júní 2025 í tæpan mánuð. Tilkynningu af hálfu kæranda sé ekki til að dreifa um tímabundna ferð erlendis fyrr en eftir að honum hafi verið gert að mæta í vinnumarkaðsúrræði á vegum Vinnumálastofnunar.

Þegar rafrænni umsókn um greiðslu atvinnuleysisbóta sé skilað sé umsækjendum kynnt margvísleg atriði er varði réttindi og skyldur, þar með talið að tilkynna beri um ferðir erlendis. Umsækjendur um atvinnuleysisbætur samþykki að þeir hafi lesið og skilið þær upplýsingar sem fram komi í umsókn um réttindi og skyldur umsækjenda um atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi samþykkt framangreinda skilmála þegar hann hafi sótt síðast um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun þann 29. apríl 2025. Þá séu víðtækar og ítarlegar upplýsingar um réttindi og skyldur atvinnuleitanda á vefsíðu Vinnumálastofnunar. Það sé ljóst að réttindi og skyldur atvinnuleitenda samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar stofnist frá og með umsóknardegi, enda séu atvinnuleysisbætur greiddar frá og með umsóknardegi samkvæmt 29. gr. laganna. Á því tímabili sem atvinnuleitandi fái greiddar atvinnuleysisbætur beri honum að tilkynna Vinnumálastofnun um allar breytingar á högum sínum, sbr. 3. mgr. 9. gr. laganna, þar á meðal ferðir sínar utanlands.

Að öllu framangreindu virtu sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi í umrætt sinn látið hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar um atvik er hafi bein áhrif á rétt hans til greiðslu atvinnuleysistrygginga og að hann skuli því sæta viðurlögum samkvæmt 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Þar sem um önnur viðurlög sé að ræða á sama bótatímabili komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna, en þar segi að sá sem sætt hafi viðurlögum skv. 57. – 59. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá ákvörðun Vinnumálastofnunar um að ítrekunaráhrif liggi fyrir.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta viðurlögum í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar.

Í máli þessu liggur fyrir að kærandi boðaði forföll á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun þann 26. júní 2025 og kvaðst vera í fríi til 18. júlí 2025. Kærandi kvaðst einnig hafa verið búinn að tilkynna ferðalag sitt og að hann hefði sótt um U2 vottorð mörgum mánuðum áður. Kærandi lagði fram flugfarseðla sem staðfesta ferð kæranda til Bandaríkjanna 24. júní og aftur til landsins þann 18. júlí 2025. Samkvæmt gögnum málsins liggur ekki fyrir nein tilkynning frá kæranda vegna þeirrar ferðar. Umsókn kæranda um U2 vottorð var vegna atvinnuleitar á Spáni og áætluð brottför kæranda þangað var 1. ágúst 2025.

Í ljósi upplýsingaskyldu 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 verður fallist á það með Vinnumálastofnun að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum er hann tilkynnti stofnuninni ekki fyrir fram um dvöl sína í Bandaríkjunum. Í 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um beitingu viðurlaga við slíku broti.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Samkvæmt gögnum málsins var bótaréttur kæranda felldur niður í tvo mánuði þann 20. júní 2025 á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laganna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. laga nr. 54/2006, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. júlí 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir