Nr. 780/2025 Úrskurður

Hinn 16. október 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 780/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25060017

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 3. júní 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Víetnam ( hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 13. maí 2025, um að hafna umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sbr. 69. gr., sbr. d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að honum verði veitt dvalarleyfi. Til vara krefst kærandi þess að ákvörðunin verði felld úr gildi og að málinu verði vísað til Útlendingastofnunar til meðferðar á ný.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Hinn 21. nóvember 2019 sótti kærandi um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar með íslenskum ríkisborgara, sbr. 70. gr. laga um útlendinga, en umsókninni var synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. júní 2021. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kom fram að rökstuddur grunur væri fyrir hendi um að til hjúskaparins hefði verið stofnað í þeim tilgangi að afla dvalarleyfis hér á landi, sbr. 8. mgr. 70. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var börnum kæranda jafnframt synjað um dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar, sbr. 71. gr. laga um útlendinga, enda leiddu þau rétt sinn af kæranda. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 437/2021, dags. 15. september 2021, voru ákvarðanir Útlendingastofnunar í máli kæranda og barna hans staðfestar.

Samkvæmt gögnum málsins gekk kærandi í hjúskap að nýju 27. júní 2022, þá með ríkisborgara Víetnam sem dvelst hér á landi á grundvelli dvalarleyfis vegna starfs sem krefst sérfræðiþekkingar, sbr. 61. gr. laga um útlendinga. Hinn 19. september 2023 sótti kærandi um dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 13. maí 2025, var umsókn kæranda synjað á grundvelli d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Í hinni kærðu ákvörðun vísaði Útlendingastofnun til fyrri úrlausna stjórnvalda í málum kæranda. Lagði stofnunin til grundvallar að með háttsemi sinni að ganga í hjúskap til málamynda og óska eftir dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins hefði kærandi ítrekað gefið rangar og augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga, sbr. til hliðsjónar b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Því lægju fyrir atvik sem gætu valdið því að kæranda yrði meinuð landganga og dvöl í skilningi d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Loks lagði stofnunin til grundvallar að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir beitingu d-liðar 1. mgr. 55. gr. sömu laga. Þá tók stofnunin fram að kæranda hefði ekki verið gefinn kostur á að tjá sig um efni málsins með þeim rökum að það hefði verið augljóslega óþarft vegna aðstæðna í málinu, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðunin var birt kæranda 26. maí 2025 og kærð til kærunefndar 3. júní 2025. Kærandi lagði fram greinargerð vegna málsins 18. júní 2025 og hinn 24. júní 2025 lagði kærandi fram gögn í frumriti á starfsstöð kærunefndar.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð greinir kærandi frá atvikum málsins, aðstæðum sínum og hinni kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar. Byggt er á því að málsmeðferð Útlendingastofnunar hafi ekki verið í samræmi við málshraðareglu stjórnsýsluréttar, sbr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi vísar einnig til þess að málsmeðferðin hafi brotið gegn andmælarétti sínum samkvæmt lögum um útlendinga og stjórnsýslulögum. Að mati kæranda sé eingöngu heimilt að víkja frá andmælarétti þegar ákvörðun er ívilnandi, þegar afstaða aðila hefur komið fram í umsókn hans eða þegar ákvörðun byggist alfarið á skýrum og ófrávíkjanlegum lagareglum og afstaða aðilans teljist augljóslega óþörf. Hafi kærandi ekki haft tilefni til þess að ætla að byggt yrði á upplýsingum sem fram hafi komið í eldri umsókn um dvalarleyfi. Hafi hann ekki fengið færi á því að tjá sig um efnið og með hvaða hætti þær upplýsingar geti orðið hluti gagna málsins. Byggir kærandi einnig á því að ákvæði d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga feli í sér matskennt lagaákvæði sem kalli á heildstætt og rökstutt mat stjórnvalda í hverju tilviki. Þá sé synjun umsóknar um dvalarleyfi íþyngjandi fyrir kæranda og hafi í reynd í för með sér algjöra synjun á rétti til dvalar hérlendis og muni ná til allra framtíðarumsókna hans. Með því sé réttur til fjölskyldulífs skertur sem njóti verndar stjórnarskrár og alþjóðlegra mannréttindasáttmála.

Kærandi vísar einnig til rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins. Af lagaframkvæmd megi ráða að við beitingu d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga beri að líta til þess hvort skilyrði 98.-100. gr. laga um útlendinga séu uppfyllt. Jafnframt þurfi að taka afstöðu til 3. mgr. 102. gr. laganna. Vísar kærandi í því sambandi til úrskurðar kærunefndar nr. 170/2019, dags. 23. apríl 2019. Kærandi telur að Útlendingastofnun hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína varðandi fjölskyldutengsl kæranda við landið. Hafi stofnunin látið nægja að vísa með almennum hætti til þess að tekið hefði verið tillit til fjölskylduaðstæðna kæranda.

Kærandi vísar til réttmætisreglunnar varðandi fylgigögn málsins og gerir athugasemd við að byggt hafi verið á upplýsingum sem fram komu við fyrri umsókn. Úrlausnir stjórnvalda vegna fyrri umsóknar kæranda séu endanlegar og hefur fyrri hjúskap kæranda formlega verið slitið með lögskilnaði. Kærandi sæki nú um dvalarleyfi á grundvelli nýs hjúskapar og dragi kærandi í efa að upplýsingagjöf vegna fyrri umsóknar hafi þýðingu við mat á nýrri dvalarleyfisumsókn kæranda. Kærandi hafi óskað eftir aðgangi að öllum gögnum málsins í tvígang, t.a.m. gögnum um upplýsingagjöf vegna fyrri umsóknar og gögnum frá lögreglu en ekki fengið afhent umbeðin gögn. Þá sé úrskurður kærunefndar í máli kæranda ekki birtur á veraldarvefnum. Því byggir kærandi á því að upplýsingagjöf vegna fyrri umsóknar sé óviðeigandi við úrlausn umsóknar hans. Það teljist ómálefnalegt og ólögmætt að byggt sé á gögnunum.

Kærandi vísar til b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og athugasemda við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga. Að mati kæranda þurfi að uppfylla tiltekin skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins. Í fyrsta lagi þurfi útlendingur að vera staddur á landinu þegar ákvörðun um brottvísun sé tekin. Í öðru lagi þurfi upplýsingagjöfin að vera efnislega röng eða augljóslega villandi í málinu sem fellur undir ákvæði laga um útlendinga. Í þriðja lagi þurfi upplýsingagjöfin að hafa verið veitt af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Í fjórða lagi megi ekki liggja fyrir atvik sem mæli gegn brottvísun, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Af úrskurðaframkvæmd kærunefndar verði ráðið að beiting b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga komi einungis til álita hafi útlendingur verið staddur á landinu við töku ákvörðunar og vísar kærandi til tiltekinna úrskurða þar að lútandi. Vísar kærandi einnig til hugtaksskilyrðis brottvísunar í 2. tölul. 3. gr. laga um útlendinga um að brottvísun sé ákvörðun í máli einstaklings sem dvelji hérlendis.

Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar nr. 249/2017, dags. 27. apríl 2017, og byggir á því að ekki sé nægjanlegt að Útlendingastofnun vísi með almennum hætti til framburðar í viðtölum við stofnunina, án þess að færa fram rökstuddar ástæður fyrir því á hvaða grundvelli talið sé að kærandi hafi veitt efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar. Leggja verði mat á vægi þeirrar upplýsingagjafar sem um ræðir. Í framkvæmd hafi komið upp tilvik þar sem rangur framburður geti talist svo smávægilegur að ekki verði lagt til grundvallar brottvísun á þeim forsendum. Vísar kærandi t.d. til úrskurðar kærunefndar nr. 315/2019, dags. 20. júní 2019. Byggir kærandi á því að jafnvel þótt vafi sé um sannleiksgildi upplýsinga í fyrri umsókn leiði það ekki eitt og sér til beitingar d-liðar 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi til þess að rökstuddur grunur um að hjúskapur hafi verið til málamynda leiði ekki sjálfkrafa til þess að upplýsingagjöf í málinu hafi verið efnislega röng eða augljóslega villandi.

Stjórnvöld beri sönnunarbyrðina fyrir því að rangar eða augljóslega villandi upplýsingar hafi verið veittar og að slíkt hafi verið gert af ásetningi eða með stórkostlegu gáleysi. Vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 89/2019, dags. 28. febrúar 2019, þar að lútandi. Í umsókn kæranda um dvalarleyfi vegna hjúskapar við núverandi maka hafi ekki verið lagðar fram upplýsingar sem teljist rangar eða augljóslega villandi.

Kærandi byggir einnig á því að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir beitingu b-liðar 1. mgr. 98. gr., sbr. og d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Í hinni kærðu ákvörðun komi fram að maki kæranda og börn hans hafi lagt fram sjálfstæðar umsóknir um dvalarleyfi um átta mánuðum fyrir framlagningu umsóknar kæranda. Hafi þau verið komin til landsins þegar kærandi lagði fram umsókn sína um dvalarleyfi. Leggi Útlendingastofnun til grundvallar að það sé á forræði kæranda og maka hans að þau dvelji nú hvort í sínu landi. Kærandi byggir á því að lög um útlendinga mæli ekki fyrir um skyldu til þess að leggja fram umsókn um fjölskyldusameiningu strax þegar skilyrði dvalarleyfis séu uppfyllt, eða að slík umsókn skuli lögð fram samhliða öðrum fjölskyldumeðlimum. Vísað er til þess að kærandi eigi tvö börn sem búsett séu hér á landi og hafi dvalarleyfi. Hann hafi ávallt haft forsjá barnanna, bæði í fyrri hjúskap og í núverandi hjúskap. Þá séu börnin á ungum aldri og þarfnist daglegrar forsjár og umönnunar föður. Vísar kærandi einnig til samskipta maka hans við Útlendingastofnun varðandi mikilvægi þess að kærandi fái útgefið dvalarleyfi. Vísar kærandi jafnframt til tiltekinna úrskurða kærunefndar varðandi fjölskyldutengsl við börn.

Kærandi vísar til skýrleikakröfu refsiheimilda og afleiðinga fyrri háttsemi. Vísað sé til refsiákvæða laga um útlendinga með almennum hætti í hinni kærðu ákvörðun. Þá sé einnig fullyrt að kæranda hafi mátt vera ljóst að háttsemi hans gæti haft afleiðingar á rétt hans til dvalarleyfis síðar. Þó sé hvorki tekið fram hverjar afleiðingarnar kunni að vera né á hvaða lagagrundvelli þær byggist. Aðstoð löglærðs umboðsmanns leiði ekki til þess að kæranda hafi mátt vera ljóst hvaða afleiðingar háttsemin kynni að hafa, ef þær afleiðingar komi ekki fram í lögum. Beri umboðsmaður kæranda ekki ábyrgð á því að leiðbeina honum um afleiðingar sem ekki eigi sér stoð í lögum, lögskýringagögnum né lagaframkvæmd. Að mati kæranda takmarkist afleiðingar hjúskapar til málamynda við það að aðilinn fái ekki dvalarleyfi. Vísað er til refsiákvæða laga um útlendinga en kærandi hafi hvorki verið ákærður né sakfelldur fyrir brot gegn lögum um útlendinga.

Kærandi vísar einnig til þess að áhrif brottvísunar og endurkomubanns séu almennt tímabundin. Samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga skuli endurkomubann að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár, en eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Kærandi vísar til tiltekinna úrskurða kærunefndar þess efnis að brot gegn endurkomubanni útiloki ekki að viðkomandi geti síðar ferðast til landsins eða fengið dvalarleyfi, að því tilskildu að endurkomubannið sé liðið eða hafi verið fellt úr gildi. Byggir kærandi á því að brot gegn ákvæðum laga um útlendinga geti falið í sér brottvísun og endurkomubann í tvö til fimm ár. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að aðstæður kæranda séu með þeim hætti að hann geti talist ógna öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Því sé ekki fyrir hendi lagastoð til að beita kæranda varanlegu endurkomubanni. Komi ekki til greina að meina kæranda alfarið að koma til landsins eða sækja um dvalarleyfi í framtíðinni. Byggir kærandi á því að rökstuðningur Útlendingastofnunar um að háttsemi kæranda við meðferð fyrri umsóknar hafi afleiðingar fyrir núverandi umsókn eigi enga stoð í lögum og uppfylli ekki kröfur um skýrleika refsiheimilda og refsikenndra viðurlaga.

Að lokum vísar kærandi til þess að rökstuðningur Útlendingastofnunar sé að verulegu leyti óljós. Víðs vegar í ákvörðuninni komi fram almennar yfirlýsingar án tilvísunar til lagagrundvallar og gera slíkar staðhæfingar kæranda erfitt fyrir að koma andmælum á framfæri. Byggir kærandi á því að 19. gr. stjórnsýslulaga leiði til þess að stjórnvaldi beri að rökstyðja niðurstöðu sína með skýrum og málefnalegum hætti. Á kærustigi lagði kærandi fram ljósmyndir og gögn um samskipti fjölskyldunnar á undanförnum árum til marks um raunverulegt og virkt fjölskyldulíf. Kærandi telji gögnin ekki hafa verið tekin til sjálfstæðs mats í hinni kærðu ákvörðun.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 69. gr. laga um útlendinga er fjallað um skilyrði fyrir dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar eins og ákvæðinu var breytt með 7. gr. laga nr. 68/2024. Í 1. mgr. ákvæðisins segir að nánasti aðstandandi íslensks eða annars norræns ríkisborgara sem sé með fasta búsetu hér á landi eða útlendings sem dvelst hér á landi á grundvelli dvalarleyfis skv. 61.-65., 70., 2. mgr. 73. og 78. gr., eða ótímabundins dvalarleyfis skv. 58. gr., geti með umsókn fengið dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar að fullnægðum skilyrðum 55. gr. og VIII. kafla laganna. Í 3. málsl. sama ákvæðis segir að til nánustu aðstandenda teljist maki, sambúðarmaki, börn viðkomandi yngri en 18 ára í forsjá hans og á framfæri og foreldrar 67 ára eða eldri.

Meðal grunnskilyrða dvalarleyfis er að ekki liggi fyrir atvik sem valdið geta því að útlendingi verði meinuð landganga hér á landi eða dvöl samkvæmt ákvæðum laganna, sbr. d-lið 1. mgr. 55. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga segir m.a. að þau atvik sem geti leitt til synjunar séu ákvæði laganna um frávísun og brottvísun ásamt ýmsum öðrum ákvæðum.

Í XII. kafla laga um útlendinga er fjallað um brottvísun og frávísun. Í 98.-100. gr. laganna er mælt fyrir um hvaða atvik geti orðið grundvöllur þess að útlendingi sé vísað úr landi. Séu atvik með þeim hætti sem þar greinir getur stjórnvöldum verið heimilt að vísa útlendingi úr landi. Í b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða komið sér hjá að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Ákvörðun um brottvísun verður hins vegar aðeins tekin ef fyrir liggur að ákvæði 102. gr. laga um útlendinga um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun á brottvísun standi ekki í vegi fyrir brottvísun. Í því samhengi kemur helst til skoðunar ákvæði 3. mgr. 102. gr., en samkvæmt ákvæðinu skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Þá segir að sérstaklega skuli taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skuli það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.

Í hinni kærðu ákvörðun lagði Útlendingastofnun til grundvallar að kærandi hefði af ásetningi veitt efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga við framlagningu fyrri umsóknar sinnar um dvalarleyfi, dags. 21. nóvember. Í því máli var rökstuddur grunur um að til hjúskapar kæranda með þáverandi maka sínum hafi verið stofnað í þeim tilgangi að afla dvalarleyfis og hafði ekki verið sýnt fram á annað svo að óyggjandi væri. Veitti það kæranda ekki rétt til dvalarleyfis og var honum synjað um útgáfu dvalarleyfis með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. júní 2021, sem staðfest var með úrskurði kærunefndar nr. 437/2021, dags. 15. september 2021.

Samkvæmt gögnum málsins hefur kærandi ekki dvalið á Íslandi og hefur honum hvorki verið brottvísað frá landinu né gert að sæta endurkomubanni. Það eitt að kærandi hafi áður gefið rangar eða villandi upplýsingar í dvalarleyfisumsókn getur ekki eitt og sér leitt til varanlegs banns við veitingu dvalarleyfis síðar meir eða leitt til banns við heimild til landgöngu þó það geti eftir atvikum haft áhrif á mat á trúverðugleika umsóknarinnar. Þótt brot kæranda gegn lögum um útlendinga hafi varðað synjun á umsókn hans á sínum tíma, og eftir atvikum refsingu, sbr. g-lið 2. mgr. 116. gr. laga um útlendinga, ber stjórnvöldum að meta nýjar umsóknir á grundvelli einstaklingsbundins mats þar sem byggt er á málefnalegum sjónarmiðum og gætt að meðalhófi. Fyrri háttsemi kæranda kann þó að leiða til strangara mats á því hvort skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis sé uppfyllt, t.a.m. hvort hjúskapurinn standist ákvæði 8. mgr. 70. gr. laga um útlendinga. Að virtum atvikum málsins getur háttsemin þó ekki orðið eini grundvöllur synjunar með vísan til d-liðar 1. mgr. 55. gr. laganna. Til þess að unnt sé að beita síðastnefndu lagaákvæði þurfi meira að koma til, t.a.m. virkt endurkomubann eða yfirgnæfandi líkur á frávísun eða brottvísun strax við komu til landsins.

Í hinni kærðu ákvörðun var ekki tekin afstaða til annarra skilyrða fyrir útgáfu dvalarleyfis, sbr. einkum 70. gr. laga um útlendinga. Verður hin kærða ákvörðun því felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

Athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar

Í málatilbúnaði kæranda eru m.a. gerðar athugasemdir við hraða úrvinnslu málsins með vísan til 9. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt gögnum málsins lagði kærandi fram umsókn um dvalarleyfi 19. september 2023 en hin kærða ákvörðun var tekin 13. maí 2025 eða um 20 mánuðum síðar. Samkvæmt gögnum málsins krafðist meðferð þess ekki umfangsmikillar gagnaöflunar eða umsagna annarra stjórnvalda auk þess sem kæranda var ekki veitt tækifæri til andmæla. Ekki er fallist á með Útlendingastofnun að augljóslega óþarft hafi verið að veita kæranda færi á andmælum. Auk þess er málshraðinn aðfinnsluverður, m.a. með hliðsjón af 9. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi niðurstöðu málsins er ekki þörf á frekari umfjöllun hvað þetta varðar.

 

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir stofnunina að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

 

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the appellant‘s case.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir