Mál nr. 515/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 515/2025

Þriðjudaginndaginn 21. október 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 21. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 20. ágúst 2025 um að samþykkja umsókn barnsmóður hans um milligöngu um meðlagsgreiðslur frá 1. júlí 2025.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með rafrænni umsókn, móttekinni 11. ágúst 2025, sótti barnsmóðir kæranda um milligöngu Tryggingastofnunar ríkisins um meðlagsgreiðslur með þremur sonum þeirra frá 1. júlí 2025. Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 20. ágúst 2025, var kæranda tilkynnt um milligöngu stofnunarinnar á meðlagsgreiðslum til barnsmóður hans frá 1. júlí 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 21. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 10. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins barst 15. september 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. september 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kæranda hafi borist tilkynning þess efnis að búið væri að samþykkja meðlagsgreiðslur sem barnsmóðir hans hafi sótt um vegna þriggja barna þeirra. Þessu sé mótmælt hástöfum, enda hafi kæranda ekki verið tilkynnt um að þetta væri í ferli, sbr. „sýslumaður kynnir hana fyrir foreldrinu sem hún beinist að og gefur því kost á að tjá sig og leggja fram gögn í málinu. Eftir atvikum fær umsækjandi einnig að tjá sig um þann málflutning.“ Auk þess hafi barnsmóðir kæranda látið útbúa sérstakan skilnaðarsamning sem hafi verið samþykktur og skjalfestur hjá sýslumannsembættinu í Kópavogi þess efnis, sbr. bein tilvitnun í samninginn: „2. grein Meðlag- framfærsla Samkomulag er um að á meðan samvistir föður og drengja verði önnur hver helgi þá skal faðir greiða framlag með hverju barni er nemi tvöföldum barnalífeyri eins og hann er ákveðinn af Tryggingastofnun ríkisins á hverjum tíma frá 1. nóv. 2024. Þegar samvistir foreldra við börn sín verða jöfn og viku og viku umgengnisfyrirkomulag tekið upp þá munu slíkar meðlagsgreiðslur falla niður og foreldrar munu þá greiða kostnað vegna drengjanna að jöfnu.“ Kærandi geri ráð fyrir að þetta verði tekið fyrir hið fyrsta, enda hafi honum aldrei verið tjáð að þetta ferli væri kominn af stað.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar um að verða við beiðni barnsmóður kæranda um að hafa milligöngu um meðlag til hennar með þremur börnum þeirra. Í 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé kveðið á um að hver sá sem fái úrskurð stjórnvalds um meðlag með barni sem hann hafi á framfæri sínu, eða um aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga nr. 76/2003, geti snúið sér til Tryggingastofnunar og fengið fyrirframgreiðslu meðlags eða annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Sama skuli gilda þegar lagt sé fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur og aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Í 4. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar komi fram að Tryggingastofnun sé heimilt að greiða meðlag aftur í tímann allt að 12 mánuði, talið frá byrjun þess mánaðar sem stjórnvaldsúrskurður, staðfestur samningur eða vottorð sýslumanns um að hann hafi veitt viðtöku ósk um öflun faðernisviðurkenningar berist stofnuninni, enda eigi þá 4. mgr. 40. gr. ekki við.

Samkvæmt 67. gr. barnalaga sé Tryggingastofnun skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns um meðlag eða samningi foreldra um meðlag staðfestum af sýslumanni, þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemi einföldu meðlagi.

Málavextir séu þeir að Tryggingastofnun hafi tilkynnt kæranda með bréfi, dags. 20. ágúst 2025, að stofnunin hefði samþykkt að hafa milligöngu um greiðslu meðlags til barnsmóður kæranda frá 1. júlí 2025 með börnum þeirra. Tryggingastofnun hafi borist umsókn frá barnsmóður kæranda um meðlag, dags. 11. ágúst 2025, ásamt ákvörðun sýslumanns um meðlagsskyldu kæranda, dags. 4. desember 2024.

Í ákvörðun sýslumanns komi fram að kærandi skuli greiða meðlag með börnum sínum frá 1. nóvember 2024 til 18 ára aldurs.

Hlutverk Tryggingastofnunar sé að hafa milligöngu um greiðslu meðlags þegar ákvörðun hafi verið tekin með lögmætum hætti. Ef foreldri leggi fram löggilda meðlagsákvörðun beri Tryggingastofnun, samkvæmt 42. gr. laga um almannatryggingar og 67. gr. barnalaga, að hafa milligöngu um greiðslu meðlags, allt að 12 mánuði aftur í tímann. Lög veiti Tryggingastofnun ekki heimild til að taka önnur gögn en talin séu upp í framangreindum ákvæðum til greina við milligöngu um greiðslu meðlags.

Hjá Tryggingastofnun liggi fyrir löggild meðlagsákvörðun, þ.e. ákvörðun sýslumanns um leyfi til lögskilnaðar, dags. 4. desember 2024, þar sem kveðið sé á um meðlagsgreiðslu kæranda til barnsmóður hans. Þá liggi fyrir umsókn barnsmóður kæranda um meðlag.

Með vísan til framangreinds beri Tryggingastofnun skylda til að hafa milligöngu um meðlag samkvæmt lögformlegri meðlagsákvörðun sé þess farið á leit við stofnunina allt að 12 mánuði aftur í tímann. Tryggingastofnun hafi engar heimildir til að virða að vettugi lögbundna skyldu sína til að greiða meðlag samkvæmt hinni lögformlegu meðlagsákvörðun. Tryggingastofnun hafi því borið að hafa milligöngu á meðlagi til barnsmóður kæranda frá 1. júlí 2025 eins og óskað hafi verið eftir.

Úrskurðarnefnd velferðarmála hafi margsinnis í úrskurðum sínum staðfest þetta hlutverk Tryggingastofnunar og að ekki sé heimilt að horfa til annarra atriða við ákvörðun um milligöngu meðlagsgreiðslna. Í því samhengi skipti ekki máli hvort barn hafi jafna búsetu hjá báðum foreldrum sínum eða hvort greiðsla meðlags hafi farið fram fyrir það tímabil sem Tryggingastofnun hafi samþykkt milligöngu meðlags. Þá hafi nefndin sagt að ekki sé heimilt að setja viðbótarskilyrði í reglugerð sem takmarki lögbundinn rétt meðlagsmóttakanda til milligöngu meðlagsgreiðslna frá stofnuninni, eins og t.d. að gefa greiðanda kost á að sýna fram á að meðlag hafi verið greitt fyrir sama tímabil. Meðal úrskurða nefndarinnar varðandi þessi atriði megi nefna úrskurði nr. 312/2017, 333/2018, 17/2019, 215/2019, 407/2019, 408/2019, 59/2020 og 76/2021.

Stofnunin telji að miðað við fyrirliggjandi gögn sé ljóst að afgreiðsla málsins hafi að fullu og öllu verið í samræmi við lög, reglur og úrskurði úrskurðarnefndar.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 20. ágúst 2025 um að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur til barnsmóður kæranda frá 1. júlí 2025.

Kveðið er á um greiðsluskyldu Tryggingastofnunar ríkisins í 67. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þar segir að Tryggingastofnun ríkisins sé skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla laganna, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns eða samningi staðfestum af honum, þó innan þeirra marka sem lög um almannatryggingar setji.

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar getur hver sá sem fær úrskurð um meðlag með barni, sem hann hefur á framfæri sínu, snúið sér til Tryggingastofnunar ríkisins og fengið fyrirframgreiðslu meðlags og annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Sama gildir þegar lagt er fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur og aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Samkvæmt framangreindu ber Tryggingastofnun ríkisins að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur, berist beiðni þar um frá meðlagsmóttakanda á grundvelli lögformlegrar meðlagsákvörðunar. Fyrir liggur að barnsmóðir kæranda, sem er meðlagsmóttakandi, sótti um milligöngu Tryggingastofnunar um meðlagsgreiðslur með þremur sonum þeirra frá 1. júlí 2025 með rafrænni umsókn þann 11. ágúst 2025. Stofnunin samþykkti umsóknina frá 1. júlí 2025 á grundvelli leyfis til lögskilnaðar Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 4. desember 2024. Samkvæmt því ber kæranda að greiða barnsmóður sinni meðlag með sonum þeirra frá 1. nóvember 2024 til 18 ára aldurs þeirra.

Hlutverk Tryggingastofnunar í tengslum við meðlagsgreiðslur markast af ákvæðum viðeigandi laga. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar er stofnuninni falið að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur, sé þess farið á leit við stofnunina, í þeim tilvikum þar sem lögformleg meðlagsákvörðun liggur fyrir.

Í kæru greinir kærandi frá því að hann mótmæli þessari kröfu, enda hafi hann ekki upplýstur um að þetta væri í ferli. Kærandi vísar einnig til sérstaks skilnaðarsamnings sem hafi verið samþykktur hjá sýslumanni varðandi að þegar umgengni sé jöfn, þ.e. viku og viku, eigi meðlagsgreiðslur að falla niður. Með vísan til 1. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar er það mat úrskurðarnefndar að ekki sé heimilt að synja meðlagsmóttakanda um milligöngu meðlagsgreiðslna á grundvelli framangreindra málsástæðna þar sem fyrir liggur löggild meðlagsákvörðun sem kveður á um greiðsluskyldu kæranda.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 20. ágúst 2025 um að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur til barnsmóður kæranda frá 1. júlí 2025. 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur til barnsmóður A, frá 1. júlí 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir