Mál nr. 623/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 623/2025

Þriðjudaginn 21. október 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 18. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 3. mars 2025, um að samþykkja örorkulífeyri frá 1. mars 2023.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 3. mars 2025, var samþykktur örorkulífeyrir frá 1. mars 2023. Með bréfi, dags. 16. apríl 2025, veitti Tryggingastofnun kæranda rökstuðning vegna ákvörðunarinnar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. september 2025. Með bréfi, dags. 30. september 2025, var kæranda tilkynnt að kæra hefði borist að liðnum kærufresti og var henni gefinn kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum, teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, gætu átt við í málinu. Athugasemdir bárust frá kæranda 11. október 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að hún hafi frá því í janúar 2025 beðið eftir svari við bréfi til læknis Tryggingastofnunar ríkisins.

Forsagan sé sú að þegar kærandi hafi 1. mars 2023 náð ellilífeyrisaldri hafi hún fengið þær upplýsingar að hún ætti rétt á hlutalífeyri frá Ísland samhliða dönskum greiðslum. Frá árinu 2013 hafi kærandi fengið örorkulífeyrisgreiðslur í Danmörku en enginn hafi upplýst hana um að hún hefði einnig getað fengið greiðslur frá Íslandi. Udbetaling Danmark hafi fyrir hennar hönd óskað eftir greiðslum frá Íslandi. Tryggingastofnun hafi ekki svarað því erindi í 18 mánuði en á þeim tíma hafi Udbetaling Danmark ítrekað bréfið þrisvar sinnum. Að lokum hafi kærandi haft samband við Tryggingastofnun og fengið þær upplýsingar að mál hennar hafi mislagst. Kæranda hafi verið upplýst um að hún uppfyllti skilyrði greiðslna og hún hafi fengið greiðslur frá 1. mars 2021 til 1. mars 2023.

Kærandi hafi spurt af hverju hún hafi ekki fengið greiðslur lengra aftur í tímann og henni hafi verið bent á að senda lækni Tryggingastofnunar bréf vegna þess. Kærandi hafi gert það en hafi ekki fengið nein svör. Von kæranda sé sú að þetta bréfi verði skoðað og þá sé þess krafist að hún fái greiðslur lengra aftur í tímann.

Í athugasemdum frá 11. október 2025 segir að hún hafi skrifað lækni Tryggingastofnunar bréf 27. janúar 2025 og hafi gert ráð fyrir að fá svar sem hún hafi aldrei fengið. Það sé því rétt að langur tími hafi liðið en þó aðallega biðtími fyrir hana sjálfa. Hlutirnir hefðu farið öðruvísi ef Tryggingastofnun hefði ekki týnt máli kæranda, ef stofnunin hefði svarað bréfinu frá Udbetaling Danmark og ef stofnunin hefði sagt henni að senda kvörtun til úrskurðarnefndar velferðarmála í stað þess að senda á lækninn. 

III.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 3. mars 2025 um að samþykkja örorkulífeyrisgreiðslur frá 1. mars 2021.

Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, með síðari breytingum, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála, skal kæra til úrskurðarnefndar vera skrifleg og skal hún borin fram innan þriggja mánaða frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun.

Í 5. mgr. 7. gr. laga um úrskurðarnefnd velferðarmála er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni.

Samkvæmt 3. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hefst kærufrestur ekki fyrr en rökstuðningur hefur verið tilkynntur aðila fari hann fram á rökstuðning. Samkvæmt gögnum málsins liðu rúmlega fimm mánuðir frá því að kæranda var tilkynnt um rökstuðning fyrir hinni kærðu ákvörðun með bréfi, dags. 16. apríl 2025, þar til kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. september 2025. Kærufrestur samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga um almannatryggingar var því liðinn þegar kæran barst nefndinni.

Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Með vísan til þessa er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort atvik séu með þeim hætti að afsakanlegt verði talið að kæran hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að í hinni kærðu ákvörðun, dags. 3. mars 2025, og rökstuðningi, dags. 16. apríl 2025, var kæranda leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Í kæru er ekki að finna útskýringu á því hvers vegna kæran barst ekki til úrskurðarnefndarinnar innan kærufrests. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 30. september 2025, var kæranda veittur kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, gætu átt við í málinu. Í athugasemdum kæranda frá 11. október 2025 vísar kærandi til þess að Tryggingastofnun hafi bent henni á að óska útskýringa frá lækni Tryggingastofnunar en því erindi hafi ekki verið svarað. Hlutirnir hefðu farið öðruvísi ef Tryggingastofnun hefði ekki týnt máli kæranda, ef stofnunin hefði svarað bréfinu frá Udbetaling Danmark og ef stofnunin hefði sagt henni að senda kvörtun til úrskurðarnefndar velferðarmála í stað þess að senda á lækninn.

Í ljósi þessa að kæranda var leiðbeint um kæruheimild í hinni kærðu ákvörðun og rökstuðningi er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að ekkert í gögnum málsins bendi til þess að afsakanlegt sé að kæra hafi ekki borist fyrr. Þá verður ekki heldur talið að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, enda verður ekki ráðið af gögnum málsins að ágalli sé á hinni kærðu ákvörðun sem leitt gæti til ógildingar hennar. Með hliðsjón af framangreindu er kærunni vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir