Mál nr. 656/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 656/2025

Þriðjudaginn 21. október 2025

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 9. október 2025, kærði A, svar Tryggingastofnunar ríkisins við fyrirspurn um réttindi B. 

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Samkvæmt gögnum málsins lést B […] 2025. Með tölvupósti til Tryggingastofnunar ríkisins 26. september 2025 óskaði kærandi eftir upplýsingum um hvort B hefði átt rétt á örorkubótum og ráðstöfunarfé frá stofnuninni. Með tölvupósti Tryggingastofnunar 29. september 2025 var kæranda tilkynnt um að samkvæmt lögum væri ekki heimilt að sækja um örorkulífeyri fyrir einstakling sem væri látinn. Stofnunin gæti því ekki tekið slíka umsókn til afgreiðslu.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé synjun Tryggingastofnunar ríkisins á greiðslum vegna framfærslu til B, sem hafi verið algjörlega lamaður fyrir neðan háls eftir slys sem hafi átt sér stað fyrir X árum.

Synjunin sé byggð á 38. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Málsatvik séu þau að B hafi lamast alvarlega í slysi árið X og hafi verið algjörlega óvinnufær. Hann hafi fallið frá […] 2025. Frá […] hafi hann dvalið á endurhæfingardeild Grensás og verið fluttur á hjúkrunarheimilið C í maí 2024. Vegna alvarlegs áfalls og umönnunarþarfa hafi hvorki verið sótt formlega um örorkumat af hans hálfu né aðstandenda. Landspítali hafi ekki haft frumkvæði að ræða örorkumál þrátt fyrir að félagsráðgjafi starfi á spítalanum til að sinna málum sem þessum. Reiknað hafi verið með að sjúkrahúsdvölin og staða hans, sem lamaðs einstaklings, staðfesti örorku opinberlega. Hann hafi verið lamaður […] og algjörlega háður umönnun starfsfólks Landspítala og síðar C. Það hljóti að vera hafið yfir allan vafa að starfshæfni hans hafi ekki verið nein. Tryggingastofnun ríkisins hafi synjað greiðslum á þeim forsendum að ekki hefði verið gert formlegt örorkumat.

Rök kæranda séu þau að samkvæmt 38. gr. laga um almannatryggingar sé heimilt að greiða örorkulífeyri ef einstaklingur sé óvinnufær vegna heilsubrests. B hafi verið í endurhæfingu og síðar í hjúkrun, sem ætti að teljast staðfesting á alvarlegum heilsubresti og óvinnufærni. Aðstæður hafi verið þannig að hann hefði ekki getað sótt sjálfur um örorkumat og aðstandendur hafi verið í áfalli og treyst því að heilbrigðiskerfið myndi skrá nauðsynleg gögn. Synjun Tryggingastofnunar virðist hafa verið byggð á formlegum skorti á umsókn, en ekki á raunverulegu mati á aðstæðum. Með hliðsjón af mannréttindasjónarmiðum og velferðarlögum sé það mat kæranda að réttur til greiðslna hafi verið vanmetinn. Aðstandendur telja það hafi verið vanræksla af hálfu Tryggingastofnunar að hafa ekki framkvæmt umrætt örorkumat til að fá ráðstöfunarfé sem megi telja eðlilegt, þar sem hann hafi farið inn á stofnun sem öryrki.

Kærandi fari fram á að úrskurðarnefnd velferðarmála endurskoði synjun Tryggingastofnunar og meti hvort greiðsluréttur hafi verið til staðar og að fallist verði á að greiðslur hefðu átt að vera veittar á grundvelli staðfestrar óvinnufærni og heilsubrests.

III.  Niðurstaða

Mál þetta varðar svar Tryggingastofnunar ríkisins við fyrirspurn kæranda um réttindi B

Með tölvupósti til Tryggingastofnunar ríkisins 26. september 2025 óskaði kærandi eftir upplýsingum um hvort B hefði átt rétt á örorkubótum og ráðstöfunarfé frá stofnuninni. Með tölvupósti Tryggingastofnunar 29. september 2025 var kæranda tilkynnt um að samkvæmt lögum væri ekki heimilt að sækja um örorkulífeyri fyrir einstakling sem væri látinn. Stofnunin gæti því ekki tekið slíka umsókn til afgreiðslu.

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal nefndin úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar. Þannig er grundvöllur þess að unnt sé að leggja fram kæru til úrskurðarnefndar að fyrir liggi stjórnvaldsákvörðun. Um stjórnvaldsákvörðun er að ræða þegar stjórnvöld taka ákvarðanir um rétt eða skyldur manna í skjóli stjórnsýsluvalds, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að í tölvupósti Tryggingastofnunar frá 29. september 2025 felist einungis svar við fyrirspurn kæranda sem getur ekki talist vera stjórnvaldsákvörðun í skilningi 1. gr. laga um úrskurðarnefnd velferðarmála.

Með hliðsjón af því að ekki liggur fyrir stjórnvaldsákvörðun í máli þessu er kæru vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir