Nr. 808/2025 Úrskurður

 Hinn 23. október 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 808/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25090163

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 23. september 2025 kærði [...], kt. [...], ríkisborgari Úganda ( hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 9. september 2025, um að vísa frá umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hans til meðferðar á ný.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk fyrst útgefið dvalarleyfi hér á landi 30. september 2010 til 15. september 2011, á grundvelli 12. gr. c. þágildandi laga um útlendinga nr. 96/2002. Að lokinni dvöl kæranda fór hann til Noregs og fékk þar alþjóðlega vernd. Hinn 12. apríl 2022 sótti kærandi um dvalarleyfi á Íslandi vegna skorts á starfsfólki en umsókn þeirri var synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 6. júlí 2022. Með ákvörðun norskra stjórnvalda, dags. 3. janúar 2023, var alþjóðleg vernd kæranda afturkölluð með vísan til þess að kærandi hafði veitt norskum stjórnvöldum rangar upplýsingar um auðkenni sitt og bakgrunn vegna umsóknar um alþjóðlega vernd. Var kæranda auk þess vísað brott frá Noregi og gert að sæta ótímabundnu endurkomubanni á Schengen-svæðið.

Hinn 29. janúar 2023 sótti kærandi um dvalarleyfi hér á landi fyrir foreldra, sbr. 72. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 16. janúar 2024, var umsókn kæranda hafnað, sbr. 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var kæranda einnig gert að sæta brottvísun, sbr. e-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar nr. 624/2024, dags. 19. júní 2024, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Hinn 31. janúar 2025 lagði kærandi fram umsókn um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sbr. 70. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 9. september 2025, var umsókn kæranda vísað frá, sbr. 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, en ákvæðið mælir fyrir um að við endanlega ákvörðun um brottvísun skuli óafgreiddum dvalarleyfisumsóknum vísað frá. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt kæranda samdægurs. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 23. september 2025. Greinargerð og frekari gögn voru lögð fram með tölvubréfi, dags. 10. október 2025. Samhliða kæru óskaði kærandi eftir því að réttaráhrifum ákvörðunarinnar yrði frestað á meðan málið sætti meðferð á kærustigi. Réttaráhrif hinnar kærðu ákvörðunar eru aðeins þau að umsókn kæranda um dvalarleyfi verður ekki tekin til efnislegrar skoðunar. Er því ekki ástæða til að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Kærandi gerir margvíslegar athugasemdir við hina kærðu ákvörðun, einkum m.t.t. meðalhófs-, rannsóknar-, andmæla-, og jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Í hinni kærðu ákvörðun sé hvergi vikið að því hvers vegna kæranda og maka hans sé ekki játuð vernd samkvæmt 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi vísar til þess að Mannréttindadómstóll Evrópu hafi rýmkað verndarsvið 8. gr. sáttmálans, m.a. vegna fjölskyldulífs í málefnum innflytjenda. Kærandi vísar til nokkurra úrlausna mannréttindadómstólsins, þ.m.t. Boultif gegn Sviss (nr. 54273/00), frá 2. nóvember 2001, sem varði jafnvægi á milli fjölskyldueiningar og allsherjarreglu. Að mati kæranda feli dómaframkvæmdin í sér að þrátt fyrir ólögmæta dvöl beri stjórnvöldum að virða fjölskyldulíf einstaklinga í samræmi við 8. gr. sáttmálans. Framangreint hafi einnig áhrif þegar kemur að 3. mgr. 51. gr. og 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga við mat á sanngirnissjónarmiðum, sem hafi þó ekki fengið umfjöllun í hinni kærðu ákvörðun.

Kærandi byggir á því að rannsóknarskylda Útlendingastofnunar sé ekki uppfyllt í málinu enda sé látið duga að vísa í ákvæði laga um útlendinga án þess að stofnunin legði sérstakt mat á þá hagsmuni kæranda. Kærandi sé í hjúskap með íslenskum ríkisborgara og eiga þau barn saman, sem fæddist 13. október 2025, en um það vísast til fylgigagna sem kærandi lagði fram á kærustigi. Bendi rannsókn til þess að stjórnvaldsákvörðun sé sérlega íþyngjandi beri að tryggja að slík ákvörðun sé rannsökuð gaumgæfilega. Ekki megi finna umfjöllun um það óhagræði sem kærandi og maki hans verði fyrir við brottvísun kæranda auk þess sem óvíst sé hvort kærandi eigi afturkvæmt til Íslands. Þá sé ekkert fjallað um hagsmuni maka kæranda af því að halda samvistum við kæranda, einkum eftir fæðingu barns. Að auki sé ekkert tillit tekið til hagsmuna barnsins. Eins og atvikum málsins háttar sé annmarkinn sérlega alvarlegur þar sem þau hafi hagsmuna að gæta sem Útlendingastofnun hafi borið að taka tillit til, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga.

Kærandi tekur fram að í hinni kærðu ákvörðun sé ekki að finna umfjöllun um úrskurðarframkvæmd kærunefndar í sambærilegum málum. Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar nr. 418/2021, dags. 14. október 2021, sem hann telji sambærilegt sínu máli. Þar hafi verið fjallað um umsókn um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar þrátt fyrir að umsækjandi hafi verið í ólögmætri dvöl. Niðurstaða málsins hafi verið sú að umsóknin skyldi fá efnislega meðferð hjá stjórnvöldum með hliðsjón af 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Í úrskurði nefndarinnar nr. 643/2021, dags. 2. desember 2021, hafi nefndin komist að sambærilegri niðurstöðu í sambærilegu máli. Máli sínu til stuðnings reifar kærandi fleiri úrskurði kærunefndar þar sem fjallað er um 51. gr. laga um útlendinga, þ.m.t. úrskurð nr. 27/2022, dags. 23. febrúar 2022. Kærandi reifar málavexti sem fjallað er um í síðastnefndum úrskurði og ber saman við málavexti og tímalínu í sínu tilviki.

Kærandi gerir athugasemdir við að umsókn hans hafi verið vísað frá á grundvelli 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, þar sem umsóknin hafi verið lögð fram eftir að honum hafði verið brottvísað á lægra og æðra stjórnsýslustigi. Telur kærandi að stofnuninni hafi borið að meta hvort ástæða væri til að taka umsókn hans til meðferðar samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við 51. gr. laga um útlendinga komi fram að í 3. mgr. felist almenn heimild til að undanskilja umsækjendur frá skilyrði 1. mgr. ef ríkar sanngirnisástæður séu fyrir hendi. Kærandi telur slíkar aðstæður vera fyrir hendi í málinu, m.a. með hliðsjón af hagsmunum kæranda, maka hans, og barns þeirra. Barnið eigi ótvíræðan rétt á að alast upp með og þekkja báða foreldra sína. Þá beri kærandi margvíslegar skyldur gagnvart barninu, t.a.m. framfærsluskyldu. Gagnstætt því hafi íslenska ríkið takmarkaða hagsmuni af því að brottvísa kæranda áður en komist sé að þeirri niðurstöðu að hann uppfylli skilyrði dvalarleyfis á grundvelli hjúskapar. Að mati kæranda vegi hagsmunir hans, maka og barns þyngra en hagsmunir ríkisins í málinu. Vísar kærandi einnig til forsendna kærunefndar í úrskurði nr. 27/2022 og áréttar að málið snúist eingöngu um hvort hann hafi heimild til dvalar á meðan umsóknin sé til meðferðar, en ekki hvort að skilyrðum fyrir útgáfu dvalarleyfis sé fullnægt. Verði því ekki komist hjá því að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi og leggja fyrir Útlendingastofnun að taka málið til meðferðar að nýju.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur fram að við endanlega ákvörðun um brottvísun fellur útgefið dvalarleyfi, atvinnuleyfi og ótímabundið dvalarleyfi útlendings úr gildi. Óafgreiddum umsóknum um dvalarleyfi skal þá vísað frá. Síðastnefnd málsgrein kom inn í ákvæðið með breytingarlögum nr. 149/2018, sbr. 6. gr. frumvarps til breytingalaganna. Í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi því sem varð að áðurnefndum breytingalögum segir m.a. að í framkvæmd hafi reynt á það hvað verði um dvalarleyfisumsóknir sem útlendingur hefur lagt fram áður en honum er vísað brott, eftir að honum er tilkynnt um hugsanlega brottvísun eða jafnvel eftir að ákvörðun um brottvísun hafi verið tilkynnt honum en hafi ekki verið framfylgt. Með ákvæðinu sé tekinn af vafi um áhrif brottvísana á óafgreiddar umsóknir um dvalarleyfi og tiltekið sérstaklega að þeim skuli vísað frá. Þegar ákvörðun hafi verið framfylgt geti útlendingur sótt um dvalarleyfi að nýju erlendis frá.

Líkt og fram kemur í málsatvikalýsingu hefur kærunefnd fjallað um brottvísun og endurkomubann kæranda, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 624/2024, dags. 19. júní 2024. Niðurstaða nefndarinnar var að gera kæranda að sæta brottvísun samkvæmt e-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Úrskurður kærunefndar mælir fyrir um endanlega ákvörðun á stjórnsýslustigi og gat kæranda ekki dulist að hann hefði ekki heimild til frekari dvalar á Íslandi. Kærandi lagði þannig fram umsókn um dvalarleyfi 31. janúar 2025 í ólögmætri dvöl og áður en hann yfirgaf landið í samræmi við framangreindan úrskurð. Þegar af þeirri ástæðu ber í samræmi við skýrt orðalag 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga að vísa umsókninni frá. Umrætt ákvæði er án undantekninga og byggir á því að þegar hafi farið fram mat á því hvort brottvísun teljist ósanngjörn ráðstöfun. Kemur ákvæði 51. gr. laga um útlendinga og sjónarmið um ríkar sanngirnisástæður, þ. á m. breyttar aðstæður kæranda, sbr. 3. mgr., því ekki til skoðunar eins og mál kæranda er vaxið. Í samræmi við athugasemdir við ákvæði það er varð að 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, sbr. breytingalög nr. 149/2018, er kæranda heimilt að sækja um dvalarleyfi að nýju erlendis frá.

Kærandi vísar til m.a. til úrskurða kærunefndar, einkum nr. 418/2021, dags. 14. október 2021, nr. 643/2021, dags. 2. desember 2021, og nr. 27/2022, dags. 23. febrúar 2022, sem hann telur sambærilega máli hans þar sem felldar hafi verið úr gildi ákvarðanir Útlendingastofnunar um að hafna umsóknum um dvalarleyfi með vísan til 3. og 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Í umræddum úrskurðum hafði aðilum málanna ekki verið gert að sæta brottvísun og endurkomubanni, og kom beiting 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga því ekki til skoðunar. Í máli kæranda liggur á hinn bóginn fyrir að honum hefur verið brottvísað og gert að sæta endurkomubanni á Schengen-svæðið. Verður því ekki fallist á að málin séu sambærileg máli kæranda.

Vegna athugasemda kæranda um breyttar aðstæður með tilliti til hjúskapar og barneigna er honum leiðbeint um að hann geti óskað eftir endurupptöku á úrskurði kærunefndar nr. 624/2024, dags. 19. júní 2024, telji hann ástæðu til, sbr. þó 2. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga.

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir