Nr. 810/2025 Úrskurður

Hinn 23. október 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 810/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25060207

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 30. júní 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 25. júní 2025, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.         Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til Íslands 25. júní 2025, með flugi frá München, Þýskalandi. Með ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dagsett sama dag, var kæranda vísað frá landinu.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum kemur fram að kærandi hafi ekki getað leitt líkur að tilgangi dvalar sinnar og veitt misvísandi upplýsingar.

Samkvæmt skýrslu lögreglu, dags. 25. júní 2025, hafi lögregla haft afskipti af kæranda við almennt löggæslueftirlit á Keflavíkurflugvelli. Vegna óskýrra svara um dvöl sína hafi kæranda verið boðið í aðstöðu lögreglu. Kæranda var kynntur réttur sinn til að leita sér aðstoðar lögmanns á eigin kostnað samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi greint frá því að hann væri kominn til landsins til að hitta kærustu sína og ætlaði að dvelja í fjóra daga. Hann hafi ekki viljað nafngreina kærustu sína né veita aðrar upplýsingar um hana. Kærandi hafi sýnt fram á nægt fjármagn, hefði bókaða gistingu og farmiða úr landi að nýju. Aðspurður hafi kærandi ekki bókað afþreyingu og kvaðst ekki vita hvernig hann myndi ferðast um landið. Hann hygðist nota gervigreindarforrit til þess að aðstoða sig við nánari skipulagningu ferðarinnar. Hann sagðist hafa komið einu sinni til landsins en kvaðst ekki vita hversu lengi hann hafi dvalið eða hvað hann hafi aðhafst, en hann hafi verið með kærustunni sinni þá.Kærandi kvaðst ekki þekkja neinn annan en kærustu sína á Íslandi. Við uppflettingar í kerfum lögreglu væri skráð að kærandi hafi verið farþegi í bifreið sem stýrt var af ökumanni sem handtekinn var fyrir akstur undir áhrifum áfengis- og fíkniefna. Aðspurður hafi kærandi sagst hafa lent upp á kant við lögreglu þegar hann hafi ekið bifreið án þess að vita hver eigandi bifreiðarinnar væri. Aðspurður hafi kærandi bókað ferð sína með ferðaskrifstofu en gat þó ekki sagt frá því hvað hún héti. Kærandi kvaðst eiga bílaleigu og kaffihús í heimaríki. Fram kom það mat lögreglu að kærandi hafi ekki viljað tjá sig mikið við lögreglu og snúið út úr þegar hann hafi verið spurður ýmissa spurninga, t.d. varðandi kærustu sína.

Þar sem kærandi væri ekki með skýringu á ferðum sínum hafi honum verið frávísað á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi síðan bókað sér farmiða úr landi.

Kærandi kærði ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 30. júní 2025. Sama dag var kæranda skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga. Greinargerð kæranda barst 30. júní 2025 ásamt fylgigögnum.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda kemur fram að kærandi hafi komið til landsins með flugi frá München, Þýskalandi. Lögregla hafi haft afskipti af honum við komu úr vélinni og spurt út í tilgang ferðar hans. Kærandi hafi upplýst lögregluna að hann væri með bókaða gistingu, og ætti bókað flug til heimaríkis 28. júní 2025. Þá hafi kærandi upplýst að hann væri kominn til þess að heimsækja kærustu sína. Í kjölfarið hafi kærandi verið færður í fangaklefa. Um klukkutíma síðar hafi lögregla spurt kæranda út í dvöl hans og hann áréttað að hann væri hér á landi í fríi. Kærandi hafi fyllt út eyðublað sem hefði að geyma almennar spurningar um kæranda og fyrirhugaða dvöl. Kærandi hafi greint lögreglu frá því að hafa ferðaplan og vísar til skjáskots af samskiptaforritinu Whatsapp, sem lagt var fram á kærustigi. Kveðst kærandi m.a. hafa ætlað að skoða Hallgrímskirkju og tónleikahúsið Hörpu. Síðar hafi lögregla fært kæranda í annan fangaklefa. Hafi hann þá verið upplýstur um réttindi sín samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Að sögn kæranda hafi lögreglumennirnir hlegið að honum og reynt að lítillækka hann. Hafi lögregla spurt kæranda á ný út í gistingu og áréttaði hann bókaða gistingu sem hann hafði þegar sýnt fram á. Hafi lögregla ítrekað spurt kæranda út í kærustu sína en kærandi hafi ekki viljað nafngreina hana. Í kjölfarið hafi lögregla frávísað kæranda og gert honum að sæta tilkynningarskyldu. Að sögn kæranda hafi lögreglumenn hlegið að honum þegar hann óskaði eftir því að fá að tala við yfirmann. Kærandi byggir á því að ámælisvert hafi verið að birta ákvörðunina um þremur klukkustundum eftir að ákvörðunin hafi verið tekin. Þá hafi ákvörðunin hvorki innihaldið efnislegan rökstuðning né hafi kæranda verið leiðbeint um rétt sinn til að óska eftir rökstuðningi.

Kærandi byggir á því að hann hafi gefið upp lögmætan tilgang fyrir dvöl sinni hér á landi í skilningi c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur að lögreglan hafi farið umfram lögbundnar heimildir sínar með því að meina honum inngöngu í landið sökum óljóss tilgangs þegar hann hafi framvísað fullnægjandi gögnum um fyrirhugað ferðalag sitt til Íslands, þ.m.t. gögnum um gistingu, ferðaáætlun og farmiða úr landi. Hafi lögregla jafnframt brotið gegn meginreglum stjórnsýsluréttar um réttmæti og lögmæti stjórnvaldsákvarðana. Framangreind brot feli í sér efnislegan annmarka sem leiði til ógildingar stjórnvaldsákvörðunar. Að auki er byggt á því að brotið hafi verið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýsluréttar um markhæfni, þar sem ákvörðunin falli ekki að markmiðum 106. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi til þess að markmið ákvæðisins sé að koma í veg fyrir að einstaklingar komi til landsins á fölskum forsendum með það fyrir augum að dvelja og vinna án leyfis. Ekkert í gögnum málsins bendi til þess að kærandi hafi komið í öðrum tilgangi en sem ferðamaður.

Kærandi byggir einnig á verulegum málsmeðferðarannmörkum, efnislegum annmörkum og skorti á rökstuðningi. Hafi lögregla brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, með því að leiðbeina kæranda ekki um hvaða gögnum hún hafi óskað eftir og veita honum ekki leiðbeiningar um þær réttarheimildir sem reynt hafi á við úrlausn málsins. Með framangreindu hafi lögregla að auki brotið gegn andmælarétti hans, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga og 12. gr. laga um útlendinga.

Í hinni kærðu ákvörðun sé jafnframt ekki að finna rökstuðning og ekki sé tilgreint hvaða gögn hafi skort eða hafi leitt til niðurstöðu lögreglu í málinu. Hafi ákvörðunin heldur ekki innihaldið leiðbeiningar um rétt til rökstuðnings í samræmi við 1. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Ákvörðunin hafi því ekki verið nægilega skýr til að kærandi geti metið réttarstöðu sína. Þá hafi frávísunin brotið gegn meginreglunni um réttarmætar væntingar þar sem hann hafi talið að hann ætti að fá inngöngu í landið og uppfyllt öll skilyrði fyrir komu til landsins.

Loks byggir kærandi á því að meðferð lögreglu hafi verið ómannúðleg og vanvirðandi í skilningi 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og að málsmeðferðin hafi ekki fullnægt kröfum um vandaða stjórnsýsluhætti. Samkvæmt framangreindu sé ákvörðunin háð verulegum annmörkum og því ógildanleg eftir reglum stjórnsýsluréttarins. Af því leiði að lögreglunni hafi ekki verið heimilt gera kæranda að sæta tilkynningarskyldu.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum.

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 25. júní 2025, byggir á c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Samkvæmt gögnum málsins greindi kærandi lögreglu frá því að hann myndi dvelja hér á landi sem ferðamaður í fjóra daga frá 25. til 28. júní 2025. Hafi kærandi sýnt fram á farmiða úr landi og gistingu á meðan dvölinni stæði. Aðspurður væri kærandi ekki með neitt bókað sem hann vildi gera eða skoða á Íslandi. Þá vissi hann ekki hvernig hann myndi ferðast um landið. Aðspurður hafi kærandi ætlað að hagnýta sér gervigreindarforrit til þess að finna afþreyingu auk þess sem hann hafi ætlað að verja tíma með kærustu sinni. Kærandi neitaði þó að nafngreina hana eða veita frekari upplýsingar um auðkenni hennar eða tengiliðaupplýsingar. Á kærustigi bar kærandi fyrir sig að hafa haft ferðaáætlun en meðal fylgigagna eru skjáskot af skilaboðum á samskiptaforritinu Whatsapp. Efni skilaboðanna varða ferðatilhögun fjögurra daga Íslandsferðar. Þau innihalda þó hvorki tímastimpil, uppruna, né sönnun þess að þau séu í síma kæranda. Um er að ræða breyttan málatilbúnað miðað við upplýsingar sem kærandi veitti hjá lögreglu sem dregur úr trúverðugleika framburðarins. Enn fremur er ljóst að sú háttsemi kæranda að svara ekki fyrirspurnum lögreglu hafi komið í veg fyrir að unnt væri að rannsaka tengsl við kærustu nánar og sannreyna framburð hans.

Með vísan til framangreinds hefur kærandi ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem hann gaf upp fyrir dvölinni. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.

Kærandi vísar til þess að málsmeðferð og ákvörðun lögreglunnar hafi brotið gegn 7., 10., 12., og 13. gr. stjórnsýslulaga. Að virtum gögnum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemdir við framangreind atriði í málsmeðferð lögreglunnar í máli kæranda.

Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda staðfest.

Athugasemdir kæranda við meðferð lögreglu

Kærandi kveðst hafa orðið fyrir lítillækkandi, ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð, m.a. með hliðsjón af 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu við meðferð málsins. Að virtum gögnum málsins hefur kærandi ekki fært rök fyrir því að meðferð málsins hafi ekki verið í samræmi við stjórnsýslulög, lög um útlendinga og aðrar óskráðar málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins. Kæranda er þó bent á að hann geti borið umkvartanir um vinnubrögð, þ.m.t. starfsaðferðir og framkomu starfsmanna lögreglu undir nefnd um eftirlit með lögreglu eða héraðssaksóknara, sbr. VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, telji hann ástæðu til.

Athugasemdir við störf lögreglu 

Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar. Verður því að líta svo á að hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Framangreindur annmarki hefur þó ekki áhrif á niðurstöðu málsins.

Skylda kæranda til að dveljast á tilteknum stað

Í greinargerð kæranda er gerð krafa þess efnis að felld verði úr gildi ákvörðun lögreglu um að gera kæranda að halda sig á ákveðnum stað á grundvelli 15. gr. laga um landamæri nr. 136/2022, sbr. g-lið 1. mgr. 114. gr. laga um útlendinga. Þá gerir kærandi athugasemdir við að ekki sé tilgreint í ákvörðuninni hvaða málsgrein 15. gr. laga um landamæri ákvörðunin sé byggð á. Ákvæði 1. mgr. 114. gr. laga um útlendinga mælir fyrir um heimild til að skylda útlending að sinna reglulegri tilkynningarskyldu um veru sína hér á landi eða að dveljast á ákveðnum stað. Ákvæði g-liðar tilgreinir að ráðstöfunin sé gerð þegar útlendingur uppfyllir ekki skilyrði fyrir komu til landsins eða vafi leikur á því hvort útlendingur uppfylli skilyrði fyrir komu til landsins. Ráðstöfunin, sem kærandi undirritaði, vísaði einnig til 3. mgr. 114. gr. laga um útlendinga en ákvæðið mælir fyrir um rétt útlendings til fá skorið úr því fyrir dómstólum hvort skilyrði fyrir ákvörðun skv. 1. mgr. séu til staðar og hvort grundvöllur sé fyrir að framfylgja ákvörðuninni. Um slíka meðferð máls vísast til XV. kafla laga um meðferð sakamála. Samkvæmt framansögðu er ljóst að endurskoðun á ákvörðunum lögreglu sem teknar eru á grundvelli 114. gr. laga um útlendinga sé á höndum dómstóla en ekki kærunefndar útlendingamála. Verður þeim hluta málsins því vísað frá kærunefnd.

 

Úrskurðarorð:

 

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir