Mál nr. 465/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 465/2025

Fimmtudaginn 30. október 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 30. júlí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 16. júlí 2025, um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun þann 31. mars 2025 og var umsóknin samþykkt 15. apríl 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 16. júlí 2025, var kæranda tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna tímabilsins 7. til 9. maí 2025 sem innheimtar yrðu án álags samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í kjölfar athugasemda kæranda var mál hennar tekið til umfjöllunar að nýju og með erindi, dags. 30. júlí 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun, dags. 16. júlí 2025, væri staðfest þar sem hún hefði að geyma efnislega rétta niðurstöðu.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 30. júlí 2025. Með bréfi, dags. 31. júlí 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 26. ágúst 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. ágúst 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda þann 1. september 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndarinnar, dags. 2. september 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi þegið atvinnuleysisbætur frá og með 31. mars 2025. Kærandi greinir frá því að þann 8. maí hafi hún farið erlendis til að gangast undir sérhæfða læknismeðferð sem ekki sé veitt á Íslandi. Meðferðin hafi verið samþykkt og kostuð af Sjúkratryggingum Íslands, sem teljist opinber aðili. Gögn þessu til staðfestingar séu fyrirliggjandi og verði lögð fram óski nefndin eftir því.

Vegna þess að meðferðin hafi farið fram erlendis hafi ferðinni fylgt tveir ferðadagar, dagurinn fyrir meðferð og dagurinn eftir. Af þeim sökum hafi kærandi ekki verið virk á vinnumarkaði þessa þrjá daga. Vinnumálastofnun telji þessa daga vera veikindadaga og hafi því reiknað heildarfjárhæð ofgreiddra bóta 45.000 kr.

Kærandi telji þessa túlkun Vinnumálastofnunar fela í sér brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Kærandi bendir á að ef meðferðin hefði farið fram innanlands hefði aðeins einn dagur talist veikindadagur. Þar sem meðferðin hafi farið fram erlendis með tveimur nauðsynlegum ferðadögum teljist þrír dagar sem veikindadagar og bótagreiðslur lækki því um 45.000 kr. í stað 15.000 kr. Kærandi telji hins vegar rétt og eðlilegt að eingöngu raunverulegur veikindadagur sé talinn til grundvallar skerðingu bóta, ekki ferðadagarnir tveir. Því hefði upphæð ofgreiddra bóta átt að nema 15.000 kr., en ekki 45.000 kr.

Kærandi óski eftir því að úrskurðarnefndin endurskoði framangreinda ákvörðun og felli hana að hluta úr gildi, þannig að einungis einn dagur teljist veikindadagur í þessu tilviki.

Í athugasemdum kæranda kemur fram að Vinnumálastofnun færi engin haldbær mótrök gegn því að jafnræðisreglunni hafi ekki verið fylgt. Stofnunin vísi einungis til lagaákvæðis um að tryggður einstaklingur þurfi að „vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi“. Kærandi uppfylli öll þessi skilyrði. Kærandi sé búsett og með lögheimili á Íslandi og hafi verið stödd á Íslandi þann 7. maí frá kl. 00:00 til 07:35 og þann 9. maí frá kl. 16:00 til 00:00. Í tilgreindu lagaákvæði komi hvergi fram að krafist sé viðveru allan daginn eða tiltekinn hluta dags.

Kærandi bendi einnig á að svar Vinnumálastofnunar þann 19. maí, kl. 09:23, hafi bent til þess að stofnunin myndi ekki aðhafast frekar í málinu. Í svarinu hafi einungis komið fram að kærandi gæti skilað inn læknisvottorði fyrir tímabilið sem hún hafi verið í læknismeðferð, án þess að þess væri krafist. Kærandi hafi engu að síður ákveðið að afla læknisvottorðs til að sýna góða trú og í þeirri trú að mistök hennar hefðu verið fyrirgefin. Það hafi hins vegar verið fyrst eftir að vottorðið hafi verið sent inn að málið hafi verið opnað að nýju og endurgreiðslu krafist vegna veikinda. Kærandi setji því spurningarmerki við þessa starfshætti og spyrji hvort málið hefði hreinlega verið látið niður falla ef vottorðinu hefði ekki verið skilað.

Að lokum geri kærandi athugasemd við tafir á málsmeðferð en Vinnumálastofnun hafi tekið sér 26 daga til að koma afstöðu sinni á framfæri, þrátt fyrir að úrskurðarnefndin hafi sérstaklega tekið fram að gögn skyldu berast innan 14 daga. Þetta valdi óþarfa drætti á meðferð málsins.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga þann 31. mars 2025. Með erindi, dags. 15. apríl 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 6. maí 2025 hafi kærandi verið boðuð á kynningarfund sem hafi verið haldinn 9. maí 2025. Þann 12. maí 2025 hafi kærandi haft samband símleiðis og skráð sé að hún hafi farið dagavillt og mætt þann 12. sama mánaðar. Í kjölfar þessa símtals hafi kærandi sent tölvupóst, bæði þann 12. maí og 14. maí 2025. Í tölvupósti þann 14. maí hafi kærandi upplýst að hún hefði verið stödd erlendis vegna læknismeðferðar. „Í Svíþjóð frá miðvikudegi til föstudags í síðustu viku (7.-9. maí) og hefði því ekki komist á fundinn þó ég hefði lesið rétt í póstinn.“

Með erindi, dags. 20. maí 2025, hafi kærandi aftur verið boðuð á kynningarfund sem hafi verið haldinn 22. maí, kl. 13:00. Kærandi hafi svarað þeirri boðun með tölvupósti sama dag og boðun hafi verið send og í þeim pósti segi: „Ég fékk boð á fundinn núna á fimmtudag 22. maí, en ég hef fyrir nokkru síðan skráð mig úr landi þessa vikuna. Get ég fengið aðra dagsetningu?“ Kærandi hafi skráð orlof á „Mínum síðum“ þann 12. maí 2025.

Með erindi, dags. 16. júlí 2025, hafi kæranda verið gefinn kostur á að skila skýringum á ástæðum þess að hún hafi ekki tilkynnt fyrir fram um ferð sína erlendis ásamt afriti af flugfarseðlum með upplýsingum um brottfarar- og komutíma. Kærandi hafi skilað gögnum samdægurs, auk skýringa. Skýringar kæranda og gögn hafi verið lögð til grundvallar ákvörðunar stofnunarinnar þann 16. júlí um að innheimta bæri ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna þeirra daga sem hún hafi verið erlendis, 7. til 9. maí 2025, þar sem kærandi hafi sannarlega ekki verið stödd á landinu og ekki í virkri atvinnuleit. Engum viðurlögum hafi verið beitt vegna ótilkynntrar ferðar né hafi álag verið sett á skuld. Kæranda hafi verið tilkynnt að heildarskuld hennar við stofnunina næmi 45.000 kr., sem innheimt yrði með skuldajöfnuði við síðar tilkomnar bætur samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi sent tölvupóst þann 16. júlí sem hljóði svo:

„Komi þið sæl enn og aftur

Ég samþykki eingöngu að vera skráð í veikindaleyfi daginn sem meðferðin fór sannanlega fram, eða 8. maí síðastliðinn. Ég samþykki EKKI að vera skráð í veikindaleyfi ferðadagana tvo, 7. og 9. maí, en meðferðin er ekki framkvæmd á Íslandi og ég því nauðbeygð að ferðast þessa vegalengd. Ef meðferðin hefði verið framkvæmd hérlendis liggur það í augum uppi að ég hefði ekki verið skráð í veikindaleyfi þessa tvo daga.

Vinsamlegast færið rök fyrir ákvörðun ykkar með tilvísun í lög og fordæmisgefandi mál.

Bestu kveðjur [...]“

Mál kæranda hafi í kjölfarið verið til umfjöllunar að nýju og með erindi, dags. 30. júlí 2025, hafi kærandi verið upplýst um að ekki væri tilefni til þess að hvika frá ákvörðun, dags. 16. júlí 2025, og væri sú ákvörðun staðfest.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 16. júlí 2025 hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 30. júlí 2025. Kærandi telji að ákvörðun stofnunarinnar feli í sér brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem hún leiði að því líkum að einvörðungu hafi verið um einn veikindadag að ræða hefði læknismeðferðin farið fram á Íslandi. Stofnunin ætti að miða við veikindadaga eingöngu en ekki ferðadaga. Að mati kæranda hefði verið eðlileg afgreiðsla að skerða bótagreiðslur einvörðungu um einn dag.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 16. júlí 2025, um að kærandi skuli endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysistryggingar að fjárhæð 45.000 kr. Í kæru sinni til úrskurðarnefndar velferðarmála taki kærandi fram að Vinnumálastofnun hafi ekki haft til hliðsjónar jafnræðisreglu stjórnsýslulaga í ákvarðanatöku sinni.

Samkvæmt samskiptaskráningu Vinnumálastofnunar hafi kærandi sjálf tilkynnt um ferð sína með tölvupósti en í skýringum hennar komi fram að henni hafi ekki verið kunnugt um skyldu til að tilkynna um ferðir erlendis. Kærandi telji að ekki eigi að líta til þess að hún hafi farið af landi brott í þrjá daga heldur skrá einn veikindadag þar sem hún hafi sótt læknismeðferð erlendis einn dag af þeim þremur.

Í 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi fram almenn skilyrði þess að launamaður teljist tryggður samkvæmt lögunum. Þá sé í 1. mgr. 18. gr. að finna hin almennu skilyrði þess að sjálfstætt starfandi einstaklingur teljist tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum sé að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. og c. lið 1. mgr. 18. gr. Undanþágur frá ofangreindum skilyrðum c. liðar 1. mgr. 13. gr. og 1. mgr. 18. gr. sé að finna í VIII. kafla laganna og fjalli sá kafli um atvinnuleit erlendis. Ljóst sé að ákvæði þess kafla eigi ekki við í tilfelli kæranda.

Kæranda beri því að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 7. maí til og með 9. maí 2025, samtals að fjárhæð 45.000 kr., enda hafi hún ekki verið stödd hér á landi og uppfylli ekki skilyrði c. liðar 1. mgr. 13. gr. laganna.

Í 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé fjallað um að Vinnumálastofnun beri að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi til laganna sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða þess að atvinnuleitandi hafi fengið atvinnuleysisbætur hafi með öðrum orðum ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því sem varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Í ljósi þess að kærandi sé enn skráð atvinnulaus hjá stofnuninni séu ofgreiddar atvinnuleysisbætur innheimtar með skuldajöfnuði við síðar greiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við ákvæði 3. mgr. 39. gr. laganna.

Heildarskuld kæranda hafi verið 45.000 kr., án álags, sem hafi verið skuldajafnað við síðari tilkomnar atvinnuleysisbætur í samræmi við 3. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Skuld kæranda sé nú að fullu greidd.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 7. maí til og með 9. maí 2025, samtals að fjárhæð 45.000 kr.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 16. júlí 2025, um að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 7. til 9. maí 2025, að fjárhæð 45.000 kr., þar sem kærandi hafi ekki verið stödd á landinu á því tímabili.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum sé að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr.

Óumdeilt er að kærandi fór af landi brott 7. maí 2025 til að undirgangast læknismeðferð. Kærandi sneri til baka til landsins 9. maí 2025 en Vinnumálastofnun hafði ekki vitneskju um ferð kæranda fyrr en eftir heimför þar sem hún hafði ekki tilkynnt um ferðina fyrir fram. Samkvæmt skýru ákvæði c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 var kærandi ekki tryggð samkvæmt lögunum á tímabilinu 7. til 9. maí 2025, enda þá ekki stödd hér á landi. 

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfylli ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laganna er heimilt að skuldajafna ofgreiddum atvinnuleysisbótum á móti síðar tilkomnum atvinnuleysisbótum sama einstaklings en þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur 25% af síðarnefndu atvinnuleysisbótum í hverjum mánuði.

Í athugasemdum með frumvarpi til laga nr. 54/2006 segir meðal annars svo í skýringum við ákvæði 39. gr.:

„Efni ákvæðisins felur í sér möguleika á leiðréttingu á fjárhæð tekjutengdra atvinnuleysisbóta eftir að þær hafa verið keyrðar saman við álagningu skattyfirvalda að því er varðar það viðmiðunartímabil sem lagt er til að verði haft til hliðsjónar við útreikningana. Er því gert ráð fyrir að leiðréttingin geti átt sér stað nokkru eftir að bæturnar hafa verið greiddar eða þegar endanleg álagning skattyfirvalda liggur fyrir. Á sama hátt er jafnframt gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun geti leiðrétt fjárhæð grunnatvinnuleysisbóta. Slíkt getur átt við þegar upplýsingar þær er liggja grunnatvinnuleysisbótum til grundvallar hafa verið rangar eða hinn tryggði ekki tilkynnt til Vinnumálastofnunar um að hann sé ekki lengur í atvinnuleit.

Þannig er gert ráð fyrir að hinn tryggði endurgreiði Atvinnuleysistryggingasjóði þær fjárhæðir sem ofgreiddar eru í þeim tilvikum er hann fékk hærri greiðslur úr sjóðnum en honum bar. Á þetta við um öll tilvik sem kunna að valda því að hinn tryggði hafi fengið ofgreitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði.“

Samkvæmt framangreindu er ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur fyrir tímabil sem skilyrði laganna er ekki uppfyllt.

Líkt og að framan greinir átti kærandi ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir tímabilið 7. til 9. maí 2025 þar sem hún var ekki stödd hér á landi þá daga. Enga heimild er að finna í lögum nr. 54/2006 til að taka tillit til eða undanskilja ferðadaga vegna læknismeðferðar erlendis líkt og kærandi hefur farið fram á. Kæranda ber samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir dagana 7. til 9. maí 2025, eða 45.000 kr. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta á grundvelli 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 16. júlí 2025, í máli A, um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir