Stjórnsýslukæra vegna ákvörðunar Matvælastofnunar um álagningu stjórnvaldssektar.

Stjórnsýslukæra 

Með erindi, dags. 23. maí 2024, kærði [X] f.h. [Y] (hér eftir „kærandi“) ákvörðun Matvælastofnunar (MAST) dags, 3. apríl 2024, um álagningu stjórnvaldssektar að fjárhæð 300.000 kr. vegna brota kæranda á 6. gr, 1. mgr. 7. gr., e-lið 14. gr. og b-lið 15. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra. Auk brota á 1.,3.,5. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 1066/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár.

Fyrrgreint ákvörðun er kærð á grundvelli 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og barst erindi kæranda innan kærufrests.

Kröfur 

Þess er krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.  

Málsatvik 

Málið þetta hófst formlega í kjölfar eftirlitsheimsóknar MAST, sbr. skoðunarskýrslu  dags. 22. júní 2023. Var þar eftirfarandi frávik skráð: „Á skoðunardegi fannst ær nr. 3015 úti á túni, hún átti erfitt með gang og átti í erfiðleikum með að standa upp, leggjast niður og fylgja hjörðinni. Hún var hölt jafnt á framfótum sem afturfótum, frekar holdgrönn og þjáðist bersýnilega. Kalla þarf til dýralækni sem fyrst; að öðrum kosti skal aflífa hana. Gefinn var frestur til 7. júlí 2023 til að verða við úrbótum hvað varðar á nr. 3015.“

Kæranda var gefinn frestur til þess að gera athugasemdir við skýrsluna til 6. júlí 2023 en engar athugasemdir bárust innan þess frests. 

Þann 10. júlí 2023 barst erindi frá kæranda þar sem fram kom  að umrædd ær væri nú 10. vetra og hafi nú borið tvö lömb. MAST svaraði kæranda með tölvupósti þann 14. júlí á þann veg að krafa stofnunarinnar sem fram kom í skýrslunni sem dagsett var 22. júní 2023 stæði ennþá; það er annað hvort skuli kærandi leita til dýralæknis fyrir skepnuna eða aflífa hana. 

Tveimur dögum áður, það er 12. júlí 2023, fóru fulltrúar MAST aftur á bæ kæranda þar sem kærandi var ekki viðstaddur og var þá gerð skýrsla um það eftirlit  dags. 14. júlí 2023. Í skýrslunni kemur fram að framangreind ær fannst ekki og ekki var vitað um afdrif hennar. Að mati MAST taldist það endurtekið alvarlegt frávik. Kæranda var þá tilkynnt að hann hefði til 21. júlí 2023 til þess að gera athugasemdir við framangreinda skýrslu MAST en engar athugasemdir bárust frá kæranda innan þess frests. 

Andmæli frá kæranda bárust síðan með tölvupósti dags. 28. júlí 2023. Kom þar fram að umrædd ær, nr. 3015, væri með liðabólgu og að hún gæti allvel farið um. 

Með bréfi MAST dags. 25. september 2023, til kæranda boðaði stofnunin stjórnvaldssekt vegna brota á 6. gr., 1. mgr. 7. gr, 14. gr. og 15. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra. Tekið var fram að umrætt aðgerðarleysi væri einnig brot á gildandi reglugerð nr. 1066/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár. Þar væri um að ræða brot á 1., 3., 5. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðarinnar.  Í lok bréfsins var boðuð stjórnvaldssekt að upphæð 300.000 kr. vegna brota á framangreindum ákvæðum þar sem kærandi brást ekki við fyrirmælum MAST um leita dýralæknis með kindina eða aflífa hana. Í stað þess hafi hún verið send á afrétt þrátt fyrir að vera hölt á öllum fótum og kvalin. Áður en endanleg ákvörðun yrði tekin vegna boðaðrar sektar var kæranda veittur andmælafrestur til og með 2. október 2023. 

Kærandi andmælti framangreindri boðun á stjórnvaldssekt með bréfi dags. 30. september 2023. Þar benti kærandi á að ærin hafi ekki farið á afrétt og að búið væri að aflífa hana. Ærin væri því ekki lengur tilefni til sektar og hafi ekki verið það þegar sektin var boðuð. Ítrekuð andmæli voru send 10. október 2024, efnislega sambærileg.

Með tölvupósti til kæranda dags. 6. febrúar 2024 greindi MAST frá því að málið væri enn til meðferðar. Í erindinu var farið fram á staðfestingu þess að ærin væri dauð og hvenær hún hefði verið aflífuð. Þann sama dag barst svar frá kæranda þar sem kom fram að hann hefði sjálfur aflífað ána áður en síðasta bréf kæranda var sent til stofnunarinnar, það er að ærin hafi verið aflífuð fyrir 30. september 2023. 

Í svari MAST til kæranda, dags. 6. febrúar 2024, var bent á að ærin væri enn skráð lifandi í gagnagruninn „Fjárvís“ og að engin staðfesting hefði verið send um meðhöndlun eða aflífun á umræddri á. MAST hefði enn fremur aflað gagna um að umrædd ær hefði ekki verið send til slátrunar. Var því farið fram á að upplýsingar  um það hvenær nákvæmlega ærin hefði verið aflífuð. 

Þann 13. febrúar 2024 barst svar frá kæranda þar sem kom fram að það væri löngu búið að aflífa kindina og að kærandi hefði gert það sjálfur. Jafnframt kom þar fram að það kæmi stofnuninni ekkert við hvenær aflífun hafi átti sér stað. 

Í bréfi MAST til kæranda, dags. 3. apríl 2024, kemur fram að stofnunin geti ekki fallist á fyrrgreind andmæli kæranda. Stofnunin áréttar einnig að andmæli kærandi byggist á þeim misskilningi að það eina sem máli skipti sé að ærin hafi verið drepin á endanum. Í bréfinu bendir MAST á að það sé ekki aðalatriði málsins, heldur hvenær það var gert. Að mati MAST þótti sannað að kærandi hefði dregið  að fara eftir fyrirmælum opinbers eftirlitsaðila þess efnis að kalla annað hvort til dýralæknis fyrir 7. júlí 2023 eða aflífa ána fyrir þann tíma. Telst þetta að mati stofnunarinnar brot gegn 6. gr, 1. mgr. 7. gr., e-lið 14. gr. og b-lið 15. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra og jafnframt brot á 1.,3.,5. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 1066/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár. Með heimild í a-, b- og c-lið 1. mgr. 42. gr. laga nr. 55/2013 ákvað MAST að leggja stjórnvaldssekt að upphæð 300.000 kr. á kæranda vegna framangreindra brota. 

Með erindi, dags. 23. maí 2024, kærði Þuríður Kristín Halldórsdóttir f.h. Arnars Gústafssonar (hér eftir „kærandi“) ákvörðun Matvælastofnunar (MAST) dags, 3. apríl 2024, um álagningu stjórnvaldssektar að fjárhæð 300.000 kr.

Þann 24. maí 2024 óskaði ráðuneytið eftir umsögn MAST auk annarra fylgigagna er varða málið. Þau gögn bárust ráðuneytinu þann 10. júní 2024. Í kjölfarið var kæranda veittur frestur til andmæla og bárust þau þann 24. júní 2024. 

Um atvik máls vísast að öðru leyti til þess segir í hinni kærðu ákvörðun.

Málið er tekið til úrskurðar á grundvelli fyrirliggjandi gagna. 

Sjónarmið kæranda 

Kærandi telur að hin kærða ákvörðun, dags. 3. apríl 2024, eigi ekki rétt á sér. 

Byggir kærandi á því að þegar MAST sendi honum bréf með boðun sektarinnar dags. 25. september 2023  hafði kærandi þá þegar aflífað ærina. Að mati kærandi er því ekki tilefni til álagningar stjórnvaldssektar. Jafnframt telur kærandi að þrátt fyrir að honum hafi láðst að skrá aflífun ærinnar í tilgreindan gagnagrunn  geti það  eitt og sér ekki verið tilefni til sektar. 

Að lokum byggir kærandi á því að sekt að upphæð 300.000 kr. sé mjög íþyngjandi þar sem hann hafði þá þegar verið sviptur vörslum nautgripa sinna og því nánast tekjulaus. Með vísan til framangreinds krefst kærandi þess að ákvörðun MAST verði felld úr gildi. 

Um sjónarmið kæranda vísast að öðru leyti til þess sem segir í hinni kærðu ákvörðun. 

Sjónarmið MAST

Umsögn MAST barst með tölvupósti dags. 10. júní 2024. Í umsögninni er farið yfir forsögu málsins og kærurétt.

MAST byggir á sannað þykir að kærandi hafi brotið gegn ákvæðum 6. gr., e-lið 14.gr. og b-lið 15. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra og 1., 3., 5. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 1066/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár þar sem kærandi hafi vanrækt að fylgja fyrirmælum stofnunarinnar sumarið 2023 um að aflífa strax veika á eða kalla til dýralækni. Í ljósi þess hafi stofnuninni verið heimilt að leggja stjórnvaldssekt á kærandi á grundvelli a-,b og c-lið 1. mgr. 42. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra. 

Um sjónarmið MAST vísast að öðru leyti til þess sem segir í bréfi umsögn stofnunarinnar. 

Athugasemdir kærandi við umsögn MAST

Athugasemdir kæranda við umsögn MAST barst ráðuneytinu þann 24. júní 2024. 

Kærandi vekur athygli á því að MAST hafi boðað stjórnvaldssekt en hafi ekki veitt andmælarétt fyrr en með bréfi dags. 25. september 2023, en þar tilkynntist í fyrsta sinn að stofnunin hygðist leggja stjórnvaldssekt á kæranda. 

Þá bendir kærandi á að í framangreindu bréfi hafi stofnunin fullyrt það að kindin hafi verið send á afrétt þrátt fyrir að vera hölt á öllum fótum og kvalin en að mati kærandi sést af þessari fullyrðingu að fyrirliggjandi mál sé byggt á röngum forsendum. Bendir kærandi á að hann hafi svarað bréfi stofnunarinnar þann 30. september 2024, þar sem kom fram að ærin hafi ekki farið á afrétt, að búið væri að aflífa kindina og að aflífun hafi farið fram áður en bréfið var sent um fyrirhugaða sekt. 

Kærandi bendir á að sektarákvörðun MAST hafi verið tekin rúmum sex mánuðum eftir að kærandi tilkynnti stofnuninni að það hafi verið löngu búið að aflífa kindina. Kærandi hafði unnið að því að bæta úr því sem ábótavant þótti í kjölfar eftirlitsheimsóknar og var það m.a. að aflífa kindina. Jafnframt áréttar kærandi að búið hafi verið að aflífa kindina þegar stofnunin tilkynnti kæranda um fyrirhugaða stjórnvaldssekt með bréfi dags. 25. september 2023. Með vísan til þess voru að mati kærandi ekki til staðar aðstæður sem réttlæta álagða sekt. Þessum vinnubrögðum er mótmælt af hálfu kærandi sem telur þau ómálefnaleg og ljóst að ekki var tilefni til sektarákvörðunar þegar sú ákvörðun var tekin.

Með vísan til framangreinds er ítrekuð sú krafa kæranda að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.  

Forsendur og niðurstöður

Mál þetta varðar ákvörðun MAST um álagningu stjórnvaldssektar á grundvelli þess að kærandi hafi ekki farið eftir fyrirmælum stofnunarinnar þess efnis að kalla annað hvort til dýralæknis eða aflífa á sem að mati stofnunarinnar þjáðist bersýnilega sbr. skoðunarskýrslu dags. 22. júní og 14. júlí 2023.

MAST byggir á því sannað sé að kærandi hafi brotið gegn ákvæðum 6. gr., e-lið 14. gr. og b-lið 15. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra og 1., 3., 5. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 1066/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár með því að vanrækja fyrirmæli stofnunarinnar um að aflífa á eða kalla til dýralækni. Því hafi stofnuninni verið heimilt að leggja stjórnvaldssekt á kærandi á grundvelli a-,b og c-lið 1. mgr. 42. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra. 

Markmið laga um velferð dýra nr. 55/2013 er að stuðla að velferð dýra, þ.e. að þau séu laus við vanlíðan, hungur og þorsta, ótta og þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma, í ljósi þess að dýr eru skyni gæddar verur. Enn fremur er það markmið laganna að þau geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt. 

Í 6. gr. laganna kemur fram að skylt er að fara vel með dýr og ber umráðamaður ábyrgð á að annast sé um þau í samræmi við lögin. Jafnframt er ill meðferð dýra óheimil. Þá kemur fram í 1. mgr. 7. gr að þeim sem verður var við eða má ætla að dýr sé sjúkt, sært, í sjálfheldu eða bjargarlaust að öðru leyti ber að veita því umönnun eftir föngum. Þá ber umráðamönnum dýra að tryggja dýrunum góða umönnun, þar með talið að sjá til þess að sjúk eða slösuð dýr fái tilhlýðilega læknismeðferð eða séu aflífuð sbr. e-lið 14. gr. laganna. Jafnframt er bannað að yfirgefa dýr í bjargarlausu ástandi sbr. b-lið 15. gr. laganna.

Á grundvelli framangreindra laga er í gildi reglugerð nr. 1065/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár. Tilgangur reglugerðarinnar er að tryggja velferð og heilbrigði alls sauðfjár og geitfjár með góðri meðferð, umsjá og aðbúnaði. Þá skal leitast við að sauðfé og geitur geti lifað í samræmi við eðlilegt atferli sitt eins og framast er kostur. Í reglugerðinni koma fram lágmarkskröfur um einstök atriði. Í 1. mgr. 5. gr. segir að bannað sé að beita sauðfé illri meðferð. Þá segir í 3. mgr. 5. gr. að tryggja skuli velferð allra dýra með því að líta reglulega til með þeim og bæta úr því sem ábótavant er. Í 5. mgr. 5. gr kemur fram að gæta skuli að heilsufari og öðrum þáttum sem geti haft áhrif á líðan fjárins. Í 6. mgr. 5. gr segir að sjúk eða slösuð dýr skuli færa í sérstaka sjúkrastíu með þurru, hreinu og mjúku undirlagi. Sýni einstök dýr grunsamleg sjúkdómseinkenni eða vanþrif skuli haft samband við dýralækni varðandi meðferð og meðhöndlun eða frekari rannsóknir. Þá skuli aflífa dýr ef þau þjáist vegna meiðsla eða sjúkdóma sem ekki er unnt að lækna. 

Í 42. gr laga um velferð dýra nr. 55/2013 er MAST veitt heimild til þess að leggja stjórnvaldssektir á einstaklinga eða lögaðila sem brjóta m.a. gegn 6., 14. og 15. gr. laganna. Um brot gegn reglugerðinni fer eftir viðurlögum samkvæmt ákvæðum laga nr. 55/2013 um velferð dýra. 

Stjórnvaldssektir eru refsikennd viðurlög sem  stjórnvöld geta lagt á einstaklinga eða lögaðila fyrir brot á ákveðnum lögum eða reglugerðum. Rannsóknarreglan gegnir grundvallarhlutverki í tengslum við ákvörðun stjórnvaldssekta, enda eru slíkar ákvarðanir íþyngjandi og hafa refsikennd áhrif. Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 ber stjórnvaldi að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst af eigin frumkvæði áður en ákvörðun er tekin í því. Með þessu er tryggt að stjórnvaldsákvarðanir verði bæði löglegar og efnislegar réttar en mál telst nægjanlega upplýst þegar þeirri upplýsinga hefur verið aflað sem eru nauðsynlegar til að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Um gang rannsóknar stjórnvalds fer eftir eðli stjórnsýslumálsins og þeim réttarheimildum sem ákvörðunin byggist á. Því tilfinnanlegri eða meira íþyngjandi sem stjórnvaldsákvörðun er, þeim mun strangari kröfur eru almennt gerðar til stjórnvalds um að ganga úr skugga um að upplýsingar sem búa að baki þeim séu sannar og réttar.

Reglan felur þó ekki í sér að stjórnvald þurfi sjálft að afla allra upplýsinga, heldur getur það beint tilmælum til málsaðila um að leggja fram gögn sem sanngjarnt er að ætla að hann geti lagt fram.

Í málinu liggur fyrir skoðunarskýrsla dags. 22. júní 2023, þar sem skráð var frávik um að ær nr. 3015 þarfnist aðhlynningar dýralæknis sem fyrst,  ellegar skuli aflífa skepnuna. Gefinn var frestur til 7. júlí 2023 til að bregðast við framangreindu fráviki. Jafnframt liggur fyrir önnur skoðunarskýrsla dags. 14. júlí 2023. Þar eru fyrrgreind fyrirmæli ítrekuð  um að kalla skuli til dýralæknis sem fyrst en að öðrum kosti skuli aflífa ánna þar sem ljóst þykir að hún þjáist bersýnilega með vísan til þess að hún eigi í erfiðleikum með gang, hún sé hölt á fram- og afturfótum og holdgrönn. Af gögnum málsins og samskiptum við kæranda verður ráðið að ærin hafi ekki verið aflífuð í júlí 2023, þar sem engin gögn liggja fyrir sem sanna það.

MAST byggir á því að ærin hafi ekki verið aflífuð innan tilgreinds frests eða henni veitt viðhlítandi aðstoð dýralæknis, öfugt við það sem kærandi heldur fram á grundvelli þess að ærin sé ennþá skráð lifandi í gagnagruninn “Fjárvís” og engin staðfesting hefði verið send til stofnuninar um meðhöndlun eða aflífun á umræddri á. Með hliðsjón af gögnum málsins er ljóst að kærandi brást ekki við tilmælum stofnunarinnar og tryggði þar með ærinni ekki viðeigandi og nauðsynlega meðferð í samræmi við ákvæði laga um velferð dýra og viðeigandi reglugerða sbr. e-lið 14. gr. laga nr. 55/2013 um velferð dýra og 1.,3.,5. og 6. mgr. 5. gr. reglugerðar nr. 1066/2014 um velferð sauðfjár og geitfjár.

Með hliðsjón af öllu framangreindu er ákvörðum Matvælastofnunar staðfest.

 

Úrskurðarorð

Ákvörðun Matvælastofnunar, dags. 3. apríl 2024, um álagningu stjórnvaldssektar að fjárhæð 300.000 kr. er staðfest.