Mál nr. 511/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 511/2025

Miðvikudaginn 19. nóvember 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. ágúst 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun stofnunarinnar frá 12. desember 2024 þar sem réttur hans til atvinnuleysisbóta var felldur niður í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi þáði atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun á árinu 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. desember 2024, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hans væri felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hann hefði ekki uppfyllt kröfur um mætingarskyldu á boðað námskeið. Sú ákvörðun var tekin fyrir að nýju hjá Vinnumálastofnun og með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 18. ágúst 2025, var kæranda tilkynnt að staðfesta bæri fyrri ákvörðun þar sem hún hefði að geyma efnislega rétta niðurstöðu, þrátt fyrir ný gögn.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 26. ágúst 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 24. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. október 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kærandi telji ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 12. desember 2024 vera ranga. Tölvunámskeiðið sem um ræði hafi verið fyrir hans persónulegu þarfir og hann hafi persónulega skráð sig á námskeiðið. Vinnumálastofnun hafi tekið yfir skráningu kæranda og notað sitt eigið námskeið. Kærandi hafi ekki fengið neinar upplýsingar um hæfnistig námskeiðsins en síðar hafi komið í ljós að það hafi ekki samsvarað þekkingu hans. Kærandi hafi tilkynnt námskeiðshaldara það og hætt á námskeiðinu. Að mati kæranda sé honum ekki skylt að bregðast við ákvörðun Vinnumálastofnunar.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi verið skráður atvinnulaus og þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga á árinu 2024. Með tilkynningu, dags. 1. nóvember 2024, hafi kærandi verið boðaður á námskeiðið „Course in Technical literacy and computer skills“ sem hafi verið haldið á tímabilinu 5. til 22. nóvember 2024, nánar tiltekið dagana 5., 6., 7., 8., 11., 12., 13., 14., 15., 18., 19., 20. og 22. nóvember 2024. Kæranda hafi verið bent á að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll þyrfti að boða án ástæðulausrar tafar. Forföll bæri að tilkynna á netfangið [email protected]. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Umrædd boðun hafi verið send þann 1. nóvember 2024 á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í farsímanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi SMS skilaboðin borist í símtæki kæranda þann 1. nóvember 2024, kl. 08:54. Auk þess hafi kærandi mætt á þjónustuskrifstofu og hafi fengið útprentaðar upplýsingar um námskeiðið sama dag og boðun hafi verið send.

Fyrir liggi að kærandi hafi einungis mætt í eitt skipti á námskeiðið og hafi því ekki uppfyllt mætingarskyldu. Kærandi hafi ekki tilkynnt um forföll. Þann 2. desember 2024 hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum á fjarveru kæranda á boðað námskeið. Kærandi hafi fengið upplýsingar um hvernig skila ætti skýringum þann 3. desember 2024. Með erindi, dags. 12. desember 2024, hafi kærandi verið upplýstur um að greiðslur atvinnuleysisbóta hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 58. og 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar þar sem hann hefði ekki uppfyllt mætingarskyldu á námskeið á vegum Vinnumálastofnunar. Þar sem kærandi hafi sætt tveggja mánaða bið eftir greiðslum þann 18. júní 2024, vegna fjarveru í boðað viðtal þann 4. júní 2024, hafi komið til beitingar ákvæðis 61. gr. laganna.

Skýringar hafi borist frá kæranda 27. desember 2024 þar sem fram komi að námskeiðið hafi reynst honum of erfitt og að hann hefði eftir fyrsta daginn lýst því yfir við „kennarann“ að hann myndi ekki mæta meira af því að hann skildi ekki námsefnið. Þann 7. janúar 2025 hafi félagsráðgjafi haft samband við stofnunina símleiðis og staðfest þá skýringu að kærandi hefði ekki sinnt mætingu á námskeiðið af því að námskeiðið hafi verið honum of torvelt. Tölvupóstur hafi borist frá félagsráðgjafa þann sama dag þar sem segi m.a.:

„Samskipti A við VMST hafa verið brotakennd. Vitlaust netfang var skráð hjá VMST sem nú var leiðrétt í viðtali undirritaðrar við A. Hann segir að hann hafi tilkynnt ykkur rétt netfang með sms skilaboðum í desember, en hann hafi ekki fengið svar.

En þá að efni máls. A var sendur á tölvunámskeið á ykkar vegum sem hófst 3. desember. Hann fór í fyrsta tímann og skildi ekkert. Hann talaði við kennarann eftir tímann og voru þeir sammála um að hann ætti ekki heima á þessu námskeiði. Hann þyrfti algert byrjendanámskeið.

Þann 3. des. Sendi hann ykkur skýringarpóst, en hann hefur bara skjáskot af honum í símanum. […]

Nú er A komin til okkar í Þjónustuteymi B í miklum vandræðum, vegna skorts á atvinnuleysisbótum. Það er von okkar að hægt sé að taka tillit til slæmrar stöðu hans og þess hversu illa hann er staddur í tölvunotkun. Það skýrir af hverju hann hefur ekki farið á Mínar síður og leiðrétt netfang o.fl. sem hefur valdið brotakenndum samskiptum við VMST.“

Vinnumálastofnun hafi farið yfir gögn í máli kæranda að nýju. Stofnunin hafi ekki talið tilefni til að taka mál hans fyrir að nýju í ljósi þeirra. Kærandi hafi ekki mætt á boðað vinnumarkaðsúrræði eins og honum hafi borið og hafi ekki fært fram gildar skýringar eða ný gögn sem gæfu til kynna að ranglega hefði verið staðið að ákvörðun stofnunarinnar frá 12. desember 2024. Kærandi hafi ekki staðfest atvinnuleit í lok janúar og hafi því verið afskráður af atvinnuleysisskrá frá 1. janúar 2025.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 18. júní 2025. Með erindi, dags. 17. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 77%. Kærandi hafi jafnframt verið upplýstur um að hann ætti ótekinn biðtíma vegna ákvörðunar Vinnumálastofnunar, dags. 12. desember 2024, og að greiðslur atvinnuleysisbóta myndu ekki hefjast fyrr en að honum liðnum. Eftirstöðvar biðtíma á umsóknardegi hafi verið 2,3 mánuðir.

Kærandi hafi sent tölvupóst 21. júlí 2025 á netfangið [email protected] sem hafi verið túlkaður sem önnur beiðni kæranda um endurupptöku á máli sínu frá desember 2024. Með erindi, dags. 30. júlí 2025, hafi beiðni kæranda um endurumfjöllun verið hafnað þar sem engin ný gögn hefðu borist.

Þann 11. ágúst 2025 hafi kærandi komið á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar. Eftirfarandi sé skráð í samskiptasögu kæranda:

„Mætti til að fá staðfestingu á öllum námskeiðum sem hann hafi sótt fyrir árið 2024. Honum afhent pappír með staðfestingu á námskeiðinu Technical literacy and computer skills; work enviroment of today,5th to 22nd of november 2024. Hann sagði einnig þurfa gögn með upplýsingum um mætingu á námskeiðið. Honum afhent gögn með mætingarskráningu hans á námskeiðinu.“

Þann 12. ágúst 2025 hafi kærandi komið á þjónustuskrifstofu og framvísað skjali frá fræðsluaðila sem staðfesti að hann hefði lokið námskeiðinu með láði ef marka megi umsögn um kæranda. Haft hafi verið samband við fræðsluaðila þar sem skjalið hafi þótt afar ósannfærandi og í beinu ósamræmi við fyrirliggjandi gögn í máli kæranda. Í ljós hafi komið að skjalið hafi verið útbúið af fræðsluaðila í kjölfar ítrekaðra heimsókna kæranda og ógnandi framkomu hans gagnvart starfsfólki fræðsluaðila.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 12. desember 2024, hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 20. ágúst 2025. Í kæru greini kærandi frá að hann hafi hætt á umræddu námskeið í nóvember 2024 vegna þess að það hafi verið of erfitt. Kærandi hafi engu að síður framvísað því gagni sem hann hafi aflað sér með hótunum frá fræðsluaðila og vilji meina að hann hafi persónulega skráð sig á viðkomandi námskeið og skv. hans „persónulegu ákvörðun er [hann] ekki skyldugur til að bregðast við ákvörðun“ stofnunarinnar sem honum hafi verið kynnt.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hann hafi ekki sinnt mætingu á boðuð vinnumarkaðsúrræði.

Samkvæmt a. lið 13. gr. og [h.] lið 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að vera í virkri atvinnuleit og í því felist m.a. að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsúrræði komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæðið sé svo hljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi svo:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Þá segi í 1. mgr. 61. gr.:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Kærandi hafi verið boðaður á námskeið á tímabilinu 5. til 22. nóvember 2024. Kærandi hafi mætt einn dag á boðað námskeið og ekki boðað forföll hina dagana. Í erindi til hans þann 1. nóvember 2024 hafi þó sérstaklega verið tekið fram að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll skyldu tilkynnt á uppgefið netfang Vinnumálastofnunar. Eftir að Vinnumálastofnun hafi óskað eftir skýringum á fjarveru hans hafi ákvörðun verið tekin í málinu 12. desember 2024. Þær skýringar sem kærandi hafi veitt í árslok 2024 snúi einkum að því að hann hafi talið umrætt námskeið of erfitt og að hann hefði því einvörðungu mætt í þetta eina skipti. Kærandi hafi svo í ágúst 2025 lagt fram gagn um að hann hefði lokið umræddu námskeiði sem kærandi hafi aflað sér með hótunum og ógnandi hegðun gagnvart starfsfólki fræðsluaðila.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hann brugðist skyldum sínum skv. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í ljós þess að kærandi hafi ekki mætt á boðað vinnumarkaðsúrræði án gildra skýringa í skilningi 1. mgr. 58. gr., beri honum að sæta viðurlögum á grundvelli sama ákvæðis. Þar sem um ítrekunaráhrif sé að ræða komi til kasta 1. mgr. 61. gr. og kærandi skuli því sæta þriggja mánaða bið eftir greiðslum.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kæranda beri að sæta viðurlögum í formi þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. einnig 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að staðfesta fyrri ákvörðun frá 12. desember 2024 þar sem réttur kæranda til atvinnuleysisbóta var felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 54/2006 segir meðal annars um 1. mgr. 58. gr. að ekki séu tilgreindar sérstakar vinnumarkaðsaðgerðir sem geti valdið því að hinn tryggði þurfi að sæta viðurlögum samkvæmt ákvæðinu heldur eigi það við um allar aðgerðir sem hinum tryggða sé boðið að taka þátt í til að auka líkur sínar á að fá vinnu við hæfi. Gert sé ráð fyrir að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að hinir tryggðu njóti faglegrar ráðgjafar sérfræðinga stofnunarinnar. Þannig megi ætla að þeim sem eru tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins verði boðin þátttaka í vinnumarkaðsúrræðum við hæfi en litið sé svo á að þeim sé skylt að taka þátt í slíkum úrræðum. Bregðist hinn tryggði þessum skyldum sínum leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 1. nóvember 2024 boðaður á námskeið á vegum Vinnumálastofnunar sem var haldið í 13 skipti á tímabilinu 5. til 22. nóvember 2024. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á netfangið [email protected]. Athygli kæranda var vakin á því að 80% mætingarskylda væri á námskeiðið og að ótilkynnt fjarvera gæti valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Kæranda var bent á að frekari upplýsingar um námskeiðið og dagsetningar væri að finna í boðun stofnunarinnar og að endingu var kærandi hvattur til að hafa samband við stofnunina ef eitthvað væri óljóst eða hann óskaði frekari upplýsinga. Samkvæmt fyrirliggjandi samskiptasögu kom kærandi á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann sama dag og fékk útprentaðar upplýsingar um námskeiðið. Einnig er þar skráð að tiltekinn starfsmaður Vinnumálastofnunar hafi túlkað fyrir þjónustufulltrúann.

Þann 27. nóvember 2024 var Vinnumálastofnun tilkynnt að kærandi hefði einungis einu sinni mætt á boðað námskeið. Í skýringum kæranda til Vinnumálastofnunar vísaði hann til þess að námskeiðið hefði reynst honum of erfitt og að hann hefði eftir fyrsta daginn lýst því yfir við námskeiðshaldara að hann myndi ekki mæta meira af því að hann skildi ekki námsefnið. Sömu skýringu veitti félagsráðgjafi kæranda síðar í símtali við stofnunina. Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála staðfestir kærandi einnig að hann hafi hætt á umræddu námskeiði. Ekki liggur fyrir í gögnum málsins að kærandi hafi boðað forföll með þeim hætti sem honum var leiðbeint að gera.

Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins. Af gögnum málsins má ráða að kæranda hafi mátt vera fullljóst að mætingarskylda væri á námskeiðið og að honum bæri að uppfylla 80% mætingarskyldu. Þar sem kærandi hvorki mætti né boðaði forföll á námskeiðið kom réttilega til viðurlaga á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Samkvæmt gögnum málsins var bótaréttur kæranda felldur niður í tvo mánuði þann 18. júní 2024 á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laganna. Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. ágúst 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun stofnunarinnar frá 12. desember 2024 þar sem réttur A, til atvinnuleysisbóta var felldur niður í þrjá mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir