Mál nr. 545/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 545/2025

Miðvikudaginn 19. nóvember 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 1. september 2025, kærði B, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 4. júní 2025, um að synja beiðni hans um endurupptöku máls.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 25. júní 2024, var kæranda tilkynnt að umsókn hans um húsnæðisbætur væri synjað þar sem umbeðin gögn sem stofnunin hafði óskað eftir þann 5. júní 2024 hefðu ekki borist. Með erindi, dags. 26. febrúar 2025, var óskað eftir endurupptöku  á þeirri ákvörðun. Beiðni kæranda var synjað með ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 4. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 1. september 2025. Með bréfi, dags. 2. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst 19. september 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndarinnar, dags. 23. september 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kærandi hafi sótt um húsnæðisbætur hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Börn kæranda hafi verið skráð á umsóknina og hann hafi fengið húsnæðisbætur samkvæmt því. Umboðsmaður kæranda hafi verið í samskiptum við stofnunina vegna málsins og þá einkum tiltekinn starfsmann sem svari erindum seint og illa. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi tekið ákvörðun í máli kæranda 4. júní 2025 en dagsetning á því bréfi hafi verið sögð röng, hún ætti að vera 25. júní 2024. Starfsmaður Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi sagst ætla að senda kæranda leiðrétt bréf en hafi ekki enn gert það, þrátt fyrir margar ítrekanir. Þá hafi starfsmaðurinn vísað máli kæranda til svonefndrar húsnæðisbótanefndar sem hvergi virðist vera byggð á lögum eða reglugerðum. Þegar starfsmaðurinn hafi verið spurð nánar út í verklag húsnæðisbótanefndar hafi hún engu svarað. Þá hafi starfsmaðurinn sagt að hún fyndi ekki samninga um umgengni kæranda við börn hans, þrátt fyrir að hafa sent honum bréf 26. maí 2025 þar sem byggt væri á samningi um umgengni. Starfsmaður stofnunarinnar hafi svo hætt að svara erindum hinn 15. júlí 2025 og frá þeim tíma hafi henni verið sendar fjórar skriflegar ítrekarnir. Auk þess sem nokkrum sinnum hafi verið reynt að hringja til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar en svör í síma hafi verið á þá leið að þessi tiltekni starfsmaður væri með málið en að hún væri á fundi og gæti ekki svarað í símann.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar, dags. 25. júní 2024, um enduruupptöku á ákvörðun um synjun á húsnæðisbótum. Fyrir mistök hafi bréfið þar sem endurupptöku hafi verið hafnað verið dagsett 25. júní 2024 en rétt dagsetning ákvörðunarinnar sé 4. júní 2025, sem leiðréttist hér með. Kæranda hafi verið sent bréf með réttri dagsetningu en ákvörðun stofnunarinnar standi efnislega óbreytt. Ekki sé ástæða til að rekja efni kæru nema að því leyti sem gerðar séu athugasemdir við það hér að neðan.

Kærandi hafi þann 27. janúar 2021 fengið samþykkta umsókn um húsnæðisbætur vegna leigu á húsnæðinu að C. Auk kæranda hafi tvö börn hans verið skráð á umsóknina, D og E. Þann 5. mars 2024 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun framkvæmt endurreikning húsnæðisbóta vegna breytinga á fjölda heimilismanna. Dóttir kæranda hafi þá náð 18 ára aldri og hafi ekki verið með skráð lögheimili í hinu leigða íbúðarhúsnæði. Með bréfi, dags. 5. júní 2024, hafi umsókn kæranda verið frestað þar sem nauðsynlegar upplýsingar og gögn hefðu ekki borist stofnuninni. Skattframtöl heimilismanna fyrir tekjuárið 2023 hafi ekki legið fyrir en framtöl séu nauðsynleg til að meta tekjur og eignastöðu heimilismanna og þar af leiðandi bótarétt. Í bréfinu hafi komið fram að til að unnt væri að meta rétt kæranda til húsnæðisbóta óskaði stofnunin eftir staðfestum skattframtölum og kæranda hafi verið veittur 15 daga frestur til að skila umbeðnum gögnum. Kærandi hafi ekki brugðist við bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar innan tilskilins frests né tjáð sig um málið og því hafi verið byggt á fyrirliggjandi gögnum við ákvörðun stofnunarinnar.

Þann 25. júní 2024 hafi umsókn kæranda verið synjað þar sem umbeðin gögn hefðu ekki borist. Engar upplýsingar hafi legið fyrir um tekju- og eignastöðu allra heimilismanna vegna ársins 2023, en tekjur og eignir hafi áhrif á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta. Vísað hafi verið til þess að umsækjandi um húsnæðisbætur skyldi veita Húsnæðis- og mannvirkjastofnun allar þær upplýsingar og gögn sem óskað væri eftir og nauðsynlegar væru til að staðreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Í ákvörðunarbréfinu hafi kærandi einnig verið upplýstur um rétt til endurupptöku málsins og kæruheimild. Þann 26. febrúar 2025 hafi stofnuninni borist tölvupóstur frá systur kæranda með ósk um endurupptöku á ákvörðun frá 25. júní 2024 og að greiðslur húsnæðisbóta yrðu leiðréttar afturvirkt eða frá júní 2024. Fram komi í beiðninni að kæranda hafi láðst að skila skattframtali á réttum tíma en hafi nú skilað framtalinu og sent inn nýja umsókn um húsnæðisbætur. Í svari starfsmanns Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi systir kæranda verið upplýst um að stofnuninni væri óheimilt að ræða eða veita upplýsingar um mál kæranda án umboðs. Í framhaldi af samskiptum við systur kæranda, eða þann 12. mars 2025, hafi stofnunin fengið sent afrit af framtali 2024 vegna tekna 2023 sem hafi verið skilað til Skattsins 26. febrúar 2025 og framtali 2025 vegna tekna 2024 sem hafi verið skilað til Skattsins 5. mars 2025.

Þann 20. mars 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verið í samskiptum við kæranda og bent honum á að veita þeim aðilum umboð sem kæmu fram fyrir hans hönd. Einnig hafi kærandi verið upplýstur um réttinn til endurupptöku, skilyrði og tímafresti. Þann 26. maí 2025 hafi kærandi fengið sent lokauppgjör húsnæðisbóta fyrir árið 2024. Lokauppgjörið sé fyrir janúar til maí 2024 eða tímabilið sem kærandi hafi fengið greiddar húsnæðisbætur.

Með bréfi, dags. 4. júní 2025, hafi beiðni kæranda um endurupptöku verið synjað. Í ákvörðuninni komi fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun telji að þær upplýsingar sem fram komi í beiðni kæranda leiði ekki til þess að skilyrði fyrir endurupptöku séu uppfyllt þar sem í umræddu erindi sé ekki um að ræða nýjar upplýsingar sem sýni fram á að ákvörðun stofnunarinnar hafi byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum, sbr. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga. Þann 1. september 2025 hafi ákvörðun stofnunarinnar um synjun endurupptöku verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Rétt sé að benda á að kærandi hafi sent inn nýja umsókn um húsnæðisbætur, dags. 26. febrúar 2025, sem hafi verið samþykkt þann 28. maí 2025. Greiðslur húsnæðisbóta miðist við umsóknardag og hafi kærandi fengið greiddar húsnæðisbætur frá febrúar 2025. Kærandi sé einn skráður heimilismaður á umsókn. Börn kæranda séu ekki með skráð lögheimili í íbúðarhúsnæðinu og séu því ekki búsett í hinu leigða íbúðarhúsnæði í skilningi 2. tölul. 3. gr. laga um húsnæðisbætur. Varðandi barn kæranda sem sé yngra en 18 ára þá liggi ekki fyrir samningur um umgengni sem sýslumaður hafi staðfest, úrskurður sýslumanns um umgegni, eða dómur eða dómsátt, sbr. 3. mgr. 10. gr. Af þeirri ástæðu sé ekki veitt undanþága frá skilyrðum um búsetu.

Mál þetta varði synjun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar á beiðni kæranda um endurupptöku ákvörðunar, dags. 25. júní 2024. Af hálfu stofnunarinnar sé byggt á því að málsmeðferðin hafi að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að ákvörðunin hafi verið gerð í samræmi við ákvæði laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur og reglugerð nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, með síðari breytingum.

Í V. kafla laga um húsnæðisbætur sé fjallað um útreikning húsnæðisbóta en þar segi m.a. að tekjur og eignir hafi áhrif til lækkunar á grunnfjárhæðum húsnæðisbóta. Skv. 23. gr. skuli Húsnæðis- og mannvirkjastofnun reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til húsnæðisbóta byggist á.

Í 14. gr. laga um húsnæðisbætur, sbr. 10. reglugerðar um húsnæðisbætur, segi að umsækjandi skuli veita stofnuninni allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað sé eftir og nauðsynlegar séu til að staðreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Aukinheldur skuli umsækjandi upplýsa um allar breytingar sem kunni að verða á högum hans og/eða heimilismanna eða öðrum þeim atriðum sem kunni að hafa áhrif á rétt hans til húsnæðisbóta á þeim tíma sem hann fái greiddar húsnæðisbætur. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun byggi m.a. útreikninga sína á fjárhæð húsnæðisbóta á þeim upplýsingum sem umsækjandi veiti stofnuninni.

Þá sé stofnuninni heimilt að fengnu skriflegu umboði umsækjanda og annarra heimilismanna að afla upplýsinga frá m.a. skattayfirvöldum sem nauðsynlegar séu til að unnt sé að fylgja lögum um húsnæðisbætur, sbr. 1. mgr. 15. gr.

Í 24. gr. sé fjallað um frestun greiðslu húsnæðisbóta þegar umsækjandi hafi ekki sinnt upplýsingaskyldu sinni skv. 14. gr. Í því felist að stofnuninni sé heimilt að halda eftir greiðslu húsnæðisbóta sem aðila hafi verið ákvörðuð í allt að 60 daga frá því að inna hafi átt greiðsluna af hendi. Þá sé fjallað um endurreikning á húsnæðisbótum í 25. gr. en þar komi fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli Húsnæðis- og mannvirkjastofnun endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga.

Eins og áður hafi komið fram hafi umsókn kæranda verið frestað þar sem nauðsynlegar upplýsingar hafi ekki legið fyrir til að sannreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Skattframtöl heimilismanna fyrir tekjuárið 2023 hafi ekki legið fyrir en upplýsingar úr framtölum séu nauðsynlegar til að framkvæma endurútreikning og staðreyna rétt til húsnæðisbóta. Með bréfi, dags. 5. júní 2024, hafi stofnunin óskað eftir staðfestum skattframtölum og kæranda hafi verið veittur hæfilegur frestur til að skila umbeðnum gögnum. Kærandi hafi ekki orðið við beiðni stofnunarinnar innan tilskilins frests eða tjáð sig um málið. Þann 25. júní 2024 hafi umsókn kæranda verið synjað þar sem umbeðin gögn hefðu ekki borist Húsnæðis- og mannvirkjastofnun.

Öllum beri að skila skattframtali og telja fram. Þrátt fyrir að lokaskiladagur skattframtals einstaklinga hafi verið 14. mars 2024 hafi kærandi ekki skilað skattframtalinu fyrr en 26. febrúar 2025. Samkvæmt 12. gr. reglugerðar um húsnæðisbætur haldi umsókn gildi sínu svo lengi sem skilyrði fyrir rétti til húsnæðisbóta séu uppfyllt en þó aldrei lengur en til loka leigusamnings. Sú skylda hvíli á Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að sannreyna reglulega þær upplýsingar sem ákvörðun um húsnæðisbætur byggist á og að jafnaði eigi sjaldnar en ársfjórðungslega. Stofnuninni sé heimilt að afla upplýsinga sem nauðsynlegar séu til að framfylgja samtímaeftirliti, svo sem til að taka ákvörðun um hvort réttur til húsnæðisbóta sé til staðar, útreikning húsnæðisbóta og greiðslu þeirra sem og endurreikning og svo framvegis. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sé heimilt að endurskoða rétt til húsnæðisbóta þegar stofnunin telji ástæðu til og ef skilyrði séu ekki lengur uppfyllt falli greiðslur húsnæðisbóta niður frá og með næstu mánaðarmótum.

Í 24. gr. stjórnsýslulaga sé fjallað um skilyrði fyrir endurupptöku mála. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun telji að ákvörðun stofnunarinnar frá 25. júní 2024 um að synja umsókn kæranda um húsnæðisbætur hafi ekki byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik eða að aðstæður í málinu hafi breyst þannig að ákvæði stjórnsýslulaga um endurupptöku eigi við, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 24. gr. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki veitt stofnuninni nauðsynlegar upplýsingar til að framkvæma endurútreikning og staðreyna rétt til húsnæðisbóta. Skilyrði til greiðslu húsnæðisbóta hafi því ekki lengur verið til staðar á þeim tíma. Þá telji stofnunin ekki að veigamiklar ástæður mæli með endurupptöku.

Kærandi hafi sótt um húsnæðisbætur að nýju þann 26. febrúar 2025 eða sama dag og skattframtali hafi verið skilað til Skattsins. Þegar ákvarðanir um réttindi og skyldur séu teknar samkvæmt lögum um húsnæðisbætur gildi stjórnsýslulög. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi hafnað beiðni kæranda um endurupptöku á grundvelli þess að skilyrði fyrir endurupptöku málsins hafi ekki verið uppfyllt, sbr. 24. gr. stjórnsýslulaga. Um rökstuðning stofnunarinnar fyrir fyrrnefndri ákvörðun sé vísað í bréf til kærða, dags. 25. júní 2024.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun krefjist þess að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 4. júní 2025, um að synja beiðni kæranda um endurupptöku ákvörðunar stofnunarinnar frá 25. júní 2024.

Í 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um skilyrði fyrir endurupptöku mála. Í 1. mgr. ákvæðisins kemur fram að eftir að stjórnvald hefur tekið ákvörðun og hún verið tilkynnt eigi aðili máls rétt á því að mál sé tekið til meðferðar á ný ef atvik máls eru á þann veg að eitt af eftirfarandi skilyrðum sem fram koma í 1. og 2. tölul. geti átt við:

1. ákvörðun hefur byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, eða
2. íþyngjandi ákvörðun um boð eða bann hefur byggst á atvikum sem breyst hafaverulega frá því að ákvörðun var tekin.

Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að eftir að þrír mánuðir eru liðnir frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun samkvæmt 1. tölulið 1. mgr., eða aðila var eða mátti vera kunnugt um breytingu á atvikum sem ákvörðun samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. var byggð á, verði beiðni um endurupptöku máls ekki tekin til greina nema að fengnu samþykki frá öðrum aðilum málsins. Mál verði þó ekki tekið upp að nýju ef ár er liðið frá fyrrgreindum tímamörkum nema veigamiklar ástæður mæli með því. Aðili máls kann einnig að eiga rétt á endurupptöku máls á grundvelli ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar, til að mynda ef efnislegur annmarki er á ákvörðun stjórnvalds.

Með ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 25. júní 2024, var umsókn kæranda um húsnæðisbætur synjað á þeim grundvelli að umbeðin gögn sem stofnunin hefði óskað eftir þann 5. júní 2024 hefðu ekki borist. Fyrir liggur að í bréfi stofnunarinnar, dags. 5. júní 2024, var óskað eftir staðfestu skattframtölum kæranda vegna tekjuársins 2023 en slíkt væri nauðsynlegt til að meta eignastöðu og þar af leiðandi bótarétt. Óumdeilt er að kærandi varð ekki við þeirri beiðni og því var umsókn hans synjað, sbr. það sem að framan greinir. 

Í gögnum málsins liggur fyrir að staðfest skattframtal kæranda vegna tekjuársins 2023 var sent til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 3. júní 2025. Að því virtu er ljóst að atvik höfðu breyst frá því að stofnunin hafði tekið ákvörðun um að synja umsókn kæranda, enda lágu þá fyrir þau gögn sem stofnunin hafði óskað eftir. Með vísan til þess er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að skilyrði 24. gr. stjórnsýslulaga um endurupptöku sé því uppfyllt í máli kæranda. Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að synja beiðni kæranda um endurupptöku ákvörðunar frá 25. júní 2024 er því felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 4. júní 2025, um að synja beiðni A, um endurupptöku ákvörðunar frá 25. júní 2024, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir