Mál nr. 582/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 582/2025

Miðvikudaginn 19. nóvember 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 12. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn hennar um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 2. febrúar 2025, sótti kærandi um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna væntanlegrar fæðingar barns þann X 2025. Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 10. september 2025, var umsókn kæranda synjað á þeirri forsendu að hún hefði ekki verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 12. september 2025. Með bréfi, dags. 17. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst með bréfi, dags. 1. október 2025, og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndarinnar, dags. 2. október 2025. Þann 23. október 2025 upplýsti kærandi úrskurðarnefndina að barn hennar hefði fæðst X 2025.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa verið í starfsendurhæfingu samhliða 25% starfshlutfalli frá febrúar 2024 til og með febrúar 2025. Í framlögðum endurhæfingaráætlunum frá VIRK komi skýrt fram að endurhæfing hennar hafi farið fram samhliða 25% starfi. Endurhæfingaráætlanir sýni að kærandi hafi verið í virkri atvinnuleit frá 1. mars til 16. apríl 2025, þegar hún hafi samþykkt atvinnutilboð um 50% starf á leikskóla sem hún hafi byrjað í 22. apríl 2025. Greiðslur endurhæfingarlífeyris sem hún hafi fengið á því tímabili hefðu verið sömu og þegar hún hafi verið í 25% starfi, enda hafi hún verið í virkri atvinnuleit. Í ljósi framangreinds falli hún ekki undir 1. mgr. 51. gr. laga nr. 144/2020 um ósamrýmanlegar greiðslur, enda hafi hún ekki verið óvinnufær að fullu á umræddu tímabili líkt og ákvæðið geri ráð fyrir. Kærandi hafi eingöngu verið óvinnufær að hluta og fengið greiðslur endurhæfingarlífeyris í samræmi við það.

Kærandi bendi á að ráðning hennar á leikskólanum hafi byrjað 22. apríl 2025. Settur fæðingardagur sé X 2025. Ef kærandi gangi aðeins fimm daga fram yfir settan dag, sem sé líklegt í ljósi þess að hún sé frumbyrja, uppfylli hún skilyrði um að hafa verið í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í sex mánuði fyrir fæðingu barnsins. Kærandi telji að ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs hafi byggst á rangri túlkun á lögum nr. 144/2020, einkum 21. og 51. gr. laganna. Hún uppfylli skilyrði um lágmark 25% starfshlutfall, enda hafi hún ekki verið óvinnufær að fullu heldur að hluta og hafi haft samfellda þátttöku á vinnumarkaði.

III.  Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærandi hafi með umsókn, dags. 2. febrúar 2025, sótt um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði vegna fæðingar barns með áætlaðan fæðingardag þann X 2025.

Í 1. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof sé kveðið á um að foreldri öðlist rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði eftir að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns eða fyrir þann tíma þegar barn komi inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur.

Í 2. tölul. 4. gr. laganna sé að finna orðskýringu á samfelldu starfi. Með samfelldu starfi samkvæmt lögunum sé átt við að minnsta kosti 25% starfshlutfall í hverjum mánuði á innlendum vinnumarkaði yfir tiltekið tímabil og því geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur teljist til samfellds starfs þau tilvik sem talin séu upp í a. til f. liðum 2. mgr. 22. gr.

Í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 144/2020 segi síðan að þátttaka á innlendum vinnumarkaði  samkvæmt 21. gr. feli í sér að starfa sem starfsmaður, sbr. 4. tölul. 4. gr., sjálfstætt starfandi einstaklingur, sbr. 3. tölul. 4. gr., eða sem starfsmaður og sjálfstætt starfandi, sbr. 5. tölul. 4. gr.

Loks sé í 2. mgr. 22. gr. laganna talið upp í eftirfarandi sex stafliðum hvað teljist jafnframt til þátttöku á vinnumarkaði:

1. orlof eða leyfi starfsmanns, sbr. 4. tölul. 4. gr., samkvæmt lögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi þótt ólaunað sé að hluta eða öllu leyti og starfsmaðurinn hafi á því tímabili sem um ræðir verið í a.m.k. 25% starfshlutfalli,
2. sá tími sem foreldri fær greiddar atvinnuleysisbætur, er á biðtíma eftir slíkum bótum, hefði átt rétt á þeim hefði foreldrið skráð sig án atvinnu eða hefur hætt atvinnuleit tímabundið vegna orlofs erlendis og ekki hafa liðið meira en tíu virkir dagar þar til atvinnuleit hefur hafist að nýju samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
3. sá tími sem foreldri fær greiðslur í sorgarleyfi á grundvelli laga um sorgarleyfi eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldrið sótt um þær hjá Vinnumálastofnun, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
4. sá tími sem foreldri fær greidda sjúkra- eða slysadagpeninga, er á biðtíma eftir dagpeningum eða hefði átt rétt á þeim hefði foreldri sótt um þá til sjúkratryggingastofnunarinnar samkvæmt lögum um sjúkratryggingar og lögum um slysatryggingar almannatrygginga, eða fær greiðslur sjúkradagpeninga úr sjúkrasjóði stéttarfélags enda hafi foreldri látið af launuðum störfum af heilsufarsástæðum, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
5. sá tími sem foreldri nýtur bóta frá tryggingafélagi sem koma í stað launa vegna tímabundins atvinnutjóns af völdum slyss, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
6. sá tími er foreldri fær tekjutengdar greiðslur skv. III. kafla laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlegra fatlaðra barna eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldri sótt um þær til Tryggingastofnunar ríkisins, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%.

Fæðingardagur barns kæranda sé áætlaður X 2025. Ávinnslutímabil kæranda sé því frá X 2025 og fram að fæðingardegi barns. Til að öðlast rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði hafi kærandi þurft að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði á tímabilinu samkvæmt framangreindum ákvæðum.

Samkvæmt staðgreiðsluskrá Skattsins og fyrirliggjandi ráðningarsamningi hafi kærandi þegið laun frá vinnuveitanda sínum frá 22. apríl 2025 og fram að fæðingu barns. Ágreiningur málsins snúi því að tímabilinu X 2025.

Óumdeilt sé að kærandi hafi fengið greiddan endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun í apríl 2025 en greiðsla endurhæfingarlífeyris teljist ekki vera samfellt starf á innlendum vinnumarkaði. Komi þá næst til skoðunar hvort einhver stafliða 2. mgr. 22. gr. laga nr. 144/2020 kunni að eiga við um aðstæður kæranda. Í málinu liggi fyrir staðfesting frá Greiðslustofu atvinnuleysisbóta um að kærandi hafi ekki átt rétt til atvinnuleysisbóta samkvæmt b. lið 2. mgr. 22. gr. laganna fyrir tímabilið apríl 2025.

Kærandi taki fram í kæru að hún hafi verið í virki atvinnuleit í mars og apríl 2025 en slíkt eitt og sér veiti ekki rétt til atvinnuleysistrygginga samkvæmt b. lið 2. mgr. 22. gr. laga nr. 144/2020 eins og Greiðslustofa atvinnuleysisbóta hafi staðfest.

Að mati Fæðingarorlofssjóðs liggi þannig skýrt fyrir að á tímabilinu X 2025 uppfylli kærandi ekki skilyrði þess að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði samkvæmt 1. og 2. mgr. 21. gr. laga nr. 144/2020, sbr. 1. mgr. og b. lið 2. mgr. 22. gr. laganna. Þá verði ekki séð að aðrir stafliðir 2. mgr. 22. gr. laganna geti átt við um aðstæður kæranda á þessu tímabili.

Með vísan til alls framangreinds telji Fæðingarorlofssjóður óhjákvæmilegt annað en að synja kæranda um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði, sbr. bréf frá 10. september 2025. Kærandi eigi þess í stað rétt á fæðingarstyrk samkvæmt. 26. gr. laga nr. 144/2020.

Fæðingarorlofssjóður tekur fram að þegar fæðingardagur barns liggi fyrir muni sjóðurinn endurmeta umsókn kæranda út frá fæðingardegi barnsins en ljóst sé að einungis vanti fimm daga upp á að kærandi uppfylli sex mánaða ávinnslutímabil 1. mgr. 21. gr. laganna. Ef barnið fæðist X 2025 eða síðar muni kærandi öðlast rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn kæranda um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði.

Í 21. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um rétt foreldris til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Þar segir í 1. mgr. að foreldri öðlist rétt til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði eftir að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns eða fyrir þann tíma þegar barn komi inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur, sbr. 2. og 4. mgr. 8. gr., og því geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum.

Í 22. gr. laga nr. 144/2020 kemur fram að þátttaka foreldris á innlendum vinnumarkaði samkvæmt 21. gr. feli í sér að starfa sem starfsmaður, sbr. 4. tölul. 4. gr., sjálfstætt starfandi, sbr. 3. tölul. 4. gr., eða sem starfsmaður og sjálfstætt starfandi, sbr. 5. tölul. 4. gr. Fullt starf starfsmanns miðist við 172 vinnustundir á mánuði en þó skuli jafnan tekið tillit til fjölda vinnustunda sem samkvæmt kjarasamningi teljist fullt starf. Fullt starf sjálfstætt starfandi miðast við að viðkomandi hafi greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt og tryggingagjald af reiknuðu endurgjaldi eða launum er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra í viðkomandi starfsgrein eða sem samkvæmt kjarasamningi telst fullt starf. Þá teljast enn fremur til þátttöku á innlendum vinnumarkaði þau tilvik sem talin eru upp í 2. mgr. 22. gr. laganna en ákvæðið er svohljóðandi:

1. orlof eða leyfi starfsmanns, sbr. 4. tölul. 4. gr., samkvæmt lögum, kjarasamningi eða ráðningarsamningi þótt ólaunað sé að hluta eða öllu leyti og starfsmaðurinn hafi á því tímabili sem um ræðir verið í a.m.k. 25% starfshlutfalli,
2. sá tími sem foreldri fær greiddar atvinnuleysisbætur, er á biðtíma eftir slíkum bótum, hefði átt rétt á þeim hefði foreldrið skráð sig án atvinnu eða hefur hætt atvinnuleit tímabundið vegna orlofs erlendis og ekki hafa liðið meira en tíu virkir dagar þar til atvinnuleit hefur hafist að nýju samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
3. sá tími sem foreldri fær greiðslur í sorgarleyfi á grundvelli laga um sorgarleyfi eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldrið sótt um þær hjá Vinnumálastofnun, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
4. sá tími sem foreldri fær greidda sjúkra- eða slysadagpeninga, er á biðtíma eftir dagpeningum eða hefði átt rétt á þeim hefði foreldri sótt um þá til sjúkratryggingastofnunarinnar samkvæmt lögum um sjúkratryggingar og lögum um slysatryggingar almannatrygginga, eða fær greiðslur sjúkradagpeninga úr sjúkrasjóði stéttarfélags enda hafi foreldri látið af launuðum störfum af heilsufarsástæðum, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
5. sá tími sem foreldri nýtur bóta frá tryggingafélagi sem koma í stað launa vegna tímabundins atvinnutjóns af völdum slyss, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%,
6. sá tími sem foreldri fær tekjutengdar greiðslur skv. III. kafla laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, nr. 22/2006, eða hefði átt rétt á slíkum greiðslum hefði foreldri sótt um þær til Tryggingastofnunar ríkisins, hafi starfshlutfall foreldris á viðmiðunartíma framangreindra greiðslna verið a.m.k. 25%.

Áætlaður fæðingardagur barns kæranda var X 2025. Kærandi hefur upplýst úrskurðarnefndina um að barn hennar hafi fæðst X 2025. Sex mánaða ávinnslutímabil samkvæmt 21. gr. laga nr. 144/2020 er því frá X 2025 og fram að fæðingardegi barnsins. Til þess að eiga rétt á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði þurfti kærandi því að hafa verið samfellt á innlendum vinnumarkaði á því tímabili í skilningi 22. gr. laganna. Ágreiningur málsins lýtur að tímabilinu X 2025 en óumdeilt er að kærandi var í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði á öðrum tíma ávinnslutímabilsins.

Fyrir liggur að kærandi fékk greiddan endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins í apríl 2025 og hóf svo störf hjá vinnuveitanda sínum 22. apríl 2025. Þar sem greiðsla endurhæfingarlífeyris fellur ekki undir störf á innlendum vinnumarkaði í skilningi 22. gr. laga nr. 144/2020 er ljóst að kærandi uppfyllir ekki skilyrði 21. gr. laganna um að hafa verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns, en ekkert hefur komið fram í málinu um að stafliðir 2. mgr. 22. gr. laganna geti átt við um kæranda á því tímabili sem deilt er um.

Enga heimild er að finna í lögum nr. 144/2020 til að víkja frá skýru ákvæði 21. gr. við mat á því hvort foreldri hafi verið í samfelldu starfi á innlendum vinnumarkaði í sex mánuði fyrir fæðingardag barns. Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að synja umsókn kæranda um greiðslur úr sjóðnum er því staðfest.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn A, um greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir