Mál nr. 606/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 606/2025

Miðvikudaginn 19. nóvember 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 24. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 11. september 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 10. nóvember 2023, sótti kærandi um sértækan húsnæðisstuðning hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og var umsóknin samþykkt 19. mars 2024. Með bréfum stofnunarinnar, dags. 11. september 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning að fjárhæð 255.000 kr. fyrir nóvember og desember 2023, 1.000.500 kr. fyrir árið 2024 og 360.000 kr. fyrir tímabilið janúar til mars 2025 sem yrði innheimtur samkvæmt lögum nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 24. september 2025. Með bréfi, dags. 25. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 8. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. október 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að dóttir hans hafi við rýmingu Grindavíkur boðist til að leigja honum sína íbúð í B. Hann hafi gert húsaleigusamning við hana, að fjárhæð 200.000 kr. í gengum Igloo. Kærandi hafi millifært leigugreiðslur á dóttur sína en stundum hafi hann greitt með öðrum hætti. Kærandi bendi sérstaklega á greiðslu að fjárhæð 625.957 kr. sem hann hafi greitt til bifreiðaverkstæðis fyrir bifreið dóttur sinnar. Reikningurinn hafi verið á hennar nafni og úttekt af bankareikningi kæranda fyrir sömu fjárhæð. Um tvær greiðslur hafi verið að ræða, enda tveir reikningar. Annar að fjárhæð 585.957 kr. og hinn 40.000 kr. Kærandi hafi einnig greitt fyrir leigu með því að borga fyrir nýja glugga í íbúðinni og ísetningu þeirra en þær greiðslur hafi verið svartar og því geti hann ekki framvísað reikningum. Þetta hafi hins vegar verið beinar greiðslur sem komi sem leigugreiðslur. Kærandi skilji ekki hvernig Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geti hafnað greiðslum sem hafi sannarlega farið af hans bankareikningi vegna bílaviðgerðar á bifreið dóttur hans og reikningarnir á hennar nafni.

III. Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærandi hafi skilað inn umsókn um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík vegna leigu á húsnæðinu að D. Á umsókninni hafi einn heimilismaður verið skráður. Sótt hafi verið um sértækan húsnæðisstuðning á grundvelli leigusamnings, dags. 6. mars 2024.

Í framangreindum leigusamningi sé eftirfarandi meðal annars tilgreint:

„leigusali C, (dóttir kæranda).

ótímabundinn leigusamningur.

upphaf leigutíma 10. nóvember 2023.

leigufjárhæð 200.000 kr. á mánuði.

húsaleiga greiðist með bankamillifærslu.“

Umrætt leiguhúsnæði sé 12 fermetra herbergi. Öll rými séu aðgengileg nema 12 fermetra herbergi og bílastæði í innkeyrslu.

Umsókn kæranda hafi verið samþykkt þann 19. mars 2024. Greiðslur sértæks húsnæðisstuðning til kæranda hafi numið 180.000 kr. fyrir heilan mánuð eða 90% af leigufjárhæð fyrir tímabilið febrúar 2024 til mars 2025, en 75% af leigufjárhæð fyrir tímabilið nóvember 2023 til janúar 2024. Í bréfi til kæranda hafi athygli verið vakin á því að það væri ábyrgð kæranda að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um allar breytingar sem kynnu að hafa áhrif á rétt hans til sértæks húsnæðisstuðnings. Ef í ljós kæmi við endurreikning að umsækjandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning bæri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hefði verið ofgreidd.

Þann 20. mars 2025 hafi kærandi verið upplýstur um lok sértæks húsnæðisstuðnings. Kærandi hafi verið upplýstur um að sértækur húsnæðisstuðningur myndi falla niður frá og með 31. mars 2025 og að umsókn hans yrði lokað frá þeim degi.

Þann 25. apríl 2025 hafi kæranda borist bréf frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun þar sem hann hafi verið upplýstur um að umsókn hans um sértækan húsnæðisstuðning væri til umfjöllunar vegna eftirlits skv. 17. gr. laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Í 17. gr. fyrrnefndra laga sé kveðið á um að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í bréfinu komi fram að samkvæmt upplýsingum úr fasteignaskrá og Þjóðskrá væri leiguhúsnæðið í eigu dóttur kæranda og í ljósi þess óski Húsnæðis- og mannvirkjastofnun eftir staðfestingu á leigugreiðslu á tímabilinu nóvember 2023 til mars 2025.

Þann 19. maí 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fjallað um rétt kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings og tekið ákvörðun um að synja umsókn þar sem umbeðin gögn hefðu ekki borist.

Með bréfi, dags. 19. maí 2025, hafi kæranda borist lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðning vegna tímabilsins nóvember 2023 til mars 2025. Þar hafi kærandi verið upplýstur um að hann hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning sem hafi numið, samtals 2.925.000 kr.

Greiðslutímabil          Húsnæðisstuðningur              Endurgreiðsla

Nóv - des 2023           255.000 kr.                             -255.000 kr.

jan - des 2024             2.130.000 kr.                          -2.130.000 kr.

jan - mars 2025           540.000 kr.                             -540.000 kr.

Samtals:                      2.925.000 kr.                          -2.925.000 kr.

Í forsendum Húsnæðis- og mannvirkjastofnun í framangreindu lokauppgjöri hafi verið litið svo á að engar leigugreiðslur hefðu verið greiddar fyrir leiguafnot af húsnæðinu á tímabili sértæks húsnæðisstuðnings.

Þann 28. ágúst 2025 hafi kærandi haft samband með símtali og í kjölfarið sent kvittanir vegna leigugreiðslna. Þann 3. september 2025 hafi leigusali, dóttir kæranda, sent Húsnæðis- og mannvirkjastofnun gögn um millifærslur í banka, peningaúttektir af greiðslukortum ásamt reikningum vegna bílaviðgerða. Í tölvupósti leigusala hafi komið fram að greitt hefði verið fyrir leigu á íbúðinni með greiðslu vegna bílaviðgerða, millifærslum í banka og lausafé vegna viðgerða á húsinu.

Við yfirferð Húsnæðis- og mannvirkjastofnun á fyrirliggjandi gögnum hafi verið fallist á staðfestar millifærslur í banka, að fjárhæð 1.455.000 kr., og þær hafi verið lagðar til grundvallar í lokauppgjörinu. Ekki hafi verið fallist á óreglulegar úttektir úr hraðbanka sem stemmdu ekki við leigufjárhæð samkvæmt leigusamningi sem staðfesting á leigugreiðslu. Kærandi hafi verið upplýstur um að húsnæðiskostnaður samkvæmt lögum um sértækar húsnæðisbætur nr. 94/2023 væri sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæðinu. Aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda beri að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald o.fl. teldist ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna, sbr. 14. gr. laganna. Í ljósi þess væri ekki hægt að taka reikningum vegna bílaviðgerða sem leigugreiðslu.

Staðfestar millifærslur:

Dagsetning           Fjárhæð

04.04.2024           600.000 kr.

02.05.2024           100.000 kr.

04.06.2024           100.000 kr.

05.07.2024           120.000 kr.

06.08.2024           100.000 kr.

03.09.2024           100.000 kr.

02.10.2024           135.000 kr.

03.02.2025           100.000 kr.

03.03.2025           100.000 kr.

Samtals                1.455.000 kr.

Í kjölfar nýrra upplýsinga frá kæranda hafi verið tekin ákvörðun í málinu. Með bréfi, dags. 11. september 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings. Samkvæmt leigusamningi hafi leiga átt að greiðast með millifærslu í banka til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar. Leigufjárhæð sem fram komi í leigusamningi sé sú fjárhæð sem reiknað sé með að kærandi sé að greiða og réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi á leigufjárhæð.

Lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings:

Mánuður         Leigufjárhæð              Bótafjárhæð                Áður greitt                  Mismunur

notuð í útreikningi      skv. lokauppgjöri

11-2023          0 kr.                           0 kr.                            -105.000 kr.                -105.000 kr.

12-2023          0 kr.                           0 kr.                            -150.000 kr.                -150.000 kr.

Samtals 2023  0 kr.                            0 kr.                            -255.000 kr.                -255.000 kr.

 

01-2024          0 kr.                           0 kr.                            -150.000 kr.                -150.000 kr.

02-2024          200.000 kr.                180.000 kr.                 -180.000 kr.                0 kr.

03-2024          200.000 kr.                 180.000 kr.                 -180.000 kr.                0 kr.

04-2024          200.000 kr.                 180.000 kr.                 -180.000 kr.                0 kr.

05-2024          100.000 kr.                 90.000 kr.                   -180.000 kr.                -90.000 kr.

06-2024          100.000 kr.                 90.000 kr.                   -180.000 kr.                -90.000 kr.

07-2024          120.000 kr.                 108.000 kr.                 -180.000 kr.                -72.000 kr.

08-2024          100.000 kr.                 90.000 kr.                   -180.000 kr.                -90.000 kr.

09-2024          100.000 kr.                 90.000 kr.                   -180.000 kr.                -90.000 kr.

10-2024          135.000 kr.                 121.500 kr.                 -180.000 kr.                -58.500 kr.

11-2024          0 kr.                            0 kr.                            -180.000 kr.                -180.000 kr.

12-2024          0 kr.                            0 kr.                            -180.000 kr.                -180.000 kr.

Samtals 2024  1.255.000 kr.              1.129.500 kr.              -2.130.000 kr.             -1.000.500 kr.

 

01-2025          0 kr.                            0 kr.                            -180.000 kr.                -180.000 kr.

02-2025          100.000 kr.                 90.000 kr.                   -180.000 kr.                -90.000 kr.

03-2025          100.000 kr.                 90.000 kr.                   -180.000 kr.                -90.000 kr.

Samtals 2025  200.000 kr.                 180.000 kr.                 -540.000 kr.                -360.000 kr.

Samtals           [1.455.000] kr.            1.309.500 kr.              [-2.925.000] kr.          -1.615.500 kr.

Í framangreindu bréfi hafi komið fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði endurreiknað sértækan húsnæðisstuðning kæranda samkvæmt lögum um sértækan húsnæðisstuðning. Í lögunum sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði. Að mati stofnunarinnar hafi innsend gögn kæranda sýnt að leigugreiðsla hafi verið lægri en reiknað hafði verið með.

Þann 25. september 2025, hafi ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings vegna greiðslna á tímabilinu 10. nóvember 2023 til 31. mars 2025. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning á tímabilinu vegna misræmis á milli leigufjárhæðar samkvæmt leigusamningi og greiddri leigu. Að mati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi kærandi ekki getað sýnt fram á eða lagt fram gögn sem hafi staðfest með fullnægjandi hætti að hann hefði greitt nema hluta leigufjárhæðar. Stofnunin fallist ekki á að viðgerðarkostnaður vegna bifreiðar, viðhald á húsnæði eða óreglulegar hraðbankaúttektir sem stemmi ekki við leigufjárhæð samkvæmt leigusamningi jafnist að fullu á móti þeim leigugreiðslum sem ekki hafi verið greiddar með millifærslu í banka.

Í 2. gr. laga nr. 94/2023  um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að markmið laganna sé að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfi að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði.

Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning ráðist mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. laganna komi fram að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 hafi hlutfallið verið 75%. Í 2. mgr. 14. gr. komi síðan fram að með húsnæðiskostnaði í lögunum sé átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði. Aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda beri að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald og fleira teljist ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna. Það sé mat Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar að afrit af reikningum frá bílaverkstæði eða viðhald á húsnæði teljist ekki til húsnæðiskostnaðar vegna viðkomandi húsnæðis.

Sú leigufjárhæð sem fram komi í leigusamningi sé sú fjárhæð sem réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi á. Eins og áður segi komi fram í fyrirliggjandi leigusamningi að leigufjárhæð skuli vera kr. 200.000 á mánuði og greiðast með millifærslu í banka til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar.

Í VII. kafla laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ sé fjallað um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Í 1. mgr. 17. gr. komi fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna komi fram að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum hafi borið á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi verið með umsókn kæranda til skoðunar vegna eftirlits skv. 17. gr. laganna og í ljósi upplýsinga úr fasteignaskrá og Þjóðskrá um að leigusali væri dóttir kæranda hafi stofnunin óskað eftir staðfestingu á leigugreiðslum fyrir tímabilið nóvember 2023 til mars 2025. Stofnuninni hafi ekki borist frekari gögn eða staðfesting á leigugreiðslu fyrr en 3. september 2025. Gögn málsins sýni fram á að leigugreiðsla hafi verið lægri en sú sem reiknað hafi verið með og af þeim sökum hafi stofnast til ofgreiðslu á sértækum húsnæðisstuðningi. Kærandi beri hallann af því að geta ekki lagt fram fullnægjandi gögn sem staðfesti að greidd leigufjárhæð hafi verið í samræmi við leigusamning. Þar sem kærandi hafi ekki getað lagt fram gögn sem staðfesti að hann hafi greitt 200.000 kr. í leigu á mánuði með millifærslum í banka til leigusala hafi niðurstaða endurreiknings stofnunarinnar verið að sértækur húsnæðisstuðningur hefði verið ofgreiddur.

Í 11. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að umsækjandi skuli veita Húsnæðis- og mannvirkjastofnun allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað sé eftir og nauðsynlegar séu til að staðreyna rétt hans til sértæks húsnæðisstuðnings.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri kröfu um að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærðar eru ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning til kæranda vegna tímabilsins nóvember 2023 til mars 2025 á grundvelli laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Markmið laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ er að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfa að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga, sbr. 2. gr. laganna. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna kemur fram að húsnæðiskostnaður sé sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði, sbr. 14. gr.

Í V. kafla laga nr. 94/2023 er fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðning. Þar segir í 1. mgr. 13. gr. að mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings ráðist af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. laganna segir að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en jafngildi 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 var það hlutfall 75%. Með húsnæðiskostnaði í lögum nr. 94/2023 er átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði. Aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda ber að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald o.fl., teljast ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna, sbr. 2. mgr. 14. gr.

Samkvæmt fyrirliggjandi leigusamningi kæranda, dags. 6. mars 2024, var leigufjárhæð vegna leiguhúsnæðisins að D, ákveðin 200.000 kr. sem skyldi greiða með millifærslu í banka. Fyrir liggur að greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda á tímabilinu nóvember 2023 til mars 2025 voru reiknaðar út frá þeirri leigufjárhæð.

Í VII. kafla laga nr. 94/2023 er kveðið á um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Þar segir í 1. mgr. 17. gr. að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna segir að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Þann 25. apríl 2025 var óskað eftir að kærandi legði fram staðfestingu á leigugreiðslum fyrir tímabilið nóvember 2023 til mars 2025. Í kjölfarið lagði kærandi fram kvittanir vegna leigugreiðslna. Þann 3. september 2025 lagði leigusali, dóttir kæranda, fram gögn sem sýndu fram á millifærslur í banka til hennar, peningaúttektir af greiðslukortum og reikning vegna bílaviðgerða. Dóttir kæranda vísaði til þess að greitt hefði verið fyrir leigu á íbúðinni með greiðslum vegna bílaviðgerða, bankamillifærslum og lausafé vegna viðgerða á húsinu. Fyrir úrskurðarnefndinni hefur kærandi vísað til þess að samningur við leigusala hafi verið gerður í gegnum Igloo. Hann hafi millifært leigugreiðslur inn á banka leigusala en stundum hafi hann greitt með öðrum hætti.

Líkt og að framan greinir voru greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til kæranda reiknaðar út frá því að hann væri að greiða 200.000 kr. í leigu á mánuði. Úrskurðarnefndin tekur undir með Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að ekki sé hægt að fallast á að greiddir reikningar til bifreiðaverkstæðis, peningaúttektir af greiðslukortum og viðhaldi á húsnæði teljist húsnæðiskostnaður í skilningi laga nr. 94/2023. Þar sem kærandi gat ekki lagt fram gögn sem staðfestu að leigugreiðslur hefðu verið að fullu greiddar til leigusala leiddi endurreikningur stofnunarinnar til þeirrar niðurstöðu að ofgreiddur hefði verið sértækur húsnæðisstuðningur samtals að fjárhæð 1.615.500 kr. Kæranda ber í samræmi við framangreint ákvæði 19. gr. laga nr. 94/2023 að endurgreiða þá fjárhæð.

Ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu sértæks húsnæðisstuðnings til handa kæranda eru því staðfestar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 11. september 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning A, samtals að fjárhæð 1.615.500 kr., eru staðfestar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir