19 nóvember 2025
/
Staðfest ákvörðun sýslumanns um að synja umsóknum um rekstrarleyfi fyrir gististaði.
Miðvikudaginn, 19. nóvember 2025, var í atvinnuvegaráðuneytinu
kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
Stjórnsýslukæra
Með bréfi, dags. 23. desember 2020, bar [Y] lögmaður fram kæru f.h. [X] vegna ákvörðunar Sýslumannsins á Vesturlandi, dags. 23. september 2020, um að synja umsóknum [Z], nú [X] ehf., um rekstrarleyfi fyrir gististaði í flokki II við [A] í Stykkishólmi.
Stjórnsýslukæran er byggð á 26. gr. laga nr. 85/2007, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, og barst innan kærufrests.
Kröfur
Þess er krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
Málsatvik og ágreiningsefni málsins
Hinn 11. október 2017 sótti kærandi um leyfi hjá Sýslumanninum á Vesturlandi til að reka gististaði í níu íbúðum við [A] í Stykkishólmi. Óskaði embættið í kjölfarið eftir umsögnum þeirra aðila sem mælt er fyrir um í 4. mgr. 10. gr. laga nr. 85/2007 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Í umsögnum Vinnueftirlits ríkisins og lögreglustjórans á Vesturlandi var ekki lagst gegn útgáfu leyfanna. Talsverðar tafir urðu á afgreiðslu umsagnar Stykkishólmsbæjar og barst hún ekki til sýslumanns fyrr en 27. júlí 2018. Lagðist sveitarfélagið gegn útgáfu rekstrarleyfanna með vísan til þess að ætluð starfsemi væri ekki á skilgreindu atvinnusvæði.
Þann 21. ágúst 2018 tilkynnti sýslumaður kæranda um neikvæða umsögn Stykkishólmsbæjar. Nokkuð ber hins vegar á milli í frásögnum kæranda og sýslumanns um samskipti þeirra í kjölfarið. Kærandi lýsir því að hann hafi komið fram andmælum við embættið er samandregið lutu að því að Stykkishólmsbær hefði í reynd ávallt litið svo á að kærandi hefði rekstrarleyfi. Engin svör hafi borist í framhaldinu og hafi kærandi því staðið í þeirri trú að rekstrarleyfið hefði verið samþykkt. Í umsögn sýslumanns kemur hins vegar fram að byggt hafi verið á því að það væri vilji kæranda að afgreiðslu erindisins yrði frestað svo hann hefði möguleika á því að fá umsögn sveitarfélagsins breytt. Hins vegar njóti ekki neinna gagna um þetta atriði hjá embættinu.
Kæranda var síðan með bréfi, dags. 19. mars 2020, formlega tilkynnt um neikvæða umsögn sveitarfélagsins og honum gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri áður en erindi hans yrði tekið til endanlegrar afgreiðslu. Með tölvupósti, dags. 26. mars 2020, óskaði kærandi eftir því að afgreiðslu erindisins yrði frestað til hausts og var orðið við því af hálfu sýslumanns. Þann 23. september var kæranda síðan tilkynnt um þá endanlegu ákvörðun sýslumanns að synja umsóknum hans um rekstrarleyfi.
Rétt er að geta þess að mál þetta var upphaflega kært til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins en fluttist með stjórnarmálefninu ferðamál, verslun og þjónusta til menningar- og viðskiptaráðuneytisins með forsetaúrskurði nr. 6/2022. Með forsetaúrskurði nr. 14/2025 færðist það aftur til atvinnuvegaráðuneytisins og verður hér eftir og til einföldunar talað um „ráðuneytið“ í þessum efnum.
Málsmeðferð ráðuneytisins
Með bréfi, dags. 23. desember 2020, var ákvörðun Sýslumannsins á Vesturlandi, kærð til ráðuneytisins. Hinn 7. janúar 2021 var óskað eftir umsögn sýslumanns og barst hún til ráðuneytisins 20. janúar 2021. Andmæli kæranda vegna umsagnar sýslumanns bárust ráðuneytinu 4. október 2021.
Sjónarmið kæranda
Kærandi byggir á því að sýslumanni hafi verið heimilt að gefa út leyfi þrátt fyrir neikvæða umsögn Stykkishólmsbæjar í ljósi þess að umsögnin hafi ekki legið fyrir innan þess 45 daga tímafrests sem 26. gr. reglugerðar nr. 1277/2016, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, mælir fyrir um. Vísar kærandi í þeim efnum til þess sem þar kemur fram um að berist umsagnir ekki innan þess frests sem leyfisveitandi tilgreini sé leyfisveitanda heimilt að gefa út leyfi. Þá byggir kærandi á því að neikvæð umsögn sveitarfélagsins með vísan til þess að húsnæði ætluð starfseminni væru ekki á skilgreindu atvinnuhúsnæði standist ekki, enda hafi það innheimt fasteignagjöld af húsnæðinu líkt og um atvinnuhúsnæði væri að ræða. Í því samhengi hafi sveitarfélagið gert samkomulag við kæranda um að hann myndi um hver áramót senda til þess upplýsingar um fyrirhugaða notkun á árinu á eftir og að álagning fasteignagjalda tæki mið af því.
Þá byggir kærandi á því að hann hafi mátt ætla að leyfið væri til staðar í ljósi þess að ekkert hafi verið aðhafst hjá sýslumanni í langan tíma. Kærandi gerir athugasemd við að útgáfu rekstrarleyfis hafi síðan verið hafnað þremur árum eftir að umsókn var send inn til sýslumanns. Vísar kærandi í þessum efnum til málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá byggir hann á því að ákvörðun sýslumanns hafi ekki verið í samræmi við meðalhófsreglu 12. gr. sömu laga.
Að lokum byggir kærandi á því að með ákvörðuninni hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga, enda hafi fyrrum eigandi kæranda fengið útgefið rekstrarleyfi í einni íbúð kæranda, þrátt fyrir deiliskipulag.
Sjónarmið Sýslumannsins á Vesturlandi
Í umsögn sýslumanns eru málsatvik rakin. Þá er tekið fram vegna fullyrðinga í kæru að sýslumaður hafi enga aðkomu haft að samskiptum kæranda og Stykkishólmsbæjar vegna fasteignagjalda og geti því ekki veitt upplýsingar um hvers vegna eða á hvaða grundvelli kærandi hafi talið sig hafa fengið rekstrarleyfi eða ígildi slíks leyfis.
Forsendur og niðurstaða
Mál þetta varðar ákvörðun Sýslumannsins á Vesturlandi, um að synja umsóknum kæranda um rekstrarleyfi fyrir gististaði í níu íbúðum í flokki II við A í Stykkishólmi. Af 4. og 5. mgr. 10. gr. laga nr. 85/2007, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, leiðir að óheimilt er að gefa út rekstrarleyfi ef sveitarstjórn eða annar umsagnaraðili leggst gegn útgáfu leyfisins. Í umsögn sveitastjórnar skal m.a. staðfesta að starfsemi sé í samræmi við byggingarleyfi og skipulagsskilmála, sbr. a-lið 1. tl. 4. mgr. 10. gr.
Ákvæði 10. gr. laganna er nánar útfært í 2. mgr. 26. gr. reglugerðar nr. 1277/2016, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald. Þar segir m.a. að umsagnir skuli að jafnaði veittar eigi síðar en 45 dögum frá móttöku erindis leyfisveitanda þar að lútandi. Berist umsagnir ekki innan þess frests sem leyfisveitandi tilgreinir sé leyfisveitanda heimilt að gefa út leyfi.
Fyrir liggur að Stykkishólmsbær lagðist gegn útgáfu rekstrarleyfa með vísan til þess að starfsemin væri ekki á skilgreindu atvinnusvæði. Á þessi niðurstaða sér stoð í gildandi aðalskipulagi sveitarfélagsins, sem skilgreinir það svæði, sem A er staðsettur á, sem íbúðabyggð. Að þessu virtu verður ekki annað séð en að Stykkishólmsbæ hafi verið rétt að leggjast gegn útgáfu leyfisins, enda skýrt kveðið á um það í framangreindum a-lið 1. tl. 4. mgr. 10. gr. laga nr. 85/2007 að sveitarstjórn skuli staðfesta að starfsemi sé í samræmi við skipulagsskilmála. Það hvernig innheimtu fasteignagjalda gagnvart kæranda var háttað getur ekki breytt þeirri niðurstöðu. Hið sama á við um þá málsástæðu kæranda að jafnræðisreglan hafi verið brotin með því að fyrrum eigandi kæranda hafi ólíkt honum fengið útgefið rekstrarleyfi í einni íbúð kæranda, enda felst ekki í jafnræðisreglunni að leysa skuli úr máli á hátt sem eigi samræmist lögum.
Málatilbúnaður kæranda lýtur enn fremur að því að sýslumanni hafi verið heimilt að gefa út leyfi þar sem umsögn Stykkishólmsbæjar hafi ekki borist innan þess 45 daga viðmiðs sem fram kemur í 26. gr. reglugerðar nr. 1277/2016. Litið hefur verið svo á, sbr. t.d. álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 5347/2008, að þrátt fyrir að ákvæði um lögbundna umsögn, sé stjórnvaldi heimilt að taka ákvörðun í máli án þess að slík umsögn hafi borist, að því skilyrði uppfylltu að viðkomandi stjórnvald hafi gripið til allra tiltækra ráða til þess að afla umsagnar. Byggir þetta á því sjónarmiði að óviðunandi sé að umsagnaraðili geti með athafnaleysi sínu komið í veg fyrir afgreiðslu máls. Ákvæði fyrrnefndrar 26. gr. reglugerðar nr. 1277/2016 felur í sér áréttingu á þessu. Þá er, ólíkt því sem við átti í framangreindu áliti umboðsmanns Alþingis, ekki um að ræða lögbundinn frest heldur almennt viðmið um málsmeðferðartíma í reglugerð. Með því hefur ráðherra gefið sýslumanni og umsagnaraðilum leiðbeiningar um hvað megi telja ásættanlegan málsmeðferðartíma í þessum málum. Þrátt fyrir að það sé afstaða ráðuneytisins að framangreint viðmið geti ekki eitt og sér verið grundvöllur þess að ógilda ákvörðun sýslumanns verður, í ljósi framangreinds, að telja að það hafi verið annmarki á málsmeðferð sýslumanns að beita ekki með virkari hætti ráðstöfunum til þess að knýja á um að umsögn sveitarfélagsins bærist innan þessara tímamarka. Hefur ráðuneytið þá í huga að á því níu mánaða tímabili sem beðið var eftir umsögn Stykkishólmsbæjar var umsagnarbeiðni sýslumanns samkvæmt gögnum málsins aðeins ítrekuð tvisvar.
Þá er fallist á það með kæranda að meðferð málsins eftir að umsögn Stykkishólmsbæjar lá fyrir hafi að sama skapi ekki verið í samræmi við málshraðareglu stjórnsýslulaga. Sem fyrr segir var ekkert aðhafst í máli kæranda í rúmlega eitt og hálft ár, og er það að sögn sýslumanns að rekja til þess að kærandi hafi sjálfur óskað eftir því að málinu yrði frestað á meðan hann freistaði þess að fá neikvæða umsögn Stykkishólmsbæjar breytt. Í því samhengi er rétt að benda á að þrátt fyrir að aðili máls geti almennt krafist þess að afgreiðslu máls sé frestað til þess að honum gefist tími til að kynna sér gögn og gera grein fyrir afstöðu sinni, sbr. 2. mgr. 18. gr. stjórnsýslulaga, er það ávallt á ábyrgð þess stjórnvalds sem tekur ákvörðun í máli að sjá til þess að það dragist ekki úr hófi. Í því felst m.a. að máli verður almennt ekki frestað um ókomna tíð, heldur ber stjórnvaldi að setja aðila máls ákveðinn og afmarkaðan frest, sem dugar til þess að hann geti kynnt sér gögn málsins og komið sínum sjónarmiðum á framfæri, en leiðir ekki til óhóflega tafa. Þegar mál telst svo að fullu upplýst, ber stjórnvaldi að taka ákvörðun í því svo fljótt sem unnt er, sbr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Sé aðili mótfallinn því að málið fari í þann farveg er almennt rétt að leiðbeina honum um aðrar leiðir sem koma til greina, svo sem að afturkalla umsókn og eftir atvikum sækja um að nýju síðar.
Samkvæmt framansögðu er það afstaða ráðuneytisins að meðferð og afgreiðsla málsins hafi tekið lengri tíma en nauðsynlegt var og hafi því ekki verið í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga. Eftir sem áður verður slíkur annmarki á meðferð málsins almennt ekki talinn leiða til ógildingar á ákvörðun. Þannig hefur verið litið svo á að það sé skilyrði fyrir ógildingu að sýnt sé að tafir á afgreiðslu máls hafi haft áhrif á niðurstöðu þess. Ráðuneytið fær ekki séð að það eigi við í máli þessu og telur því framangreinda annmarka ekki vera þess eðlis að fella eigi hina kærðu ákvörðun úr gildi. Því er hins vegar beint til sýslumanns að hafa framangreind sjónarmið í huga við afgreiðslu mála í framtíðinni. Að lokum athugast að meðferð málsins var ekki í samræmi við fyrirmæli 27. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 um skráningu helstu ákvarðana um meðferð máls en sá annmarki hefur ekki áhrif á niðurstöðu í málinu.
Með hliðsjón af framangreindu verður ákvörðun Sýslumannsins á Vesturlandi staðfest. Í ljósi þeirra tafa sem samkvæmt framangreindu urðu við meðferð málsins á lægra stjórnsýslustigi er kærandi beðinn velvirðingar á þeim drætti sem varð á afgreiðslu málsins hjá ráðuneytinu.