20 nóvember 2025
/
Nr. 858/2025 Úrskurður
Hinn
úrskurður nr.
í
stjórnsýslumáli nr.
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hans til meðferðar á ný. Að auki krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðun verði frestað á meðan málið er til meðferðar á kærustigi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Kærandi hefur ekki verið með dvalarleyfi hér á landi. Kærandi kom til landsins og sótti um alþjóðlega vernd 14. nóvember 2022. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 24. janúar 2024, var kæranda synjað um alþjóðlega vernd auk þess sem honum var synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 74. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var kæranda jafnframt brottvísað og gert að sæta endurkomubanni til tveggja ára, sbr. 2. mgr. 98. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar nr. 468/2024, dags. 10. maí 2024, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Í úrskurði nefndarinnar kom fram að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljugur innan 15 daga yrði endurkomubannið fellt niður. Hinn 16. maí 2024 óskaði kærandi eftir frestun réttaráhrifa á úrskurði kærunefndar. Með úrskurði nr. 569/2024, dags. 28. maí 2024, var beiðni kæranda hafnað. Hinn 13. júní 2024, stefndi kærandi íslenska ríkinu og krafðist ógildingar á áðurnefndum úrskurði kærunefndar nr. 468/2024.
Hinn 29. október 2024 sótti kærandi um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið, sbr. 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 4. júlí 2025, var umsókn kæranda vísað frá, sbr. 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, en ákvæðið mælir fyrir um að við endanlega ákvörðun um brottvísun skuli óafgreiddum dvalarleyfisumsóknum vísað frá. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt kæranda samdægurs. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 19. júlí 2025. Greinargerð var lögð fram 5. ágúst 2025. Samhliða kæru óskaði kærandi eftir því að réttaráhrifum ákvörðunarinnar yrði frestað á meðan málið sætti meðferð á kærustigi. Réttaráhrif hinnar kærðu ákvörðunar eru aðeins þau að umsókn kæranda um dvalarleyfi verður ekki tekin til efnislegrar skoðunar. Af þeim sökum er beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa hafnað.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kemur fram að kærandi hafi eignast barn sem hafi dvalarleyfi á Íslandi. Kærandi og barnsmóðir hans fari sameiginlega með forsjá barnsins samkvæmt staðfestingu Sýslumanns. Hafa þau jafnframt gengið í hjúskap, sem hafi þó ekki verið viðurkenndur vegna skilríkjaleysis kæranda. Kæranda hafi reynst ómögulegt að afla skilríkja hér á landi og hafi því ekki getað yfirgefið landið. Af þessum sökum hafi hann sótt um dvalarleyfi.
Kærandi byggir á því að ákvörðun Útlendingastofnunar hafi byggst á ófullnægjandi rannsókn máls og brjóti gegn rannsóknarreglu, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Telur kærandi að hagsmunir barns hans og réttur til fjölskyldulífs vegi þungt við ákvörðun um dvalarleyfi. Vísar kærandi bæði til 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga og 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013. Muni brottvísun kæranda rjúfa fjölskyldubönd og gæti haft afleiðingar á hagsmuni barns kæranda sem dvelji með lögmætum hætti hér á landi. Hafi kærunefnd lagt áherslu á hagsmuni barna við ákvarðanatöku, sbr. úrskurði nefndarinnar nr. 351/2020, dags. 14. október 2020 og nr. 86/2015, dags. 9. júlí 2015, þar sem fjölskyldutengsl hafi verið metin til sérstakra tengsla. Í ljósi undirliggjandi hagsmuna beri að veita kæranda dvalarleyfi.
Fyrir liggi ríkar sanngirnisástæður sem mæli með því að umsókn kæranda verði tekin til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir meginreglu um umsókn utanlands. Vísar kærandi til 1. og 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Teljist aðstæður hans, þ.e. hjúskapur og barneignir, vafalaust til ríkra sanngirnisástæðna. Kærunefnd hafi m.a. í úrskurðum nr. 127/2022, dags. 23. mars 2022 og nr. 27/2022, dags. 23. febrúar 2022, beitt 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga til að heimila umsókn innanlands, sérstaklega þegar fjölskyldutengsl séu sterk. Þó nefndin hafi stundum túlkað ákvæðið þröngt, sbr. t.d. úrskurð nr. 151/2021, dags. 31. mars 2021, og ekki talið tengsl sem myndist í ólögmætri dvöl til ríkra sanngirnisástæðna, þá eigi hagsmunir barns kæranda að vega þyngra. Kæranda sé ómögulegt að yfirgefa landið þar sem hann hafi ekki skilríki. Eigi sú sérstaka staða að réttlæta undanþágu frá meginreglu um að sótt sé um dvalarleyfi áður en komið sé til landsins. Að mati kæranda hafi Útlendingastofnun ekki tekið nægjanlegt tillit til ríkra sanngirnisástæðna í málinu og því beri að heimvísa málinu til stofnunarinnar að nýju.
Kærandi vísar til ákvæða 72. og 78. gr. laga um útlendinga og fjölskyldutengsla sinna við landið. Aðskilnaður frá barni hans myndi hafa neikvæðar afleiðingar fyrir velferð barnsins og brjóta gegn rétti þess til fjölskyldulífs. Óviðurkennt hjónaband kæranda sé raunverulegt sambúðarsamband og væri óréttlátt að skilríkjaleysið komi í veg fyrir veitingu dvalarleyfis. Hafi kærunefnd áður veitt dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 351/2020, dags. 14. október 2020, þar sem fyrir hafi legið rík umönnunarsjónarmið og erfitt fyrir börn að heimsækja foreldra í heimaríki vegna endurkomubanns. Að sögn kæranda séu hann og maki hans samlandar og hafi hún stöðu flóttamanns og geti hún þar af leiðandi ekki snúið aftur til heimaríkis.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Í 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur fram að við endanlega ákvörðun um brottvísun fellur útgefið dvalarleyfi, atvinnuleyfi og ótímabundið dvalarleyfi útlendings úr gildi. Óafgreiddum umsóknum um dvalarleyfi skal þá vísað frá. Síðastnefnd málsgrein kom inn í ákvæðið með breytingarlögum nr. 149/2018, sbr. 6. gr. frumvarps til breytingalaganna. Í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi því sem varð að áðurnefndum breytingalögum segir m.a. að í framkvæmd hafi reynt á það hvað verði um dvalarleyfisumsóknir sem útlendingur hefur lagt fram áður en honum er vísað brott, eftir að honum er tilkynnt um hugsanlega brottvísun eða jafnvel eftir að ákvörðun um brottvísun hafi verið tilkynnt honum en hafi ekki verið framfylgt. Með ákvæðinu sé tekinn af vafi um áhrif brottvísana á óafgreiddar umsóknir um dvalarleyfi og tiltekið sérstaklega að þeim skuli vísað frá. Þegar ákvörðun hafi verið framfylgt geti útlendingur sótt um dvalarleyfi að nýju erlendis frá.
Líkt og fram kemur í málsatvikalýsingu hefur kærunefnd fjallað um brottvísun og endurkomubann kæranda, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 468/2024, dags. 10. maí 2024. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi hafi yfirgefið landið sjálfviljugur innan veitts 15 daga frests. Úrskurður kærunefndar mælir fyrir um endanlega ákvörðun á stjórnsýslustigi og gat kæranda ekki dulist að hann hefði ekki heimild til frekari dvalar á Íslandi. Kærandi lagði þannig fram umsókn um dvalarleyfi 29. október 2024 í ólögmætri dvöl og áður en hann yfirgaf landið í samræmi við framangreindan úrskurð. Þegar af þeirri ástæðu ber í samræmi við skýrt orðalag 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga að vísa umsókninni frá. Umrætt ákvæði er án undantekninga og byggir á því að þegar hafi farið fram mat á því hvort brottvísun teljist ósanngjörn ráðstöfun. Kemur ákvæði 51. gr. laga um útlendinga og sjónarmið um ríkar sanngirnisástæður, þ. á m. breyttar aðstæður kæranda, sbr. 3. mgr., því ekki til skoðunar eins og mál kæranda er vaxið. Í samræmi við athugasemdir við ákvæði það er varð að 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, sbr. breytingalög nr. 149/2018, er kæranda heimilt að sækja um dvalarleyfi að nýju eftir að hann hefur yfirgefið landið.
Kærandi vísar m.a. til úrskurða kærunefndar nr. 27/2022, sem hann telur sambærilegan máli hans, þar sem felldar hafi verið úr gildi ákvarðanir Útlendingastofnunar um að hafna umsóknum um dvalarleyfi með vísan til 3. og 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi einnig til nokkurra úrskurða varðandi mat á sérstökum tengslum við landið, t.a.m. nr. 351/2020. Í umræddum úrskurðum hafði aðilum málanna ekki verið gert að sæta brottvísun og endurkomubanni, og kom beiting 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga því ekki til skoðunar. Í máli kæranda liggur á hinn bóginn fyrir að honum hefur verið brottvísað og gert að sæta endurkomubanni á Schengen-svæðinu. Verður því ekki fallist á að málin séu sambærileg máli kæranda.
Vegna athugasemda kæranda um breyttar aðstæður með tilliti til hjúskapar og barneigna er honum leiðbeint um að hann geti óskað eftir endurupptöku á úrskurði kærunefndar nr. 468/2024, dags. 10. maí 2024, telji hann ástæðu til, sbr. þó 2. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga.
Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.