Nr. 875/2025 Úrskurður

Hinn 20. nóvember 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 875/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25070222

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 21. júlí 2025 kærði [...], kt. [...], ríkisborgari Taílands ( hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 17. júlí 2025, um að hafna umsóknum hennar um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sbr. 70. gr., sbr. 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Með ákvörðuninni var kæranda einnig gert að sæta brottvísun og tveggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. sömu laga.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að halda meðferð umsóknar hennar um dvalarleyfi áfram. Að auki krefst kærandi þess að Útlendingastofnun verði gert með úrskurði að gefa út vegabréfsáritun svo kærandi geti ferðast aftur til Íslands.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk útgefið dvalarskírteini á grundvelli hjúskapar við EES- eða EFTA-borgara, sbr. 86. gr. laga um útlendinga, 4. apríl 2018 með gildistíma til 3. apríl 2023. Hinn 15. janúar 2020 var skráð í Þjóðskrá Íslands að kærandi og maki hennar væru skilin að lögum. Vegna lögskilnaðarins tók Útlendingastofnun ákvörðun 8. desember 2022 um að afturkalla dvalarskírteini og dvalarrétt kæranda. Ákvörðunin var ekki kærð til kærunefndar útlendingamála. Kærandi fékk útgefnar þrjár vegabréfsáritanir á árunum 2023 og 2024 sem heimiluðu komu og dvöl á Schengen-svæðinu. Nýjasta áritun kæranda var útgefin af svissneskum stjórnvöldum 26. júní 2024 og heimilaði eina inngöngu á Schengen-svæðið og dvöl í allt að 75 daga á tímabilinu 28. júlí til 21. október 2024 í því skyni að heimsækja fjölskyldu og vini. Samkvæmt stimplum í vegabréfi kæranda kom hún inn á Schengen-svæðið í gegnum Vín í Austurríki, 29. júlí 2024. Að teknu tilliti til 75 daga dvalartíma að hámarki var kæranda heimilt að dvelja á Schengen-svæðinu til og með 11. október 2024, þó með þeim skilyrðum sem lágu til grundvallar útgáfu svissneskra stjórnvalda á áritun til handa kæranda.

Samkvæmt hjónavígsluvottorði Sýslumannsins á Norðurlandi vestra, dags. 21. október 2024, gekk kærandi í hjúskap með íslenskum ríkisborgara þann sama dag. Hinn 5. nóvember 2024 hafði lögregla afskipti af kæranda í tengslum við rannsókn máls. Við nánari skoðun hafi komið í ljós að kærandi hafði þá dvalið umfram leyfilegan tíma á Schengen-svæðinu. Lögreglan birti henni tilkynningu um hugsanlega brottvísun sama dag, 5. nóvember 2024, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Í tilkynningunni kom fram að vegabréfsáritun kæranda væri útrunnin auk þess sem hún hefði dvalið lengur en 90 daga frá komu til Schengen-svæðisins, sbr. 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga. Við birtingu tilkynningarinnar var kæranda veitt færi á að leggja fram munnleg andmæli, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga.

Hinn 6. nóvember 2024 lagði kærandi fram umsókn um dvalarleyfi á grundvelli áðurnefnds hjúskapar, sbr. 70. gr. laga um útlendinga. Sama dag sendi Útlendingastofnun kæranda bréf. Í bréfinu kom fram að umsókn kæranda hefði verið lögð fram í ólögmætri dvöl. Vísað var til 1.-4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga og kæranda veittur þriggja daga frestur frá móttöku bréfsins til þess að leggja fram andmæli vegna málsins sem og greinargerð um ríkar sanngirnisástæður, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Með bréfi, dags. 8. nóvember 2024, lagði kærandi fram andmæli vegna málsins. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 13. nóvember 2024, var kæranda brottvísað og gert að sæta tveggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var dvalarleyfisumsókn kæranda jafnframt vísað frá, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Hinn 20. nóvember 2024 tók Útlendingastofnun ákvörðun um að afturkalla ákvörðun stofnunarinnar frá 13. nóvember 2024, sbr. 25. gr. stjórnsýslulaga, en láðst hafði að taka afstöðu til andmæla kæranda. Hinn 18. febrúar 2025 lagði kærandi fram nýja umsókn um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar með íslenskum ríkisborgara.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 17. júlí 2025, var umsóknum kæranda um dvalarleyfi hafnað, sbr. 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðuninni kom fram að kærandi hefði ekki haft heimild til dvalar þegar umsóknirnar voru lagðar fram, sbr. 2., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Þá hefði stofnunin komist að þeirri niðurstöðu að ekki væru ríkar sanngirnisástæður í málinu, sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var kæranda jafnframt gert að sæta brottvísun og tveggja ára endurkomubanni, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga var kæranda veittur sjö daga frestur til þess að yfirgefa landið sjálfviljug.

Ákvörðunin var birt kæranda samdægurs og kærð til kærunefndar 21. júlí 2025. Greinargerð kæranda barst 11. ágúst 2025. Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun yfirgaf kærandi Schengen-svæðið 24. júlí 2025 og var endurkomubann kæranda fellt niður, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Samhliða stjórnsýslukæru óskaði kærandi eftir frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þess að kærandi hefur yfirgefið landið sjálfviljug er beiðni um frestun réttaráhrifa hafnað.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð greinir kærandi frá atvikum málsins, fyrri dvöl sinni á Íslandi og meðferð umsóknar um dvalarleyfi. Vísað er til hinnar kærðu ákvörðunar og kveðst kærandi hafa yfirgefið Ísland og Schengen-svæðið innan veitts frests og lagt fram staðfestingu þess efnis hjá Útlendingastofnun. Kærandi gerir margvíslegar athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem kærandi telur að skuli leiða til ógildingar hennar.

Í fyrsta lagi byggir kærandi á því að ákvörðunin brjóti gegn reglum stjórnsýsluréttarins um rannsókn og andmælarétt. Í rökstuðningi sínum hafi Útlendingastofnun vísað til þess að hjúskapur kæranda og maka hafi staðið í stuttan tíma og að gera verði kröfu um að sýnt sé fram á samvistir og samband hjóna í slíkum tilvikum. Ekkert komi fram um að Útlendingastofnun hafi rannsakað samvistir og sambúð hjónanna í málinu. Þá hafi stofnunin ekki gert kæranda viðvart um að þetta atriði skipti máli né gefið henni tækifæri til þess að sýna fram á það. Telur kærandi að Útlendingastofnun hafi ætlað kæranda að vita að stofnunin liti til framangreinds sjónarmiðs. Hafi stofnunin látið við sitja að vafi væri fyrir hendi frekar en að gefa kæranda kost á því að leggja fram gögn til staðfestingar á heimilishaldi og samvistum.

Kærandi vísar til umfjöllunar Útlendingastofnunar um að sá lögformlegi gerningur að ganga í hjúskap teljist ekki einn og sér til ríkra sanngirnisástæðna. Kærandi telur orðalagið villandi en byggir á því að þetta eigi ekki við þar sem kærandi og maki hans hafi lifað fjölskyldulífi á heimili þeirra samfellt frá september 2024. Einskorðist samband þeirra því ekki við þann lögformlega gerning að ganga í hjúskap. Telur kærandi engin rök standa fyrir því að fjölskyldur sem hafi haldið saman heimili í tíu mánuði skuli ekki njóta verndar stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu. Kærandi byggir einnig á því að Útlendingastofnun hafi vanrækt skyldur sínar um rannsókn og andmælarétt með því að gefa kæranda ekki betra færi á að skýra frá sambúð þeirra. Að sögn kæranda hafi hún slitið sambúð við fyrri maka snemma sumars 2024. Í ágúst 2024 hafi kærandi og núverandi maki fellt hugi saman. Í aðdraganda hjónavígslu hafi síðan komið í ljós að maki kæranda væri enn skráður í óvígða sambúð.

Í rökstuðningi Útlendingastofnunar sé vísað til samskipta kæranda við stofnunina. Að sögn kæranda hafi hún upplifað sig í veikri stöðu í hjúskapnum sökum ágreinings og því viljað kanna hvort hún gæti dvalið hér á landi á öðrum grundvelli. Tæplega verði talið að slíkur ágreiningur leiði til þess að til hjúskaparins hafi verið stofnað til málamynda. Byggir kærandi einnig á því að Útlendingastofnun hefði átt að gera kæranda frekari kost á að koma skýringum eða upplýsingum á framfæri.

Kærandi byggir á því að Útlendingastofnun hafi vanrækt rannsóknarskyldu sína varðandi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi m.a. til dóms Landsréttar frá 29. maí 2020 í máli nr. 632/2019. Í málinu hafi Landsréttur fellt úr gildi brottvísun og endurkomubann manns, sem hafði verið dæmdur til refsingar fyrir manndráp, vegna þess að ekki hafði verið gætt að andmælarétti nánasta aðstandanda hans og þannig kannað hvort brottvísun myndi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart aðstandandanum. Telur kærandi að dómurinn hafi þýðingu í sínu máli og að veita hefði átt maka hennar sjálfstæðan rétt til að koma á framfæri andmælum eða athugasemdum þar sem hann hafði lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins.

Kærandi byggir einnig á því að efnislegir annmarkar séu á meðferð málsins. Vísar kærandi til 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga og athugasemda við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga. Telur kærandi að löggjafinn hafi gengið út frá því að farið yrði að málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga við meðferð umsókna um dvalarleyfi. Í framkvæmd standi umsóknir um dvalarleyfi hins vegar óhreyfðar í sex til átta mánuði áður en þær séu teknar til meðferðar. Raski þetta rétti Íslendinga sem eigi í sambandi við erlenda ríkisborgara til að stofna til hjúskapar, stofna heimili og mynda fjölskyldur. Til samanburðar megi nefna að EES-borgarar geti fengið maka til sín frá ríkjum utan EES-svæðisins og stofnað með þeim heimili og fjölskyldu án biðar, með einfaldri tilkynningu til Útlendingastofnunar um dvöl makans. Vísar kærandi til þess að hjúskapur og stofnun heimilis geti ekki raskað almannahagsmunum. Þá sé engin ástæða til þess að lagaframkvæmd setji upp hindranir við ástlíf fólks óháð staðsetningu.

Í tilviki kæranda fer því fjarri að hún hafi komið til landsins í þeim tilgangi einum að stofna til hjúskapar. Hún hafi verið á ferðalagi um Evrópu og m.a. komið til Íslands til þess að heimsækja systur sína. Hún hafi hitt maka sinn fyrir tilviljun en hann hafði þá nýlega slitið sambúð sinni. Kærandi byggir á því að heimilt sé að víkja frá skilyrðum 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga sé umsækjandi staddur á landinu og sé maki eða sambúðarmaki íslensks eða norræns ríkisborgara, sbr. a-lið 1. mgr. 51. gr. laganna. Gildi sú heimild meðan vegabréfsáritun sé í gildi eða á meðan dvöl án áritunar standi. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki verið með áritun í gildi þegar umsókn hennar var lögð fram. Samkvæmt sömu lagagrein geti Útlendingastofnun þó heimilað umsækjanda sem sæki um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar að dvelja á landinu á meðan umsóknin sé í vinnslu.

Þar að auki komi fram í 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga að heimilt sé að víkja frá 51. gr. í öðrum tilvikum en þar séu talin upp ef ríkar sanngirnisástæður mæli með því. Í athugasemdum við ákvæðið komi fram að ætlunin sé að beita ákvæðinu þegar tryggja þurfi samvistir fjölskyldna eða þegar miklir hagsmunir séu í húfi. Að mati kæranda verði ekki dregin önnur ályktun en að löggjafinn hafi beinlínis ætlast til að ákvæðinu væri beitt í hennar tilviki. Í rökstuðningi Útlendingastofnunar komi fram að ákvæðið mæli fyrir um heimild en ekki skyldu og það sé henni í lófa lagið að synja einstaklingum um heimild til dvalar á meðan umsóknir þeirra séu til meðferðar. Telur kærandi að stofnunin hafi ekki frjálsar hendur um framangreint. Í fyrsta lagi þurfi að gæta að því að ráðstöfunin feli ekki í sér ónauðsynlegt inngrip í réttindi umsækjandans, maka hans og annarra fjölskyldumeðlima, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Kærandi byggir á sambúð í tíu mánuði og sé inngripið þeim mun alvarlegra enda vaxi rétturinn með tímanum þar sem meiri festa komi á fjölskyldulífið. Í öðru lagi verði Útlendingastofnun að líta til markmiða sem stofnunin ætli að ná með ráðstöfuninni. Að mati kæranda sé markmiðið ekki annað en að valda röskun á lífi hennar þar sem hún mundi á endanum fá dvalarleyfi. Í þriðja lagi vísar kærandi til þess að öll ákvæði laga um útlendinga séu heimildarákvæði. Útlendingastofnun sé bundin af ákvæðum 71. gr. stjórnarskrárinnar, vilja löggjafans eins og hann birtist í lögskýringargögnum, jafnræðisreglu, meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins o.fl.

Að mati kæranda byggist ákvörðunin á röngum lagaskilningi varðandi ríkar sanngirnisástæður. Byggi skilningur Útlendingastofnunar á því að hjúskapurinn nægi ekki heldur þurfi aðrar ríkar sanngirnisástæður að koma til. Að mati kæranda sé enginn grundvöllur fyrir slíkri lögskýringu. Telur kærandi það afdráttarlaust að makar Íslendinga eigi rétt til þess að dvelja á landinu á meðan umsóknir þeirra séu til meðferðar. Að mati kæranda hafi stofnuninni því verið óheimilt að beita 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga.

Um vernd gegn brottvísun, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga, vísar kærandi einkum til hjúskapar með íslenskum ríkisborgara. Byggir kærandi á því að dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu bendi til þess að meðalhófsmat skeri úr um hvort brottvísun standist mannréttindaákvæði á borð við 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmálans. Í því felist að íþyngjandi ákvörðun eins og brottvísun verði að stefna að lögmætu markmiði, vera nauðsynleg og að gætt sé að meðalhófi. Kærandi vísar til tengsla við landið, hún hafi áður búið hér á landi, eignast vini og kunningja og síðar gengið í hjúskap. Kærandi byggir einnig á því að hjúskapur hennar við maka sé ekki til málamynda enda hafi þau haldið heimili saman sem fjölskylda. Þá telur kærandi að líta verði til tímasetningar hjúskapar þar sem vægi skuli hafa hvort til hjúskaparins hafi verið stofnað áður en tilefni til brottvísunar hafi komið upp. Kærandi byggir á því að hjúskapurinn hafi verið ákveðinn í september 2024 og hjónavígslan farið fram 21. október 2024. Þá hafi vegabréfsáritun hennar verið í gildi og engin ástæða að ætla að til greina kæmi að brottvísa henni. Þá hafi hún undirbúið umsókn um dvalarleyfi og beðið eftir réttilega vottuðum gögnum frá heimaríki.

Kærandi vísar til hagsmuna barna þar sem hún hafi verið maka sínum til aðstoðar við umönnun barnungrar dóttur hans. Kærandi byggir á því að alvarleiki brots hennar um of langa dvöl sé lítill enda sé í besta falli um að ræða formbrot og misskilning á leiðbeiningum á heimasíðu Útlendingastofnunar þar sem umsókn hafi verið lögð fram eftir lok gildistíma áritunar. Byggir kærandi einnig á breyttum aðstæðum, sem geti leitt til niðurfellingar endurkomubanns. Þær upplýsingar sem hafi legið fyrir þegar lögregla hafi haft afskipti af henni í öndverðu hafi breyst enda tengsl hennar við maka og samfélag að öðru leyti styrkst. Að öllu framangreindu virtu telur kærandi ákvörðun um brottvísun ekki standast meðalhófspróf sem dómstólar hafi lagt til grundvallar. Enn fremur telur kærandi óljóst hvaða tilgangi brottvísuninni sé ætlað að þjóna. Að hennar mati liggi fyrir að skilyrði fyrir útgáfu dvalarleyfis séu uppfyllt.

Kærandi vísar til heilsufars maka sem glími við skerta nýrnastarfsemi og geti ekki búið einn. Kærandi vísar til fyrirliggjandi heilsufarsvottorðs og innihalds þess. Vísi vottorðið skýrlega til þess að maki kæranda geti ekki verið einn á heimili af heilsufarsástæðum og telur kærandi það ekki hafa úrslitaáhrif hver ástæða þess sé. Kærandi telur rökstuðning Útlendingastofnunar um að kærandi hafi ítrekað haft samband við stofnunina og óskað eftir heimildum til ferða erlendis lítið vægi hafa og vera ómálefnalegan. Ályktun Útlendingastofnunar um að för kæranda úr landi fæli í sér staðfestingu að hún þyrfti ekki að annast um hann sé fráleit að mati kæranda. Þá byggir kærandi málatilbúnað sinn að lokum á réttmætum væntingum og ítrekar framanrakin sjónarmið um meðalhóf.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Umsókn um dvalarleyfi

Í 1. mgr. 51. gr. laga um útlendinga kemur fram sú meginregla að útlendingur sem sækir um dvalarleyfi í fyrsta skipti skuli sækja um leyfið áður en hann kemur til landsins og er honum óheimilt að koma til landsins fyrr en umsóknin hefur verið samþykkt. Frá því skilyrði er heimilt að víkja ef umsækjandi um dvalarleyfi er undanþeginn áritunarskyldu eða hann er staddur hér á landi og aðstæður hans falla undir a-c-lið 1. mgr. 51. gr. þar á meðal ef umsækjandi er maki íslensks ríkisborgara, sbr. a-lið ákvæðisins. Samkvæmt 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga gildir undantekning a-liðar 1. mgr. á meðan umsækjandi hefur heimild til dvalar á grundvelli gildrar vegabréfsáritunar eða á grundvelli dvalar án áritunar. Samkvæmt niðurlagi 2. mgr. 51. gr. geti Útlendingastofnun veitt umsækjendum á grundvelli a-liðar 1. mgr. heimild til lengri dvalar meðan umsókn er í vinnslu. Samkvæmt 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga er einnig heimilt að víkja frá 1. mgr. í tilvikum þar sem ríkar sanngirnisástæður mæli með því. Sæki útlendingur um dvalarleyfi hér á landi án þess að vera undanþeginn því að sækja um áður en hann kemur til landsins skv. 1. og 2. mgr. skal hafna umsókninni á þeim grundvelli. Það sama á við ef umsækjandi kemur til landsins áður en umsókn er samþykkt, sbr. 4. mgr. 51. gr. laganna.

Samkvæmt gögnum málsins er kærandi ríkisborgari Taílands og þarf því vegabréfsáritun til landgöngu, sbr. 10. tölul. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022. Líkt og að framan greinir naut kærandi dvalarréttar, sbr. 86. gr. laga um útlendinga, frá 4. apríl 2018 til 8. desember 2022 en samkvæmt greinargerð kæranda yfirgaf hún landið árið 2020. Á árunum 2023 og 2024 fékk hún þrívegis útgefnar vegabréfsáritanir en líkt og rakið er í málsatvikalýsingu að framan kom kærandi inn á Schengen-svæðið 29. júlí 2024 og hafði heimild til að dveljast þar í 75 daga, þ.e. til og með 11. október 2024.

Samkvæmt fyrirliggjandi hjónavígsluvottorði gekk kærandi í hjúskap með maka sínum 21. október 2024. Kærandi lagði fram umsókn um dvalarleyfi 6. nóvember 2024. Þegar umsóknin var lögð fram dvaldi kærandi hvorki á grundvelli gildrar vegabréfsáritunar né á grundvelli dvalar án áritunar, sbr. 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði síðastnefnds ákvæðis og á undantekningarákvæði a-liðar 1. mgr. 51. gr. því ekki við í málinu. Í 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga er kveðið á um að heimilt sé að víkja frá 1. mgr. 51. gr. í öðrum tilvikum en þar eru talin upp ef ríkar sanngirnisástæður mæla með því.

Samkvæmt framangreindu ber að hafna umsókn kæranda um dvalarleyfi á grundvelli 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga nema að ríkar sanngirnisástæður mæli með því að vikið verði frá 1. mgr., sbr. 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Í 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að víkja frá 1. mgr. í öðrum tilvikum en þar séu upp talin ef ríkar sanngirnisástæður mæli með því. Ákvæði 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga er matskennt lagaákvæði en hugtakið „ríkar sanngirnisástæður“ er ekki útfært nánar í lögunum eða í reglugerð um útlendinga, líkt og ráðherra hefur heimild til. Eru einu leiðbeiningarnar sem stjórnvöld hafa við beitingu ákvæðisins þau sjónarmið sem fram koma í greinargerð í frumvarpi því sem varð að lögum um útlendinga, en þar segir m.a. um 3. mgr. að ætlunin sé að ákvæðinu sé beitt þegar tryggja þarf samvistir fjölskyldna eða þegar miklir hagsmunir séu í húfi.

Óumdeilt er í málinu að kærandi og maki hennar eru í hjúskap, sbr. fyrirliggjandi hjónavígsluvottorð, en samkvæmt orðalagi í lögskýringargögnum getur ákvæði 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga náð til þess að hjúskapur teljist til ríkra sanngirnisástæðna.

Í framkvæmd sinni hefur kærunefnd lagt til grundvallar að sá lögformlegi gerningur að ganga í hjúskap teljist einn og sér ekki til ríkra sanngirnisástæðna. Hefur framkvæmdin miðað við að samband hafi varað um nokkurt skeið áður en til hjúskapar er stofnað við mat á því hvort ríkar sanngirnisástæður séu til staðar. Verður í slíkum málum að gera þá kröfu að sýnt sér fram á samvistir og samband milli hjóna til að hægt sé að líta til ríkra sanngirnisástæðna en að sama skapi nái hjúskapur, þar sem engin gögn sýna fram á samvistir hjóna, ekki því marki.

Af hálfu kæranda er fram komið að hún og núverandi maki hennar hafi fyrst kynnst á árunum 2017 til 2020 þegar kærandi dvaldi hér á landi á grundvelli fjölskyldusameiningar vegna hjúskapar við EES-borgara. Kærandi hafi síðan komið til Íslands að nýju á sumarmánuðum 2024 og hafi maki kæranda lýst því yfir í september 2024 að hann vildi giftast kæranda og stofna með henni heimili. Maki kæranda hafi síðan slitið sambúð sinni við fyrri sambúðarmaka 18. október 2024 og gifst kæranda þremur dögum síðar, 21. október 2024. Hinn 5. nóvember 2024 var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann. Degi síðar sótti kærandi um dvalarleyfi á grundvelli hjúskaparins. Þá er ljóst að samband og sambúð kæranda og maka hennar hafði varað um skamma hríð. Mátti kæranda vera ljóst að hún hefði ekki heimild til dvalar hér á landi eftir 11. október 2025. Þegar umsókn kæranda um dvalarleyfi var lögð fram gat hjónunum ekki dulist að dvöl kæranda væri ólögmæt, enda hafði henni verið birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum um heilsufar maka kæranda er ljóst að hann á rétt á þeirri aðstoð og þjónustu sem hann telur sig þurfa á grundvelli 76. gr. stjórnarskrárinnar. Með hliðsjón af framangreindu er það niðurstaða kærunefndar að ríkar sanngirnisástæður í skilningi 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga séu ekki fyrir hendi í málinu. Í greinargerð kæranda kemur fram sú málsástæða að Útlendingastofnun hafi ekki sinnt rannsóknar- og leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt stjórnsýslulögum enda hafi stofnunin ekki leiðbeint kæranda um framlagningu gagna um samband kæranda og maka hennar. Í ljósi þess að ekki fór fram efnislegt mat á hjúskap kæranda og maka hennar og skilyrði fyrir veitingu umbeðins dvalarleyfis og í ljósi framangreindrar niðurstöðu um túlkun nefndarinnar á hugtakinu „ríkar sanngirnisástæður“ í skilningi 3. mgr. 51. gr. laga um útlendinga er umræddri málsástæðu kæranda hafnað.

Samkvæmt framansögðu er ljóst að kærandi uppfyllir ekki skilyrði 1. og 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga um að sækja um dvalarleyfi áður en komið er til landsins og þá eiga undantekningar ákvæðisins ekki við. Ber því að hafna umsókn kæranda á þeim grundvelli, sbr. 4. mgr. 51. gr. laganna.

Brottvísun og endurkomubann

Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, eins og ákvæðinu var breytt með lögum nr. 136/2022, segir að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu. Líkt og þegar hefur verið rakið lagði kærandi fram umsókn um dvalarleyfi en nú hefur þeirri umsókn verið synjað. Þar að auki var dvöl kæranda ólögmæt frá og með 11. október 2025. Samkvæmt framangreindu virkjaðist skylda stjórnvalda til þess að taka afstöðu til 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda brottvísað og gert að sæta tveggja ára endurkomubanni. Þegar Útlendingastofnun tók ákvörðun sína 17. júlí 2025, dvaldi kærandi enn á landinu. Var skilyrðum 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga fullnægt þegar hin kærða ákvörðun var tekin og birt kæranda.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal ekki ákveða brottvísun ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Með tilkynningu um hugsanlega brottvísun, dags. 5. nóvember 2024, var kæranda bent á framangreinda heimild til brottvísunar, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Málatilbúnaður kæranda gegn brottvísun og endurkomubanni á lægra og æðra stjórnsýslustigi byggist einkum og sér í lagi á hjúskap við íslenskan ríkisborgara. Hafi kærandi m.a. vísað til 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga í þeim efnum en einnig réttar til fjölskyldulífs í skilningi 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Þegar hefur verið lagt mat á umsókn kæranda um dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar og komist að þeirri niðurstöðu að kæranda sé óheimil dvöl á landinu á meðan umsóknin er til meðferðar hjá stjórnvöldum. Þá verður ekki litið hjá því að dvöl kæranda var ólögmæt þegar hún gekk í hjúskap og þegar umsókn um dvalarleyfi var lögð fram. Að framangreindu virtu er brottvísun í máli kæranda ekki ósanngjörn ráðstöfun gagnvart henni eða nánustu aðstandendum hennar, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Brottvísun og endurkomubann kæranda er í samræmi við lög og er tilgangur ákvörðunarinnar að framfylgja lögmætum markmiðum laga um útlendinga. Samkvæmt framansögðu verður staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun kæranda með vísan til 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda gert að sæta tveggja ára endurkomubanni sem er almennt lágmark samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Jafnframt var kæranda veittur sjö daga frestur til þess að yfirgefa landið sjálfviljug sem hún og gerði, og var endurkomubannið því fellt niður, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum veitti Útlendingastofnun kæranda leiðbeiningar um að hún gæti sótt um dvalarleyfi að nýju frá heimaríki og eru þær leiðbeiningar áréttaðar. Samhliða umsókn um dvalarleyfi kann kæranda að vera heimil dvöl á Íslandi fái hún útgefna vegabréfsáritun þar að lútandi, sbr. a-lið 1. mgr. og 1. málsl. 2. mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Getur kærandi jafnframt lagt fram beiðni til Útlendingastofnunar um heimild til lengri dvalar, sbr. 3. málsl. 2. mgr. 51. gr. eða 3. mgr. 51. gr. laganna, sbr. þó 4. mgr. 51. gr. laga um útlendinga.

Kærandi vísar til þess að málsmeðferð og ákvörðun Útlendingastofnunar hafi brotið gegn 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Að virtum atvikum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemd við framangreind atriði í málsmeðferð Útlendingastofnunar í máli kæranda.

Samantekt

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir