Úrskurður nr. 17/2025

Úrskurður nr. 17/2025

 

Fimmtudaginn 20. nóvember 2025 var í heilbrigðisráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi

 

Ú R S K U R Ð U R

 

Með kæru, dags. 7. júní 2025, kærði […], kt. […], hér eftir kærandi, ákvörðun embættis landlæknis, dags. 15. apríl 2025, um að synja henni um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði.

Kærandi krefst þess að ákvörðun embættisins verði felld úr gildi og að kæranda verði veitt sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði.

Samkvæmt 2. mgr. 12. gr. laga nr. 34/2012, um heilbrigðisstarfsmenn er synjun landlæknis um veitingu sérfræðileyfis, skv. 9. gr. laganna, kæranleg til ráðherra samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga.

Meðferð málsins hjá ráðuneytinu

Kærandi kærði ákvörðun embættisins með bréfi til ráðuneytisins þann 7. júní 2025. Ráðuneytið óskaði í framhaldi eftir umsögn embættis landlæknis um kæru kæranda ásamt fylgiskjölum með kærunni. Umsögn embættis landlæknis barst ráðuneytinu 15. júlí 2025. Ráðuneytið bauð kæranda að gera athugasemdir við umsögn embættisins. Þann 2. september 2025 bárust athugasemdir kæranda við umsögn embættisins. Lauk þá gagnaöflun og var málið í kjölfarið tekið til úrskurðar.

Málsatvik

Kærandi sótti um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræðum á sérsviðinu kynheilbrigði og forvarnir til embættis landlæknis þann 12. desember 2024. Í umsókn kæranda kom fram að hún hefði hlotið starfsleyfi sem ljósmóðir árið 2003 eftir að hafa lokið BS-prófi í ljósmóðurfræði í Danmörku í Danmarks Jordemoderskole árið 2002, sbr. ákvæði þágildandi reglugerðar sem er til samræmis við 2. mgr. 3. gr. núgildandi reglugerðar. Árið 2020 hafi kærandi síðan lokið MS prófi í ljósmóðurfræðum frá Háskóla Íslands og var meistararitgerð hennar, sem fjallar um upplifun kvenna af breytingaskeiðinu, á klíníska sérsviðinu sem sótt var um sérfræðileyfi vegna. Einnig fylgdi umsókninni viðurkenningarskjal frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins (HH) þar sem staðfest var að kærandi hefði lokið 14 mánaða starfsnámi til sérfræðiviðurkenningar fyrir ljósmæður þann 30. nóvember 2024 auk starfsvottorða frá HH, Háskóla Íslands og Krabbameinsfélaginu. Þá fylgdu einnig upplýsingar um sjálfstæðan rekstur kæranda allt frá útskrift úr meistaranáminu.

Með ákvörðun, dags. 15. apríl 2025, synjaði embætti landlæknis umsókn kæranda um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði á þeim grundvelli að í 1. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2012, um menntun, réttindi og skyldur ljósmæðra og skilyrði til að hljóta starfsleyfi og sérfræðileyfi, væri það gert að skilyrði fyrir veitingu sérfræðileyfis í ljósmóðurfræði að sérfræðinám umsækjanda væri skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn um sérfræðileyfi tekur til. Það væri ekki tilfellið í máli kæranda. Er það sú ákvörðun sem kærandi hefur kært til ráðuneytisins.

Málsástæður kæranda

Kærandi byggir í fyrsta lagi á að hún uppfylli öll skilyrði skv. 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2012, til að hljóta sérfræðileyfi. Kærandi telur engan vafa leika á því að hún uppfylli skilyrði 2. tölul. 3. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar. Margra ára stjórnsýsluframkvæmd hjá embætti landlæknis staðfesti að ljósmæður sem hafi aflað sama náms og kærandi hafi fengið útgefið sérfræðileyfi á grundvelli námsins að öðrum skilyrðum uppfylltum.

Í öðru lagi byggir kærandi á að allan vafa um túlkun reglugerðarinnar beri að skýra kæranda í hag, enda sé réttur hennar til að stunda atvinnu, þ.m.t. sérhæfða atvinnu á sviði heilbrigðisþjónustu, varinn af 75. gr. stjórnarskrárinnar.

Í þriðja lagi byggir kærandi á að árið 2019 hafi nám í ljósmóðurfræðum verið breytt þannig að nú þurfa allar ljósmæður að ljúka meistaragráðu í ljósmóðurfræði til starfsréttinda til að hljóta starfsleyfi í ljósmóðurfræði. Í kjölfarið hafi Háskóli Íslands og Ljósmæðrafélag Íslands óskað eftir breytingum á reglugerðinni í samræmi við breytta námstilhögun. Reglugerðin hafi hins vegar ekki verið uppfærð í samræmi við námstilhögunina.

Í fjórða lagi byggir kærandi á að 19 ljósmæður hafi lokið sama námi og kærandi og allar fengið útgefið sérfræðileyfi á grundvelli námsins, þrátt fyrir að það hafi ekki verið skilgreint innan þess sérsviðs sem sótt var um sérfræðileyfi fyrir. Í tilfellum þeirra sem hafa fengið útgefið sérfræðileyfi vegna námsins hefur verið litið til meistaraverkefnis nemandans og í kjölfarið starfssvið í a.m.k. tvö ár frá námslokum. Það hafi verið talið fullnægja kröfum 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2012 allt fram til ársins 2025. Meðal annarra hefur kærandi tilgreint einstakling sem hefur hlotið sérfræðileyfi á sama sérsviði og kærandi á grundvelli nákvæmlega sama námsbakgrunns og kærandi. Ákvörðun embættisins um að synja kæranda um sérfræðileyfi brjóti því gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins.

Í fjórða lagi byggir kærandi á að ekki sé skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis að umsækjandi hafi lokið meistaranámi í ljósmóðurfræði þó það sé orðin framkvæmdin hjá landlæknis. Kærandi geti ekki borið skarðan hlut frá borði vegna breyttrar stjórnsýsluframkvæmdar embættisins sem hafi veitt sérfræðileyfi vegna meistaranámsins sem kærandi lauk allt fram til ársins 2025. Kærandi hafi haft réttmætar væntingar til þess að sú stjórnsýsluframkvæmd sem var við lýði fram til ársins 2025 yrði ekki breytt. Ekki hafi verið gætt að almennum reglum stjórnsýsluréttarins um að tryggja réttaröryggi, fyrirsjáanleika og stöðugleika í stjórnsýslu. Stjórnvöld verði að kynna breytingar á stjórnsýsluframkvæmd fyrirfram með skýrum og glöggum hætti og með nægjanlegum fyrirvara þannig að þeir aðilar, sem málið snertir, hafi raunhæf tækifæri til að gera viðeigandi ráðstafanir. Það hafi embætti landlæknis ekki gert í tilfelli kæranda.

Umsögn embættis landlæknis

Í umsögn embættis landlæknis kemur í fyrsta lagi fram að túlka þurfi 2. tölul. 3. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2012 til samræmis við önnur ákvæði í 6. gr. reglugerðarinnar. Í 1. mgr. greinarinnar komi fram að sérfræðinám, sem umsækjandi byggir umsókn sína um sérfræðileyfi á, skuli vera skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn um sérfræðileyfi tekur til. Það sé ekki raunin í tilfelli kæranda.

Í öðru lagi byggir embætti landlæknis á að með meistaranámi kæranda bætti hún við sig 60 ECTS einingum, ofan á námið sem var grundvöllur starfsleyfis hennar, eða sem nemur helmingi af 120 ECTS eininga meistaranámi. Restina hafi hún fengið metna úr fyrra námi sínu.

Athugasemdir kæranda við umsögn embættis landlæknis

Kærandi ítrekar að meistaranám hennar í ljósmóðurfræði hafi verið til viðbótar við kandídatspróf sem starfsleyfi hennar byggir á.

Í öðru lagi ítrekar kærandi að óumdeilt sé að hún hafi lokið meistaranámi sem hafi að öllu leyti snúið að sérsviði hennar.

Í þriðja lagi ítrekar kærandi að hún hafi sótt sér viðbótarmenntun á þeim grundvelli að embætti landlæknis hafi veitt á annan tug ljósmæðra sérfræðileyfi vegna sama meistaranáms og kærandi lauk og byggði umsókn sína á.

Í fjórða lagi ítrekar kærandi að embætti landlæknis hafi breytt stjórnsýsluframkvæmd varðandi túlkun á 6. gr. reglugerðarinnar án nokkurrar tilkynningar þar að lútandi með þeim afleiðingum að kærandi og fleiri einstaklingar luku meistaranámi í ljósmóðurfræði hjá Háskóla Íslands í góðri trú að það yrði metið til sérfræðileyfis, sem svo reyndist ekki vera raunin. Slíkri framkvæmd geti ekki verið breytt án nokkurs fyrirvara.

Í fimmta lagi ítrekar kærandi að gögn málsins beri með sér að meðferð umsóknar hennar hafi fengið aðra meðferð en umsóknir annarra ljósmæðra í alveg sambærilegri stöðu. Það geti ekki staðist jafnræðisreglu stjórnsýslulaga.

Niðurstaða

Í þessu máli er til skoðunar hvort ákvörðun embættis landlæknis um að synja kæranda um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræðum hafi verið lögum samkvæm.

Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, er öllum frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess. Með lögum nr. 34/2012, um heilbrigðisstarfsmenn, hefur frelsi til að starfa við heilbrigðisþjónustu verið sett ákveðnar skorður. Vísast í þessu sambandi til markmiðs laganna, sem er að tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur um menntun, kunnáttu og færni heilbrigðisstarfsmanna og starfshætti þeirra, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna.

Í 4. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn kemur fram að sá einn, sem fengið hefur til þess leyfi landlæknis, hefur rétt til að nota starfsheiti löggiltrar heilbrigðisstéttar og starfa sem heilbrigðisstarfsmaður hér á landi. Kveðið er á um skilyrði fyrir veitingu starfsleyfis í 5. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins skal ráðherra setja reglugerðir um skilyrði sem uppfylla þarf til að hljóta leyfi til að nota heiti löggiltrar heilbrigðisstéttar og starfa sem heilbrigðisstarfsmaður hér á landi. Þar skal m.a. kveðið á um það nám sem krafist er til að hljóta starfsleyfi og starfsþjálfun sé gerð krafa um hana. Enn fremur skal kveðið á um í hvaða tilvikum skuli leitað umsagnar menntastofnunar eða annarra aðila um það hvort umsækjandi uppfylli skilyrði um nám.

Samkvæmt 7. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn hefur sá einn rétt til að kalla sig sérfræðing innan löggiltrar heilbrigðisstéttar og starfa sem slíkur hér á landi sem fengið hefur til þess leyfi landlæknis. Fjallað er um skilyrði fyrir veitingu sérfræðileyfis í 8. gr. laganna en skv. 1. mgr. 8. gr. getur ráðherra kveðið á um löggildingu sérfræðigreina innan löggiltrar heilbrigðisstéttar með reglugerð, að höfðu samráði við landlækni, viðkomandi fagfélag og menntastofnun hér á landi. Í reglugerð um veitingu sérfræðileyfis, skv. 1. mgr. 8. gr. skal kveðið á um þau skilyrði sem uppfylla þarf til að hljóta sérfræðileyfi og um starfsþjálfun sé gerð krafa um hana. Enn fremur skal kveðið á um í hvaða tilvikum skuli leitað umsagnar menntastofnunar eða annarra aðila um það hvort umsækjandi uppfylli skilyrði um sérfræðinám, sbr. 2. mgr. 8. gr. laganna.

Ráðherra hefur, á grundvelli 1. mgr. 5. gr. og 12. mgr. 8. gr. laga um heilbrigðisstarfsmenn m.a., sett reglugerð nr. 1089/2012, um menntun, réttindi og skyldur ljósmæðra og skilyrði til að hljóta starfsleyfi og sérfræðileyfi. Í III. kafla reglugerðarinnar er fjallað um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði en í 6. gr. reglugerðarinnar er fjallað um skilyrði fyrir sérfræðileyfi. Í 1. mgr. 6. gr. kemur fram að sérfræðileyfi megi veita á klínískum sérsviðum ljósmóðurfræði. Skilyrði er að sérfræðinám umsækjanda sé skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn hans um sérfræðileyfi tekur til. Viðkomandi sérsvið skal standa á traustum fræðilegum grunni og eiga sér samsvörun á viðurkenndum alþjóðlegum vettvangi. Með klínískum sérsviðum er átt við svið þar sem störf fela í sér bein samskipti við sjúklinga, sem og forvarnir og ljósmóðurfræðilega greiningu og meðferð, skv. 2. mgr. Í 3. mgr. segir að til að ljósmóðir geti átt rétt á að hljóta sérfræðileyfi skv. 5. gr. skal hún uppfylla eftirtaldar kröfur: 1. hún skal hafa starfsleyfi sem ljósmóðir hér á landi skv. 2. gr., 2. hún skal hafa lokið meistaraprófi eða doktorsprófi í ljósmóðurfræði frá viðurkenndum háskóla eða hafa sambærilega menntun og 3. hún skal hafa starfað við ljósmóðurstörf að loknu prófi skv. 2. tölul. sem svarar til að minnsta kosti tveggja ára í fullu starfi á því sérsviði sem umsókn hennar um sérfræðileyfi tekur til. Sé starfshlutfall lægra, lengist starfstíminn sem því nemur.

Í 7. gr. reglugerðarinnar eru tiltekin þau sérsvið sem heimilt er að veita sérfræðileyfi í en þar er m.a. í 1. tölul. 1. mgr. að finna sérsviðið kynheilbrigði og forvarnir.

Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. reglugerðarinnar skal landlæknir leita umsagnar námsbrautar í ljósmóðurfræði við hjúkrunarfræðideild heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands um hvort umsækjandi uppfylli skilyrði skv. 6. gr.

Niðurstaða ráðuneytisins

Embætti landlæknis synjaði umsókn kæranda um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræðum með ákvörðun, dags. 15. apríl 2025, á þeim grundvelli að nám kæranda uppfyllti ekki skilyrði 2. málsl. 1. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2025, um menntun, réttindi og skyldur ljósmæðra og skilyrði til að hljóta starfsleyfi og sérfræðileyfi, sbr. einnig 2. tölul. 3. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar, um að sérfræðinám kæranda væri skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn hennar um sérfræðileyfi tók til.

Samkvæmt umsögn embættisins tóku gildi breytingar á námskrá í ljósmóðurfræði við Háskóla Íslands haustið 2019 með stofnun nýrrar námsleiðar, ljósmóðurfræði til starfsréttinda, MS. Með þeim breytingum hafi kandídatsnám í ljósmóðurfræði verið fellt niður og í staðin ljúki námi í ljósmóðurfræði nú með meistaragráðu til starfsréttinda. Með breytingunni var nám ljósmæðra ekki lengt, en kandídatsnám í ljósmæðrun var tveggja ára 120 ECTS eininga nám áður en Háskóli Íslands breytti námsleiðinni í tveggja ára nám á meistarastigi. Í dag þarf ljósmóðir því að ljúka bæði BS-prófi í hjúkrunarfræði og 120 ECTS eininga MS námi í ljósmóðurfræði til að geta fengið útgefið starfsleyfi sem ljósmóðir. Þrátt fyrir að í 3. gr. reglugerðar nr. 1089/2012 segi að umsækjandi um starfsleyfi þurfi að hafa lokið kandídatsnámi í ljósmóðurfræði þá hefur námstími með breytingu á tilhögun námsins hjá Háskóla Íslands ekki verið aukinn.

Háskóli Íslands býður, auk meistaranáms í ljósmóðurfræði til starfsréttinda, upp á meistaranám í ljósmóðurfræði, sem er 120 ECTS eininga meistaranám fyrir ljósmæður sem hafa lokið kandídatsprófi. Í náminu geta ljósmæður fengið metnar allt að 72 einingar úr fyrra ljósmóðurnámi (grunnnámi og kantídatsnámi) og þurfa því einungis að ljúka 48 ECTS einingum til að ljúka meistaranámi á þeirri námsleið. Þá þurfa nemendur í náminu einnig að mæta í a.m.k. tíu málstofur til að brautskrást. Inntökuskilyrði í námið er embættispróf í ljósmóðurfræði frá Háskóla Íslands og námið því aðeins í boði fyrir ljósmæður sem hafa lokið kandídatsprófi í ljósmæðrun og eru með starfsleyfi sem ljósmæður á þeim grundvelli en ekki þær ljósmæður sem útskrifast á grundvelli meistaranáms til starfsréttinda.

Árið 2016 voru leyfisveitingar heilbrigðisstarfsmanna fluttar frá heilbrigðisráðuneytinu til embættis landlæknis. Frá þeim tíma og fram til ársins 2025 hefur embætti landlæknis veitt tíu einstaklingum sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði. Þar af hafa sjö einstaklingar fengið sérfræðileyfi á grundvelli meistaranáms í ljósmóðurfræði hjá Háskóla Íslands á árunum 2016-2024 samkvæmt upplýsingum frá embætti landlæknis sem ráðuneytið óskaði eftir undir rekstri annars máls sem var til meðferðar hjá ráðuneytinu. Í svari embættisins til ráðuneytisins vegna þess máls kom fram að sérfræðileyfi hafi aðeins verið veitt á grundvelli meistaranáms í ljósmóðurfræði, fyrir ljósmæður sem hafa lokið embættisprófi í ljósmóðurfræði sem er námið sem kærandi hefur lokið og byggir umsókn sína um sérfræðileyfi á, en ekki á grundvelli meistaranáms í ljósmóðurfræði til starfsréttinda, en það er líkt og að ofan greinir sitt hvor námsleiðin hjá Háskóla Íslands. Engin sérfræðileyfi hafi verið veitt á grundvelli meistaranáms í ljósmóðurfræðum til starfsréttinda.

Af framangreindu verður ráðið að fram til ársins 2025 hafi þær ljósmæður sem höfðu áður lokið kandídatsprófi eða fengið útgefið starfsleyfi á grundvelli náms eða starfsleyfis sbr. núgildandi 2. og 3. mgr. 3. gr. reglugerðar nr. 1089/2012 geta sótt um og fengið útgefið sérfræðileyfi að loknu meistaranámi í ljósmóðurfræði við Háskóla Íslands, án þess að meistaranám umsækjenda væri skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn um sérfræðileyfi tók til. Meistaranám í ljósmóðurfræði er 120 eininga viðbótarnám við fjögurra ára grunnnám í hjúkrunarfræði auk tveggja ára kandídatsnáms í ljósmóðurfræðum. Hins vegar hafi þær ljósmæður sem sóttu meistaranámið geta fengið allt að 72 einingar metnar úr fyrra námi sínu og þurftu því aðeins að ljúka 48 einingum aukalega til að útskrifast úr meistaranáminu. Kærandi sótti nám í ljósmóðurfræði í Danmarks Jordemoderskole, sem var grundvöllur starfsleyfis hennar á Íslandi. Þar sem hún hafði ekki lokið kandídatsnámi tók hún því aukaeiningar í meistaranáminu til að ljúka því. Hins vegar hafa ljósmæður sem útskrifast með meistaranám í ljósmóðurfræðum til starfsréttinda ekki haft möguleika á að fá útgefið sérfræðileyfi á grundvelli náms á Íslandi, enda er það ekki í boði.

Frá ársbyrjun 2025 hefur embætti landlæknis hins vegar breytt stjórnsýsluframkvæmd sinni vegna veitingu sérfræðileyfa og hafnað öllum umsóknum um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræðum, sem sótt hefur verið um á grundvelli meistaranáms í ljósmóðurfræðum á þeim grundvelli að sérfræðinám umsækjanda sé ekki skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn um sérfræðileyfi tekur til, sbr. 1. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2012. Þar sem nám til starfsréttinda í ljósmóðurfræði í dag er á meistarastigi er það nú mat embættisins að hin námsleiðin sem varðar meistaranám í ljósmóðurfræði geti ekki orðið grundvöllur fyrir veitingu sérfræðileyfis í ljósmóðurfræði þrátt fyrir að ljósmóðir sem ljúki náminu hafi bætt við sig a.m.k. 48 ECTS einingum á meistarastigi og sæki þar að auki a.m.k. tíu málstofur en meginmarkmið meistaranáms í ljósmóðurfræði samkvæmt upplýsingum á vef háskólans er að leitast við að gefa nemendum tækifæri til að efla þekkingu sína á ákveðnum sérsviðum ljósmóðurfræðinnar.

Í umsögn embættisins vegna kæru kæranda kom fram að við gagngera skoðun á reglugerð nr. 1089/2012 og skilyrðum sem hún setur fyrir veitingu sérfræðileyfis hafi embættið komist að þeirri niðurstöðu að meistaranám í ljósmóðurfræði, sem nú er það nám sem veitir rétt til starfsleyfis ljósmóður, geti ekki talist uppfylla skilyrði 1. mgr. 6. gr. reglugerðarinnar um að teljast skilgreint sérnám innan sérsviðs í ljósmóðurfræði og að umsókn kæranda hafi af þeim sökum verið synjað. Embættið hafi því í upphafi árs 2025 breytt áralangri stjórnsýsluframkvæmd um mat á því hvenær sérfræðinám er skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn um sérfræðileyfi tekur til.

Hæstiréttur hefur fjallað um réttmætar væntingar aðila, m.a. í dómi réttarins frá 11. nóvember 2010 í máli nr. 151/2010 en þar segir rétturinn m.a: „Ganga verður út frá því að hafi stjórnsýsluframkvæmd lengi tíðkast og almennt verið kunn geti stjórnvald ekki breytt henni svo að íþyngjandi sé gagnvart almenningi á þeim grunni einum að málefnalegar ástæður búi þar að baki, heldur verði að taka slíka ákvörðun á formlegan hátt og kynna hana þannig að þeir, sem breytingin varðar, geti gætt hagsmuna sinna. Umboðsmaður hefur dregið þá ályktun af dómi Hæstaréttar að rétturinn hafi þar byggt á því að það sé óskráð meginregla að við þær aðstæður sem rétturinn tilgreinir þurfi stjórnvöld að gæta að þeim atriðum sem lýst er þ.m.t. um tilkynningar, sbr. álit umboðsmanns Alþingis nr. 9668/2018. Í álitinu segir jafnframt að áður í álitsframkvæmd umboðsmanns hefði verið byggt á því að slíka tilkynningaskyldu mætti leiða af vönduðum stjórnsýsluháttum. Þá segir umboðsmaður síðar í álitinu að á meðan brot á vönduðum stjórnsýsluháttum leiði almennt ekki til þess að ákvörðun verði ógilt geti öðruvísi verið farið með brot á hinum óskráðu meginreglum stjórnsýsluréttarins.

Samkvæmt gögnum málsins hefur embætti landlæknis fram til ársins 2025 túlkað 1. mgr. 6. gr. reglugerðar nr. 1089/2012 með þeim hætti að hafi umsækjandi lokið meistaranámi í ljósmóðurfræði við Háskóla Íslands þá uppfylli námið skilyrði 1. mgr. um að teljast vera innan þess sérsviðs sem sérfræðileyfið tekur til, þrátt fyrir að námið sé ekki skilgreint innan tiltekins sérsviðs í ljósmóðurfræði og að í náminu ljúki nemandi aðeins allt niður í 48 ECTS einingar, auk þess að ljúka tíu málstofum, en fái rest metna úr fyrra námi sem var grundvöllur að starfsleyfi umsækjanda í ljósmóðurfræðum.

Það er mat ráðuneytisins að sú breyting á stjórnsýsluframkvæmd við mat og veitingu sérfræðileyfis í ljósmóðurfræðum rúmist innan ákvæðisins og sé í betra samræmi við orðalag þess en fyrri stjórnsýsluframkvæmd. Engu að síður er það mat ráðuneytisins að slíka meginbreytingu sé ekki hægt að gera án þess að uppfylla þau skilyrði sem Hæstiréttur og umboðsmaður Alþingis hafa mótað með dóma- og álitaframkvæmd. Samkvæmt fyrrgreindum dómi Hæstaréttar hafi embætti landlæknis við þessar aðstæður borið að kynna breytinguna tímanlega þannig að þeir sem hún varðar geti gætt hagsmuna sinna þótt um málefnalegar ástæður sé að ræða. Að baki þeirri kröfu býr að þeir sem eru í slíkri stöðu geti, innan tiltekins tíma, gert viðeigandi ráðstafanir til að fá úrlausn í máli sínu í samræmi við þá framkvæmd sem lengi hefur tíðkast. Þeir eigi þannig kost á að njóta jafnræðis á við þá sem fengið hafa leyst úr málum sínum samkvæmt þeirri framkvæmd sem hefur verið viðhöfð (Álit UA 9668/2018). Til þess að borgararnir geti átt kost á þessari leið þarf eðli breytingarinnar og aðferð stjórnvalda við að framkvæma hana að veita möguleika á slíkri fyrirfram kynningu og að hlutaðeigandi geti brugðist við.

Af gögnum málsins er ljóst að kærandi hafði ekki vitneskju um nýja framkvæmd embætti landlæknis við mat og veitingu sérfræðileyfa í ljósmóðurfræði sem hafði tíðkast um langan tíma. Þá verður ekki séð að embætti landlæknis hafi kynnt breytinguna opinberlega með þeim hætti að hlutaðeigandi gætu brugðist tímanlega við. Hér ber að hafa í huga að kærandi hóf meistaranám sitt í ljósmóðurfræði árið 2017. Frá þeim tíma hafi ljósmæður sem hafi lokið sama námi og kærandi fengið útgefið sérfræðileyfi að öðrum skilyrðum reglugerðarinnar uppfylltum. Þá verður ekki fram hjá því litið að embættið vísar í ákvörðun sinni til breytingu á námi hjá Háskóla Íslands árið 2019 en gerði ekki breytingu á stjórnsýsluframkvæmdinni fyrr en í upphafi árs 2025. Einnig verður að líta til þess að embætti landlæknis veitti sérfræðileyfi í ljósmóðurfræðum á grundvelli sama náms og kærandi lauk um hálfu ári áður en kærandi sótti sjálf um sérfræðileyfi og árið 2023 á sama sérsviði og kærandi hefur sótt um sérfræðileyfi í á grundvelli sama námsbakgrunns.

Óumdeilt er að kærandi hefur lokið námi í ljósmóðurfræðum í Danmarks Jordemoderskole í Danmörku og fengið útgefið starfsleyfi sem ljósmóðir á þeim grunni. Þá hefur kærandi lokið meistaranámi í ljósmóðurfræðum við Háskóla Íslands eins og dugði til fyrir veitingu sérfræðileyfis samkvæmt fyrri stjórnsýsluframkvæmd. Með hliðsjón af framangreindu er það mat ráðuneytisins að embætti landlæknis geti ekki borið fyrir sig í tilviki kæranda að hún hafi ekki lokið sérfræðinámi sem sé skilgreint innan þess sérsviðs sem umsókn hennar um sérfræðileyfi tekur til. Í ljósi framangreinds er það mat ráðuneytisins að embætti landlæknis hafi ekki haft heimild til að synja umsókn kæranda um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði.

 

Úrskurðarorð

Ákvörðun embættis landlæknis, dags. 15. apríl 2025, um að synja umsókn kæranda um sérfræðileyfi í ljósmóðurfræði, er felld úr gildi. Lagt er fyrir embætti landlæknis að taka umsókn kæranda til meðferðar að nýju.