1316/2025. Úrskurður frá 21. nóvember 2025

Hinn 21. nóvember 2025 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1316/2025 í máli ÚNU 25010006.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 27. janúar 2025, kærði Rannsóknasetur verslunarinnar synjun Seðlabanka Íslands á beiðni um aðgang að gögnum.
 
Með bréfi 2. júlí 2024 til Seðlabanka Íslands óskaði kærandi eftir aðgangi að mánaðarlegum gagna­skýrsl­um frá bankanum sem innihéldu upplýsingar um kortaveltu frá færsluhirðum og fleiri aðilum sem sinntu greiðsluþjónustu á Íslandi og nefndi kærandi nokkra færsluhirða í dæmaskyni. Að því marki sem mögulegt væri óskaði kærandi eftir því að gögnin væru niðurbrjótanleg eftir MCC-niður­broti og póstnúmeri kortaposa eða fyrirtækis.
 
Seðlabanki Íslands svaraði erindinu 16. ágúst 2024 og synjaði beiðni kæranda. Í svari bankans var meðal annars vísað til þess að umbeðnar upplýsingar féllu undir sérstakt þagnarskylduákvæði 1. mgr. 41. gr. laga um Seðlabanka Íslands, nr. 92/2019, og beiðnin lyti ekki að aðgangi að fyrir­liggj­andi gögnum samkvæmt 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012.
 
Kærandi ítrekaði beiðni sína með bréfi til Seðlabanka Íslands 23. september 2024 og kom á fram­færi frekari röksemdum í tilefni af synjun bankans. Seðlabankinn svaraði kæranda með bréfi 21. nó­vember sama ár og ítrekaði fyrri afstöðu. Þá benti Seðlabankinn einnig á að umbeðinna gagna væri aflað í þágu hagskýrslugerðar á grundvelli víðtæks gagnaöflunarákvæðis 2. mgr. 32. gr. laga nr. 92/2019 og að upplýsingar sem safnað væri til hagskýrslugerðar féllu undir ríka þagnarskyldu á grundvelli 1. mgr. 10. gr. laga um Hagstofu Íslands og opinbera hagskýrslugerð, nr. 163/2007.
 
Með kæru sinni óskar kærandi eftir að Seðlabanka Íslands verði gert að afhenda honum upplýs­ing­ar um kortaveltu frá færsluhirðum og fleiri aðilum sem sinna greiðsluþjónustu á Íslandi. Þá ósk­ar kærandi eftir, með sama hætti og í beiðni sinni og að því marki sem það er mögulegt, að gögn­in séu niðurbrjótanleg eftir MCC-niðurbroti (Merchant Category Codes) og póstnúmeri korta­posa eða fyrirtækis.
 
Kærandi bendir meðal annars á að umbeðnar upplýsingar séu hvorki tilteknar upplýsingar um við­skipti né sé að finna í þeim efnislegar upplýsingar um rekstur nokkurs aðila. Beiðnin lúti að upp­lýs­ingum um umfang og veltu kreditkortaviðskipta. Greiðsluþjónustufyrirtæki séu stofnuð til að sinna greiðsluþjónustu og því séu þær upplýsingar ekki háðar trúnaðar. Þar sem ekki sé beðið um að upplýsingar séu nauðsynlega greindar niður á einstaka greiðsluþjónustufyrirtæki sé ekki heldur að sjá að þar séu undir hagsmunir sem krefjist leyndar. Telji Seðlabankinn auðveldara að skila veltu­gögnum niðurgreind á greiðsluþjónustufyrirtæki sé ekki heldur um viðkvæma hagsmuna að ræða enda ekki um að ræða efnislegar upplýsingar um rekstur eða ákvarðanatöku.
 
Umbeðnar upplýsingar falli ekki undir 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019 en í beiðni kæranda hafi aðeins verið farið fram á gögn sem falli utan þagnarskylduákvæðisins, sbr. til hliðsjónar úrskurð nefnd­arinnar nr. 1187/2024. Kærandi rekur úrskurð nefndarinnar í máli nr. 966/2021 og bendir á að umbeðin gögn í því máli beri þess sýnilega merki að hafa varðar tiltekna hagsmuni tilgreindra aðila með mjög beinum hætti.
 
Hvað gagnabeiðni kæranda varði hafi greiðsluþjónustufyrirtæki hvorki beina hagsmuni af því hvar kort séu notuð né hvað sé keypt með þeim. Í rauninni hafi þau ekki nokkru um það ráðið hvert neyt­endur hafi kosið að beina sinni neyslu og birting upplýsinga um veltutölur varði því hvorki né skerði hags­muni fyrirtækjanna. Af þessu leiði að ekkert verndarandlag sé til staðar sem geti notið þagn­ar­skyldu 41. gr. laga nr. 92/2019. Að sama skapi sé ekki hægt að nýta umbeðin gögn til að greina hvað tilteknir neytendur greiddu tilteknum seljanda vöru og/eða þjónustu. Því séu ekki heldur hags­munir annarra aðila í húfi sem beri að vernda með þagnarskylduákvæðinu. Þá eigi 1. mgr. 10. gr. laga nr. 163/2007 ekki við þar sem gögnin snerti hvorki tilgreinda einstaklinga né lögaðila. Umbeðn­ar upplýsingar séu ekki undirorpnar takmörkunum á aðgangi og sé Seðlabanka Íslands skylt að afhenda kæranda umbeðin gögn á grundvelli upplýsingalaga.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Seðlabankanum með erindi, dags. 28. janúar 2025, og bankanum veittur kostur á að koma á fram­færi umsögn um hana. Jafnframt var þess óskað að bankinn léti úrskurðarnefnd um upp­lýs­inga­mál í té afrit af þeim gögnum sem kæran lyti að.
 
Seðlabankinn sendi tölvupóst til nefndarinnar 19. febrúar 2025 þar sem meðal annars kom fram að skila­aðilar, færsluhirðar og útgefendur, væru um tíu talsins og að skilin væru mánaðarleg. Aðilarnir skil­uðu gögnunum á þar til gerðum excel-skjölum. Umsögn Seðlabankans barst úrskurðar­nefnd­inni degi síðar og meðfylgjandi henni voru sýnishorn af skýrslum tveggja aðila, annars vegar færslu­hirðis og hins vegar útgefanda.
 
Í umsögninni kemur fram að Seðlabanki Íslands safni ekki upplýsingum um kortaveltu með MCC-kóð­um eða upplýsingum eftir póstnúmerum, hvorki til hagskýrslugerðar né í öðrum tilgangi. Um­beð­in gögn með slíku niðurbroti séu því ekki til hjá Seðlabankanum.
 
Seðlabankinn bendir á að umbeðin gögn lúti ekki aðgangi samkvæmt upplýsingalögum á grund­velli 1. mgr. 10. gr. laga nr. 163/2007 og skuli því vísa kærunni frá. Seðlabankinn safni þeim gögn­um sem mál þetta varði í þágu hagskýrslugerðar og á grundvelli 2. mgr. 32. gr. laga nr. 92/2019. Líta verði til þess að ákvæðið taki til allra sem búi yfir upplýsingum sem nauðsynlegar séu til hagskýrslugerðar en ekki einungis viðskiptamanna bankans, fyrirtækja í greiðslumiðlun og ann­arra fyrirtækja eða aðila sem lúti opinberu eftirliti með starfsemi sinni eða lögaðila sem eigi við­skipti í erlendum gjaldeyri, sbr. 1. mgr. sömu greinar.
 
Um hagskýrslugerð Seðlabankans fari samkvæmt lögum nr. 163/2007, sbr. tilvísun 2. mgr. 1. gr. lag­anna til „annarra bærra ríkisstofnana“, og þeim reglum og viðmiðum sem um slíkt gilda, ekki síst varðandi takmarkanir á miðlum slíkra upplýsinga, þ.m.t. innan Seðlabankans, og notkun þeirra í starfsemi hans. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laganna ríki þagnarskylda um allar þær upplýsingar sem Hagstofan afli til hagskýrslugerðar og snerti tilgreinda einstaklinga eða lögaðila. Slíkar upplýs­ingar teljist trúnaðargögn, skuli einvörðungu notaðar til hagskýrslugerðar og óheimilt sé að afhenda þær öðrum stjórnvöldum. Ákvæði annarra laga um aðgang stjórnvalda að gögnum víki fyrir þessu ákvæði og þær lúti ekki aðgangi samkvæmt upplýsingalögum. Samkvæmt umfjöllun í athuga­semdum í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 163/2007 segi m.a. að það sé meginregla við opinbera hagskýrslugerð að upplýsinga sem safnað sé til hagskýrslugerðar og snerti tilgreinda ein­staklinga eða lögaðila teljist trúnaðargögn og að þær séu eingöngu notaðar til hagskýrslugerðar. Allt frá því fyrstu lög um Seðlabanka Íslands hafi verið sett hafi verið kveðið á um hagskýrslugerð bank­ans í lögum og tengslum hennar við opinbera hagskýrslugerð.
 
Víðtækum gagnaöflunarheimildum fylgi mikil ábyrgð. Ábyrgðin hér sé þess eðlis að farið sé með upplýsingarnar í samræmi við lög og reglur og að skilaaðilar geti treyst því að svo sé. Þó laga­heim­ild til gagnasöfnunar sé vissulega til staðar blasi við að traust skilaaðila til Seðlabankans, sem og trúverðugleiki bankans sem stofnunar sem stundi hagskýrslugerð, myndi bíða hnekki ef bankinn beitti ekki ítrustu varúð við meðferð umbeðinna gagna, í samræmi við lög, reglur og hefðbundin við­mið. Enn mikilvægara en ella sé að standa vörð um þagnarskylduna vegna upplýsinga sem safn­að sé í þágu hagskýrslugerðar í ljósi þess hve rúmar heimildir Seðlabankinn hafi til gagnaöflunar. Gildi það bæði um mögulega miðlun Seðlabankans á slíkum gögnum út fyrir bankann og innan hans vegna notkunar á gögnum í starfsemi bankans.
 
Seðlabankinn byggir einnig á að vísa skuli málinu frá á þeim grundvelli að því sé beint til nefnd­ar­innar of seint, sbr. 1. mgr. 22. gr. upplýsingalaga. Seðlabankinn hafi ekki upplýst kæranda sér­stak­lega um kærufrest til úrskurðarnefndar um upplýsingamál í svarbréfum sínum enda hafi bank­inn ekki talið þörf á því í ljósi afstöðu hans um að umbeðin gögn lytu ekki aðgangi samkvæmt upp­lýsingalögum.
 
Auk framangreinds bendir Seðlabankinn á að beiðni kæranda lúti að mánaðarlegum gagna­skýrsl­um frá Seðlabankanum og þannig reglulegum gagnaskilum til framtíðar litið. Erindi kæranda feli í sér ósk um eins konar samstarf frekar en beiðni um upplýsingar á grundvelli upplýsingalaga. Nefnd­in skuli því vísa málinu frá þar sem gagnabeiðni kæranda lúti hvorki að fyrirliggjandi gögn­um sem varði tiltekið mál né tilteknum fyrirliggjandi gögnum í skilningi 1. mgr. 5. gr. upplýs­inga­laga. Þá sé einnig ljóst að kæruheimild 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga taki ekki til synjunar Seðla­bank­ans á erindi kæranda og telji bankinn því rétt að málinu sé jafnframt vísað frá á þeim grund­velli.
 
Í framangreindu samhengi bendir Seðlabankinn á að á meðal lögbundinna hlutverka hans sé að stuðla að traustu og öruggu fjármálakerfi, þ.m.t. greiðslumiðlun í landinu og við útlönd, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 92/2019. Í starfsemi sinni safni Seðlabankinn fjölbreyttum gögnum og nýti þau í margvíslegum tilgangi vegna lögákveðinna hlutverka sinna. Umbeðnum gögnum safni Seðla­bank­inn í þágu hagskýrslugerðar, sbr. 2. mgr. 32. gr. laga nr. 92/2019, m.a. vegna greininga sinna á greiðslumiðlun í landinu og við útlönd. Samkvæmt umfjöllun í athugasemdum í greinargerð með frum­varpi til upplýsingalaga feli hugtakið mál í sér tiltekið efnislegt viðfangsefni eða úrlausnarefni stjórn­valds. Sé það mat Seðlabankans að einn liður í gagnasöfnun bankans vegna lögákveðinna hlut­verka hans geti ekki talist vera tiltekið mál í skilningi 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga. Sé fallist á túlkun kæranda geti hann, eða aðrir, þá með sama hætti óskað eftir öllum gögnum sem Seðla­bank­inn safni vegna lögákveðinna hlutverka sinna að stuðla að stöðugu verðlagi, fjármála­stöð­ug­leika og traustri og öruggri fjármálastarfsemi, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 92/2019.
 
Að endingu séu umbeðin gögn, að því marki sem þau séu til staðar hjá bankanum, allt að einu undir­orpin sérstakri þagnarskyldu á grundvelli 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019. Umbeðin gögn séu þess eðlis og efnis að þau varði m.a. hagi viðskiptamanna Seðlabankans og viðskipti og rekstur eftirlitsskyldra aðila. Slíkar upplýsingar séu undirorpnar þagnarskyldu nema annaðhvort úrskurður dóm­ara eða lagaboð geri bankanum skylt að láta þær af hendi. Þagnarskyldan gangi framar ákvæð­um upplýsingalaga með gagnályktun frá 2. málsl. 3. mgr. 4. gr. laganna.
 
Í 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019 segi að þagnarskylda skuli ríkja um annars vegar hagi viðskipta­manna bankans, viðskipti og rekstur eftirlitsskyldra aðila, tengdra aðila eða annarra og hins vegar mál­efni bankans sjálfs, en með þessum hætti séu þær upplýsingar sem þagnarskylda skuli ríkja um sam­kvæmt lögunum sérgreindar. Í athugasemdum með 40. gr. í frumvarpi, sem hafi orðið að lög­um nr. 92/2019, en ákvæði um þagnarskyldu starfsmanna Seðlabanka Íslands hafi síðar færst í 41. gr., segi að áhersla sé lögð á mikilvægi þess að sérstök þagnarskylda gildi að meginstefnu áfram um upplýsingar af því tagi sem ákvæði 1. mgr. 35. gr. eldri laga um bankann nr. 36/2001 tryggði áður að leynd ríkti um.
 
Úrskurðarnefndin hafi byggt á því að þagnarskylda samkvæmt 41. gr. laga nr. 92/2019 sé sérgreind með þeim hætti að hún nái til upplýsinga sem varði hagi viðskiptamanna bankans og málefni bank­ans sjálfs og annars þess sem starfsmenn bankans fái vitneskju um í starfi og leynt skuli fara skv. lögum eða eðli máls, sbr. t.d. úrskurði nefndarinnar nr. 774/2019, 792/2019, 904/2020, 954/2020 og 966/2021. Þá hafi Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu með dómi frá 3. júní 2014 í máli nr. 329/2014 að 1. mgr. 35. gr. eldri laga um Seðlabanka Íslands hafi falið í sér sérstaka þagnar­skyldu­reglu en ekki almenna. Sé því ljóst að annars vegar felist í 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019 sérstakt þagn­ar­skylduákvæði en ekki almennt, og hins vegar að það þagnarskylduákvæði gangi framar upp­lýs­ingarétti almennings á grundvelli 5. gr. upplýsingalaga. Þá hljóti að vera óumdeilt að um­beðin gögn varði bæði hagi viðskiptamanna Seðlabankans sem og viðskipti og rekstur eftirlits­skyldra aðila og annarra, sbr. orðalag 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019, og falli þau því samkvæmt orð­anna hljóðan undir þagnarskyldu samkvæmt ákvæðinu.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslu­laga, nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við úrlausn þess.
 

Niðurstaða

1.

Mál þetta varðar synjun Seðlabanka Íslands á beiðni kæranda um aðgang að mánaðarlegum gagna­skýrsl­um sem innihalda upplýsingar um kortaveltu frá færsluhirðum og fleiri aðilum sem sinna greiðslu­þjónustu á Íslandi. Þá óskaði kærandi jafnframt eftir að gögnin yrðu, að því marki sem mögu­legt væri, niðurbrjótanleg eftir MCC-niðurbroti og póstnúmeri kortaposa eða fyrirtækis.
 
Seðlabankinn afhenti úrskurðarnefnd um upplýsingamál sýnishorn af þeim gögnum sem beiðni kær­anda lýtur að en umrædd gögn eru annars vegar skýrsla færsluhirðis og hins vegar skýrsla út­gef­anda.  
 

2.

Kæra í máli þessu barst úrskurðarnefnd um upplýsingamál að liðnum þeim 30 daga fresti sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 22. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Samkvæmt 1. og 2. tölul. 1. mgr. 28. gr. stjórn­sýslulaga, nr. 37/1993, sbr. 4. mgr. 22. gr. upplýsingalaga, skal vísa frá kæru ef hún berst að liðn­um kærufresti nema afsakan­legt verði talið að kæra hafi ekki borist fyrr eða veigarmiklar ástæð­ur mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar.
 
Í ákvörðunum sínum veitti Seðlabanki Íslands kæranda hvorki leiðbeiningar um kæruheimild til úr­skurðarnefndar um upplýsingamál né kærufrest, líkt og er mælt fyrir um að skuli veita samkvæmt 2. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þessara at­vika verður að telja afsakanlegt að kæran hafi ekki borist innan kærufrests og verður kærunni því ekki vísað frá úrskurðarnefndinni af þeim sök­um að kærufrestur 1. mgr. 22. gr. upplýsingalaga hafi verið liðinn.
 

3.

Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga er skylt að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi gögn­um sem varða tiltekið mál, með þeim takmörkunum sem greinir í 6.-10. gr. Sama gildir þegar óskað er aðgangs að tilteknum fyrirliggjandi gögnum. Í umsögn sinni bendir Seðlabankinn á að beiðni kæranda lúti ekki að fyrirliggjandi gögnum í skilningi 5. gr. upplýsingalaga heldur að því að Seðlabankanum verði gert að afhenda kæranda gögn með reglubundnum hætti til framtíðar litið.
 
Í athugasemdum við 5. gr. í greinargerð með frumvarpi til upplýsingalaga segir meðal annars að það sé skilyrði að gagnið sé fyrirliggjandi hjá þeim sem fær beiðni um aðgang til afgreiðslu. Réttur til aðgangs að gögnum nái þannig aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tíma­punkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma. Stjórn­völd­um, eða lögaðilum sem falli undir lögin, sé ekki skylt að verða við beiðnum um að senda til tiltekins aðila öll gögn sem framvegis verða til í tengslum við meðferð tiltekins máls.
 
Í umsögn Seðlabankans kemur fram að bankinn safni hvorki upplýsingum um kortaveltu með MCC-kóðum né upplýsingum eftir póstnúmerum og séu umbeðin gögn með slíku niðurbroti því ekki til hjá bankanum. Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur ekki forsendur til að rengja þessa full­yrðingu og verður því að leggja til grundvallar að þessar upplýsingar séu ekki fyrirliggjandi hjá Seðla­bankanum í skilningi 5. gr. upplýsingalaga. Þegar svo háttar til að gögn eru ekki fyrir­liggj­andi er ekki um að ræða ákvörð­un um að synja um aðgang að gögnum sem kæranleg er til nefnd­ar­innar á grundvelli 1. mgr. 20. gr. upplýsingalaga. Verða ákvarðanir Seðlabankans, um að synja þeim hluta beiðni kæranda sem lýtur að umræddum upplýsingum, því staðfestar.
 
Að framangreindu frágengnu þarf að taka afstöðu til þess hvort að beiðni kæranda lúti að öðru leyti að fyrirliggjandi gögnum í skilningi 5. gr. upplýsingalaga. Svo sem fyrr greinir óskaði kær­andi eftir að Seðlabankinn veitti honum aðgang að „mánaðarlegum gagnaskýrslum“ sem innihéldu upp­lýsingar um kortaveltu frá færsluhirðum og fleiri aðilum sem sinna greiðsluþjónustu á Íslandi.
 
Að virtu orðalagi beiðni kæranda verður að telja að hún hafi ekki beinst að fyrirliggjandi gögnum í skilningi 5. gr. upplýsingalaga heldur að gögnum sem yrðu framvegis til hjá Seðlabankanum. Á hinn bóginn liggur fyrir að Seðlabanki Íslands hefur afhent nefndinni afrit af sýnishornum tveggja skýrslna en af þeim skýrslum verður ráðið hvaða upplýsingar koma þar fram og hvernig fram­setn­ingu þeirra er háttað. Þá verður ekki annað ráðið en að upplýsingagjöf um kortaveltu sé hagað með samræmdum hætti og að fyrirliggjandi skýrslur samsvari þeim skýrslum sem viðkomandi aðilar afhenda Seðlabanka Íslands mánaðarlega. Loks er til þess að líta að í kæru sinni óskar kærandi ekki eftir mánaðarlegum gagnaskýrslum heldur eftir upplýsingum um kortaveltu frá færsluhirðum og fleiri aðilum sem sinna greiðsluþjónustu á Íslandi.
 
Að framangreindu gættu og eins og atvikum er hérna sérstaklega háttað þykir mega líta svo á að beiðni kæranda beinist að þeim skýrslum sem liggja fyrir hjá úrskurðarnefndinni og að málið sé að öðru leyti nægjanlega upplýst til þess að nefndin geti tekið efnislega afstöðu til réttar kæranda til aðgangs að þeim gögnum. 
 

4.

Ákvarðanir Seðlabanka Íslands voru meðal annars á því byggðar að umbeðin gögn hefðu að geyma upplýsingar sem væru háðar þagnarskyldu samkvæmt 1. mgr. 41. gr. laga um Seðlabanka Íslands, nr. 92/2019.
 
Í 2. málsl. 3. mgr. 4. gr. upplýsingalaga kemur fram að almenn ákvæði laga um þagnar­skyldu tak­marki ekki rétt til aðgangs að gögnum samkvæmt lögunum. Andspænis slíkum ákvæðum eru sér­stök þagnar­skyldu­ákvæði þar sem upplýsingar þær, sem þagnarskyldan tekur til, eru sér­greind­ar. Með gagn­ályktun frá 2. málsl. 3. mgr. 4. gr. upplýsingalaga hefur verið á því byggt að sérstök þagn­ar­skyldu­ákvæði geti takmarkað rétt til aðgangs að gögnum samkvæmt upplýsinga­lög­um. Það fer eftir efni og orðalagi viðkomandi ákvæðis hvernig það verður skýrt og samræmt ákvæðum upp­lýsingalaga, sbr. athugasemdir í frumvarpi því sem varð að gildandi upplýsingalögum.
 
Í 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019 segir eftirfarandi:
 

Bankaráðsmenn, seðlabankastjóri, varaseðlabankastjórar, nefndarmenn í peninga­stefnu­nefnd, fjármálastöðugleikanefnd og fjármálaeftirlitsnefnd og aðrir starfsmenn Seðla­banka Ís­lands eru bundnir þagnarskyldu um allt það sem varðar hagi við­skipta­manna bankans, við­skipti og rekstur eftirlitsskyldra aðila, tengdra aðila eða annarra og mál­efni bankans sjálfs, svo og um önnur atriði sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu og leynt skulu fara samkvæmt lög­um eða eðli máls, nema dómari úrskurði að upplýsingar sé skylt að veita fyrir dómi eða til lögreglu eða skylt sé að veita upplýsingar lögum sam­kvæmt. Sama gildir um sérfræðinga, verk­taka og aðra sem starfa fyrir eða á vegum bank­ans. Þagnarskyldan helst þótt látið sé af starfi.

 
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur lagt til grundvallar að ákvæð­ið feli í sér sérstaka þagn­ar­skyldu um upplýsingar um hagi við­skipta­manna bankans, við­skipti og rekstur eftir­lits­skyldra aðila, tengdra aðila eða annarra og mál­efni bankans sjálfs, sem gangi framar rétti til aðgangs að gögnum sam­kvæmt upplýsingalögum, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 1226/2024 og þá úrskurði sem þar er vísað til. Þá hefur verið lagt til grundvallar í dómum Hæstaréttar Íslands í málum nr. 329/2014 og 263/2015 að efnislega sambærilegt ákvæði í 1. mgr. 35. gr. þágildandi laga um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001, hafi innihaldið sérstaka þagnarskyldu.
 
Framangreindu til viðbótar hefur úrskurðarnefndin miðað við að ekki verði sagt að hvaðeina sem bank­anum tengist með einum eða öðrum hætti falli undir þagnarskylduna. Að því er varðar orðalag ákvæð­isins um „málefni bankans sjálfs“ hefur úrskurðarnefndin lagt til grundvallar að undir orða­lag­ið kunni að falla upplýsingar um fjárhagsleg málefni eða fjárhagslegar ráðstafanir bankans, um bein­ar ákvarðanir sem varða starfsemi hans eða undirbúning þeirra og eftir atvikum aðrar upp­lýsing­ar sem af tilliti til hagsmuna bankans sjálfs megi telja eðlilegt að leynt fari, sbr. úrskurð nefnd­ar­innar nr. 1133/2023 og þá úrskurði sem þar er vísað til. Þá hefur nefndin jafnframt lagt til grund­vall­ar að slíkar upplýsingar verði að tengjast viðfangsefnum sem samrýmast sérstaklega hlutverki og starfsemi Seðlabankans sem seðlabanka eftir lögum nr. 92/2019. Um önnur viðfangs­efni Seðla­bank­ans, sem eiga jafnt við um starfsemi allra stjórnvalda og annarra, fer um þagnar­skyldu sam­kvæmt lögum eða eðli máls, sbr. úrskurð nefndarinnar nr. 1290/2025.
 

5.

Í umsögn Seðlabankans er rakið að bankinn safni umbeðnum gögnum í þágu hagskýrslugerðar og á grundvelli 2. mgr. 32. gr. laga nr. 92/2019. Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur ekki ástæðu til að draga í efa þessa fullyrðingu bankans.
 
Í 2. mgr. 32. gr. laga nr. 92/2019 segir að skylt skuli öllum að láta Seðlabankanum í té þær upp­lýs­ingar sem hann þarf á að halda til hagskýrslugerðar að viðlögðum viðurlögum samkvæmt 44. og 45. gr. laganna. Í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 92/2019 segir meðal annars um 32. gr. laganna að upplýsingaöflun sé mjög þýðingarmikill í starf­semi Seðlabankans, til að hann geti sinnt hlutverki sínu samkvæmt 2. gr. og til hagskýrslugerðar. Hvað varði upplýsingaöflun til hagskýrslugerðar þá nái hún til allra þátta sem varða peningamál, greiðslu­jöfnuð við útlönd og gengis- og gjaldeyrismál. Því sé mjög brýnt að heimildir bankans í þess­um efnum séu rúmar og skýrar og að heimilt sé að beita viðurlögum ef upplýsingaskylda er van­rækt. Þá kemur fram í 34. gr. laganna að Seðlabanki Íslands geri skýrslur og áætlanir um pen­inga­mál, fjármálastöðugleika, fjármálastarfsemi, greiðslujöfnuð, gengis- og gjaldeyrismál og annað sem hlutverk og stefnu bankans varði, þ.m.t. árangur markmiða.
 
Af framangreindu verður ráðið að eitt af viðfangsefnum Seðlabanka Íslands samkvæmt lögum nr. 92/2019 sé að annast hagskýrslugerð. Að mati nefndarinnar verður að telja að upplýsingar sem er aflað á grundvelli 2. mgr. 32. gr. laga nr. 92/2019 tengist þannig viðfangsefni sem samrýmist sér­stak­lega hlutverki og starfsemi Seðlabankans sem seðlabanka eftir lögunum og feli í sér upp­lýs­ingar sem af tilliti til hagsmuna bankans sjálfs megi telja eðlilegt að leynt fari. Að þessu og öðru fram­an­greindu gættu verður lagt til grundvallar að umbeðin gögn innihaldi upplýsingar sem varða mál­efni bankans sjálfs í skilningi hinnar sérstöku þagnarskyldureglu í 1. mgr. 41. gr. laga nr. 92/2019. Verða ákvarðanir Seðlabanka Íslands því staðfestar.
 

Úrskurðarorð

Ákvarðanir Seðlabanka Íslands, dags. 16. ágúst 2025 og 21. nóvember sama ár, að synja beiðni kæranda, Rannsóknaseturs verslunarinnar, eru staðfestar.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir