Úrskurður félags- og húsnæðismálaráðuneytis 25/2025

Miðvikudaginn 26. nóvember 2025 var í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi

 

Ú R S K U R Ð U R:

 

Með erindi til félags- og vinnumarkaðsráðuneytis, nú félags- og húsnæðismálaráðuneyti, sbr. forsetaúrskurð nr. 4/2025, um skiptingu Stjórnarráðs Íslands í ráðuneyti, dags. 19. júlí 2024, kærði Katrín Smári Ólafsdóttir, lögmaður, fyrir hönd A, kt. […], ákvörðun Ábyrgðasjóðs launa, dags. 19. maí 2024, um synjun á ábyrgð sjóðsins vegna kröfu kæranda á hendur þrotabúi Héðins Veitinga ehf., kt. 630421-1010.

 

I. Málavextir og málsástæður.

Mál þetta varðar ákvörðun Ábyrgðasjóðs launa um synjun á ábyrgð sjóðsins á kröfu kæranda á hendur þrotabúi Héðins Veitinga ehf. um vangreitt orlof sem og vangreidda orlofs- og desemberuppbót.

 

Þeirri ákvörðun vildi kærandi ekki una og kærði hann ákvörðunina til ráðuneytisins með erindi, dags. 19. júlí 2024, með vísan til 16. gr. laga nr. 88/2003, um Ábyrgðasjóð launa.

 

Í erindi kæranda kemur fram að hlutaðeigandi félag hafi verið úrskurðað gjaldþrota þann 25. janúar 2023, innköllun hafi verið birt í Lögbirtingablaði þann 31. janúar sama ár og að kröfulýsingafrestur hafi verið til 31. mars sama ár. Þá kemur fram í erindi kæranda að Ábyrgðasjóður launa hafi staðfest að sjóðurinn hafi móttekið kröfulýsinguna á þar til gerðu eyðublaði þann 29. ágúst 2023. Enn fremur kemur fram að Ábyrgðasjóður launa hafi hafnað kröfu kæranda með vísan til 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa þar sem krafan hafi borist sjóðnum of seint en sjö mánuðir hafi verið liðnir frá fyrri birtingu innköllunar í Lögbirtingablaði þegar krafan hafi borist sjóðnum. Að mati kæranda sé sú niðurstaða Ábyrgðasjóðs launa bersýnilega ósanngjörn.

 

Í erindi kæranda kemur meðal annars fram að þegar hlutaðeigandi félag hafi verið úrskurðað gjaldþrota hafi kærandi átt inni hjá þrotabúinu vangreitt orlof vegna tímabilsins júní til ágúst 2022. Kærandi sé af erlendu bergi brotinn og tali ekki íslensku en öll gögn og upplýsingar sem hann hafi fengið vegna málsins hafi verið á íslensku. Þá hafi vinnuveitandi kæranda blekkt hann með röngum yfirlýsingum á launaseðlum en á þeim hafi virst sem umræddum greiðslum hafi verið haldið til haga. Upplýsingar um að hlutaðeigandi félag hafi verið úrskurðað gjaldþrota hafi ekki borist kæranda fyrr en eftir að hann hafi verið hættur störfum hjá félaginu. Kæranda hafi því ekki verið kunnugt um gjaldþrotið fyrr en 23. júní 2023 þegar hann frétti af því hjá kunningjum sínum. Leitaði hann þá þegar í stað til stéttarfélags síns sem greip strax til aðgerða.

 

Í erindi kæranda kemur fram að upplýsingar um kröfu kæranda á hendur hinu gjaldþrota félagi hafi borist lögmannsstofunni FOCUS Lögmönnum frá kjarasviði Eflingar þann 23. júní 2023. Þá þegar hafi verið hafist handa við ritun kröfulýsingar auk þess sem haft hafi verið samband við skiptastjóra þrotabúsins og óskað eftir kröfuskrá. Tilgangur þess hafi verið að fá upplýsingar um þá tengiliði sem rétt hafi þótt að hafa samband við í því skyni að óska eftir því að krafa kæranda kæmist að við skipti búsins þrátt fyrir að kröfulýsingarfresti hafi lokið tæpum þremur mánuðum áður eða 31. mars 2023. Að mati kæranda sé um að ræða verklag sem tíðkist þegar um sé að ræða kröfur um vangreidd laun sem berast of seint í þrotabú. Fram kemur að fyrrnefnd kröfuskrá hafi borist frá skiptastjóra þrotabúsins þann 14. júlí 2023 og að þann sama dag hafi verið útbúin kröfulýsing fyrir hönd kæranda í umrætt þrotabú sem og erindi til allra forgangskröfuhafa í þrotabúið þar sem óskað hafi verið eftir að krafan fengi að komast að við skiptin þrátt fyrir að hafa borist utan kröfulýsingarfrests. Kröfulýsing hafi þannig verið frágengin samdægurs og hún afhent skiptastjóra sem hafi staðfest móttöku. Þá er tekið fram í erindi kæranda að atvik málsins hafi átt sér stað um hásumar og því hafi sumarleyfi verið í hámarki. Af því hafi leitt að þurft hafi að ganga á eftir samþykki þar til bærra aðila fyrir því að krafa kæranda kæmist að við skiptin en samþykki allra kröfuhafa hafi ekki legið fyrir fyrr en 8. ágúst 2023.

 

Loks kemur fram í erindi kæranda að frekari upplýsinga hafi verið þörf til að reikna kröfu kæranda nákvæmlega út en kröfulýsing til Ábyrgðarsjóðs launa hafi verið tilbúin og uppfærð þann 16. ágúst 2023. Kærandi viti aftur á móti ekki af hverju kröfulýsingin hafi ekki verið skráð móttekin hjá Ábyrgðasjóði launa fyrr en 23. ágúst 2023. Að mati kæranda sé þó ljóst að umræddur sex mánaða frestur til að óska eftir ábyrgð Ábyrgðasjóðs launa hafi runnið út 31. júlí 2023 en Ábyrgðasjóði launa sé hins vegar heimilt að taka til greina kröfu sem berist sjóðnum innan 12 mánaða frá birtingu innköllunar ef sýnt sé fram á að kröfuna hafi ekki verið unnt að gera fyrr. Að mati kæranda hafi krafa kæranda borist Ábyrgðasjóði launa vel innan þeirra tímamarka. Kærandi byggi þar af leiðandi á því að krafa hans hafi borist til Ábyrgðasjóðs launa á þar til gerðu eyðublaði vel innan 12 mánaða frá birtingu fyrri innköllunar í Lögbirtingablaði og það séu því full efni til að heimila það að taka kröfu hans til greina á grundvelli 1. málsl. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa.

 

Erindi kæranda var sent Ábyrgðasjóði launa til umsagnar með bréfi ráðuneytisins, dags. 20. ágúst 2024, og var sjóðnum veittur frestur til 3. september 2024 til að veita ráðuneytinu umsögn sína. Þar sem umsögn Ábyrgðasjóðs launa barst ráðuneytinu ekki innan þess frests sem veittur hafði verið ítrekaði ráðuneytið beiðni sína um umsögn sjóðsins með bréfi, dags. 16. september 2024. Með tölvubréfi til ráðuneytisins, dags. 27. september 2024, óskaði Ábyrgðasjóður launa eftir fresti til að skila umbeðinni umsögn til 10. október 2024 og var umbeðinn viðbótarfrestur samþykktur af hálfu ráðuneytisins, sbr. tölvubréf ráðuneytisins til Ábyrgðasjóðs launa, dags. 1. október 2024.

 

Í umsögn Ábyrgðasjóðs launa, dags. 9. október 2024, kemur fram að umsókn kæranda vegna vangreidds orlofs sem og vegna vangreiddrar orlofs- og desemberuppbótar fyrir tímabilið júní 2022 til og með ágúst 2022 hafi borist sjóðnum með tölvubréfi þann 29. ágúst 2023. Þá kemur fram að krafa kæranda hafi verið samþykkt sem forgangskrafa í hlutaðeigandi þrotabú og að ekki sé um það deilt. Að auki kemur fram að þann 19. maí 2024 hafi Ábyrgðasjóður launa tekið ákvörðun um að synja um ábyrgð sjóðsins vegna kröfu kæranda, með vísan til 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa, í ljósi þess að krafan hafi verið gerð á hendur sjóðnum eftir að sex mánuðir voru liðnir frá birtingu innköllunar hlutaðeigandi félags í Lögbirtingablaði þann 31. janúar 2023.

 

Í umsögn sinni bendir Ábyrgðasjóður launa á að lög nr. 88/2003, um Ábyrgðasjóð launa, gildi um greiðslur til launafólks úr sjóðnum vegna vangoldinna krafna við gjaldþrot vinnuveitenda. Samkvæmt 1. mgr. 12. gr. laganna verði krafa á hendur Ábyrgðasjóði launa því aðeins tekin til greina berist hún sjóðnum innan sex mánaða frá þeirri birtingu innköllunar í Lögbirtingablaði er ráði lokum kröfulýsingarfrests í búið. Í 2. málsl. sama ákvæðis kemur fram að stjórn sjóðsins sé þó heimilt að taka til greina kröfu er berist innan tólf mánaða frá birtingu innköllunar ef sýnt sé að kröfuna hafi ekki verið hægt að gera fyrr.

 

Í umsögn Ábyrgðasjóðs launa kemur auk þess fram að kæranda hafi með ákvörðun sjóðsins 19. maí 2024 verið leiðbeint um heimild hans til að bera ákvörðunina undir stjórn Ábyrgðasjóðs launa á grundvelli 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa. Kærandi hafi aftur á móti kosið að gera það ekki. Að mati Ábyrgðasjóðs launa sé ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa mjög skýrt þar sem kveðið sé á um að umsóknafrestur til sjóðsins sé sex mánuðir frá birtingu innköllunar í bú vinnuveitanda í Lögbirtingablaði er ræður lokum kröfulýsingarfrests í búið. Í máli því sem hér um ræði hafi innköllun verið birt í Lögbirtingablaði þann 31. janúar 2023 og hafði því verið unnt að sækja um til Ábyrgðasjóðs launa í sex mánuði þar á eftir eða til 31. júlí 2023. Kærandi hafi aftur á móti sótt um til Ábyrgðasjóðs launa með tölvubréfi þann 29. ágúst 2023 og umsókn hans hafi því borist sjóðnum utan lögbundins umsóknarfrest skv. 1. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa.

 

Í umsögn Ábyrgðasjóðs launa kemur jafnframt fram að sjóðurinn hafni þeirri staðhæfingu sem fram komi í erindi kæranda til ráðuneytisins þess efnis að kærandi hafi sótt um til sjóðsins þann 16. ágúst 2023 og að sjóðurinn hafi móttekið umsókn kæranda 23. ágúst 2023, enda engin gögn sem styðji þá fullyrðingu kæranda. Þar að auki verði ekki séð að mati Ábyrgðasjóðs launa að fyrrnefnd fullyrðing kæranda geti haft vægi í málinu þar sem lögbundinn umsóknarfrestur til sjóðsins hafi einnig verið liðinn þann 16. ágúst 2023.

 

Í umsögn Ábyrgðasjóðs launa kemur loks fram að kærandi hafi lýst kröfu í hlutaðeigandi þrotabú þann 14. júlí 2023 og að skiptastjóri hafi móttekið kröfuna þann 18. júlí 2023. Tekur Ábyrgðasjóður launa fram að samþykki annarra kröfuhafa sé ekki skilyrði þess að unnt sé að sækja um til Ábyrgðasjóðs launa þrátt fyrir að það kunni að vera skilyrði þess að krafa komist að sem forgangskrafa við skipti þrotabús á grundvelli laga um gjaldþrotaskipti. Að mati Ábyrgðasjóðs launa geti því hvorki rök þess efnis að samþykki annarra kröfuhafa hafi ekki legið fyrir fyrr eða þess efnis að sumarleyfi hafi staðið yfir talist gild rök fyrir töfum á umsókn til sjóðsins. Það sé því ljóst að mati Ábyrgðasjóðs launa að kærandi hafi getað sótt um til sjóðsins innan lögbundins umsóknarfrest sem kveðið sé á um í 1. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa. Það sé því mat Ábyrgðasjóðs launa að í máli þessu hafi ekki verið sýnt fram á að ómögulegt hafi verið að gera kröfu á hendur sjóðnum fyrr en gert hafi verið.

 

Með bréfi ráðuneytisins, dags. 14. október 2024, var kæranda gefinn kostur á að gera athugasemdir við umsögn Ábyrgðasjóðs launa og var frestur veittur til 28. október sama ár. Þar sem ráðuneytinu bárust engar athugasemdir innan þess frests sem veittur hafði verið upplýsti ráðuneytið kæranda með tölvubréfi, dags. 2. maí 2025, um að gagnöflun teldist lokið í málinu og að málið yrði tekið til úrskurðar.

 

Með tölvubréfi, dags. 2. maí 2025, áréttaði kærandi áður fram komin sjónarmið sín í málinu, þ.m.t. mótmæli sín gegn afstöðu Ábyrgðsjóðs launa. Auk þess kom fram að kærandi myndi ekki koma fram með frekari sjónarmið í málinu.

 

II. Niðurstaða.

Í 1. mgr. 16. gr. laga nr. 88/2003, um Ábyrgðasjóð launa, er kveðið á um að heimilt sé að kæra til ráðuneytisins ákvarðanir Ábyrgðasjóðs launa sem teknar eru á grundvelli laganna. Mál þetta lýtur að ágreiningi um ábyrgð Ábyrgðasjóðs launa vegna kröfu kæranda á hendur þrotabúi fyrrverandi vinnuveitanda.

 

Í athugasemdum við 1. gr. frumvarps þess er varð að 16. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa, sbr. lög nr. 131/2005, um breytingu á lögum nr. 88/2003, um Ábyrgðasjóð launa, kemur meðal annars fram að „Skipulag íslenskrar stjórnsýslu gerir almennt ráð fyrir tveimur stigum þar sem fyrir hendi eru lægra sett stjórnvöld sem oftast eru stofnanir sem fara með framkvæmd tiltekinna málefna í umboði ráðherra og er þá litið á ráðherra sem æðra stjórnvald á því sviði. Í því skyni að auka réttaröryggi almennings er gert ráð fyrir að heimilt sé að kæra ákvarðanir lægra setts stjórnvalds til æðra stjórnvalds sem er þá skylt að taka ákvörðunina til endurskoðunar. Í 16. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa virðist sem miðað sé við þrjú stjórnsýslustig því gert er ráð fyrir málskoti til stjórnar sjóðsins áður en heimilt er að kæra ákvörðun til félagsmálaráðuneytisins. Hins vegar þykir það samræmast betur skipulagi íslenskrar stjórnsýslu að ákvarðanir sem teknar eru skv. 14. gr. laganna séu teknar í umboði stjórnar Ábyrgðasjóðs launa sem síðan eru kæranlegar beint til félagsmálaráðuneytisins. Varsla Ábyrgðasjóðs launa er á ábyrgð stjórnar sjóðsins en stjórnin hefur gert þjónustusamning við Vinnumálastofnun um daglega umsýslu fyrir sjóðinn. Annast því starfsfólk stofnunarinnar að jafnaði afgreiðslu umsókna í umboði stjórnar Ábyrgðasjóðs launa. Þegar upp koma mál sem talin eru þarfnast nánari skoðunar er gert ráð fyrir að starfsmennirnir leggi þau mál fyrir stjórn sjóðsins sem tekur þá ákvörðun um hvernig málið skuli afgreitt. Þrátt fyrir að einstakar umsóknir hljóti þannig umfjöllun stjórnar sjóðsins verða öll mál afgreidd á sama stjórnsýslustigi. Því er litið svo á að ákvörðun hafi verið tekin af stjórnvaldinu Ábyrgðasjóði launa hvort sem málið hefur hlotið umfjöllun stjórnar eða eingöngu starfsmanna. Í reynd hefur framkvæmd laganna verið með þessum hætti og er breytingartillaga þessi gerð í því skyni að treysta og skýra framkvæmdina og tryggja réttaröryggi þeirra sem leita þurfa til Ábyrgðasjóðsins.“

 

Í 1. mgr. 12. laga um Ábyrgðasjóð launa er kveðið á um að krafa á hendur Ábyrgðasjóði launa verði því aðeins tekin til greina að hún berist sjóðnum innan sex mánaða frá þeirri birtingu innköllunar í bú vinnuveitanda í Lögbirtingablaði er ráði lokum kröfulýsingarfrests í búið. Jafnframt er kveðið á um að stjórn sjóðsins sé þó heimilt að taka til greina kröfu er berst innan tólf mánaða frá birtingu innköllunar ef sýnt er að kröfuna hafi ekki verið hægt að gera fyrr.

 

Í máli þessu hafnaði Ábyrgðasjóður launa kröfu kæranda um ábyrgð sjóðsins með vísan til 1. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa, enda hafi krafan ekki borist sjóðnum innan sex mánaða frá innköllunardegi í Lögbirtingablaði. Í gögnum málsins kemur fram að krafa kæranda hafi borist Ábyrgðarsjóði launa rúmum sjö mánuðum frá birtingu innköllunar í bú vinnuveitanda í Lögbirtingablaði þann 31. janúar 2023. Liggur því fyrir að umrædd krafa hafi ekki borist Ábyrgðasjóði launa innan þess frests sem kveðið er á um í 1. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa. Jafnframt kemur fram í gögnum málsins að við afgreiðslu umsóknar kæranda um ábyrgð Ábyrgðasjóðs launa hafi ekki verið lagt mat á það hvort rétt hafi verið að taka kröfu kæranda til greina á grundvelli 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. laganna en í þeim málslið er kveðið á um að stjórn sjóðsins sé heimilt að taka til greina kröfu er berst sjóðnum innan tólf mánaða frá birtingu innköllunar ef sýnt er að kröfuna hafi ekki verið hægt að gera fyrr.

 

Í ljósi framangreinds hefur að mati ráðuneytisins ekki verið tekin afstaða á lægra stjórnsýslustigi til þess hvort 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um Ábyrgðasjóð launa eigi við í máli þessu. Er það því niðurstaða ráðuneytisins að málsmeðferð á lægra stjórnsýslustigi sé ekki lokið í máli þessu og að vísa beri málinu til Ábyrgðasjóðs launa til efnislegrar meðferðar að nýju í því skyni að tryggja að málið hljóti efnislega umfjöllun á tveimur stjórnsýslustigum, eftir því sem við á.

 

Í ljósi alls framangreinds er það niðurstaða ráðuneytisins að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi og að leggja beri fyrir Ábyrgðasjóð launa að taka málið til efnislegrar meðferðar að nýju.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

 

Ákvörðun Ábyrgðasjóðs launa, dags. 19. maí 2024, um synjun á ábyrgð sjóðsins vegna kröfu Katrínar Smára Ólafsdóttur, lögmanns, fyrir hönd A, á hendur þrotabúi Héðins Veitinga ehf., er felld úr gildi og lagt fyrir Ábyrgðasjóð launa að taka málið til efnislegrar málsmeðferðar að nýju.