Mál nr. 539/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 539/2025

Fimmtudaginn 27. nóvember 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 29. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. júlí 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 3. janúar 2024 og var umsóknin samþykkt 18. janúar 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. júlí 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hans væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um nauðsynlegar upplýsingar sem hefðu áhrif á rétt hans til atvinnuleysisbóta.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 29. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 9. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 20. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 21. október 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 3. nóvember 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. nóvember 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi verið veikur með Covid. Hann hafi ekki sofnað fyrr en seint um nóttina vegna hósta og hafi því ekki vaknað við vekjaraklukkuna klukkan níu. Þegar kærandi hafi vaknað klukkan 11 hafi hann hringt um leið og tilkynnt veikindi. Kærandi hafi sent vottorð um leið og hann hafi verið beðinn um það en engu að síður sé honum gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum. Að mati kæranda séu þetta harkaleg viðbrögð við því að hafa verið veikur heima. Kærandi óski þess að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði endurskoðuð.

Í athugasemdum kæranda kemur fram að það sé rétt að hann hafi verið veikur í þessi þrjú skipti og að hann hafi fyrst tilkynnt veikindin til læknis þegar hann hafi verið beðinn um vottorð. Kæranda hafi aldrei verið sagt að það væri skylda að tilkynna veikindi til læknis og ekki sé minnst á það í þeim lagaákvæðum sem Vinnumálastofnun vísi til í afstöðu sinni, einungis að það þurfi að tilkynna til stofnunarinnar. Kærandi fari nánast aldrei til læknis þegar hann verði veikur. Heilbrigðiskerfið á Íslandi sé í rúst og venjulegur biðtími hjá heimilislækni sé einn til tveir mánuðir. Það sé bara í neyð sem kærandi fari þangað en ekki við venjulegri flensu eða Covid, allavega ekki í dag. Það sé hins vegar ekki rétt að kærandi hafi ekki tilkynnt veikindi sín til Vinnumálastofnunar. Það hafi kærandi gert þann 26. júní en hann hafi bæði hringt og sent tölvupóst til að útskýra að hann hefði ekkert getað sofið um nóttina. Þrátt fyrir það hafi kærandi fengið tveggja mánaða refsingu. Kærandi hafi skilað vottorði um leið og hann hafi verið beðinn um það. Vegna refsingar hans fyrir fyrri veikindi hafi hann fengið 200.000 kr. útborgað. Kærandi hafi því ekki haft efni á að borga fyrir vottorð að óþörfu og því borgað fyrir þau um leið og hann hafi fengið skilaboðin frá Vinnumálastofnun. Kærandi hafi einnig verið bent á það af starfsmanni Vinnumálastofnunar að svo virðist sem laugardagar og sunnudagur hafi verið teknir með sem veikindadagar hjá honum og hann hlotið refsingu fyrir það en að svo eigi ekki að vera. Kærandi tekur fram að hann hafi mætt á öll önnur námskeið, upplýsingafundi og viðtöl en hafi verið svo óheppinn að vera veikur í þessi þrjú skipti. Að það eigi að kosta hann frádrátt fyrir veikindadagana og tveggja mánaða refsingu þrátt fyrir að hafa tilkynnt veikindi geti ekki staðist. Kærandi sé nú loksins kominn með vinnu aftur og lífið sé á uppleið. Kærandi vilji gjarnan fá þetta óréttlæti leiðrétt.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 3. janúar 2024. Með erindi, dags. 18. janúar 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 10. mars 2025 hafi kærandi verið boðaður á námskeið hjá Vinnumálastofnun sem hafi verið haldið dagana, 13., 14., 18., 19. og 20. mars 2025. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll bæri að tilkynna án tafar á tiltekið netfang Vinnumálastofnunar. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna.

Með tölvupósti 14. mars 2025 hafi kærandi tilkynnt að hann hefði ekki getað mætt fyrstu tvo dagana þar sem hann hafi verið veikur fyrri daginn og þann seinni hafi hann verið hjá lækni. Þegar kærandi hafi spurt hvort honum bæri að mæta í vikunni á eftir hafi hann verið upplýstur um að lágmarksþátttaka væri 80%. Þann 19. mars 2025 hafi kærandi aftur sent tölvupóst og kvaðst enn vera veikur og ekki sjá sér fært að sinna námskeiðinu.

Með erindi, dags. 3. apríl 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum á fjarveru kæranda, auk læknisvottorðs. Kærandi hafi samdægurs skilað læknisvottorði þar sem fram komi að hann hafi verið óvinnufær vegna veikinda á tímabilinu 13. til 20. mars 2025. Læknisvottorð hafi verið gefið út á vef Heilsuveru.is og sjá megi að tilkynning um þessi veikindi kæranda hafi verið gerð sama dag og vottorðið hafi verið gefið út, eða 3. apríl 2025. Með erindi, dags. 15. apríl 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að ekkert yrði aðhafst frekar í máli hans.

Þann 2. maí 2025 hafi kærandi aftur verið boðaður á námskeið hjá Vinnumálastofnun sem hafi verið haldið dagana, 6., 8., 9., 13. og 15. maí 2025. Kæranda hafi verið tilkynnt að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll bæri að tilkynna án tafar á tiltekið netfang Vinnumálastofnunar. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna.

Kærandi hafi mætti í þrjú skipti af fimm og hafi tilkynnt veikindi til námskeiðshaldara líkt og honum hafi verið leiðbeint um. Vinnumálastofnun hafi óskað eftir skýringum á fjarveru kæranda þar sem hann hafi skilað læknisvottorði þann 20. maí 2025. Líkt og vottorðið sem kærandi hafi skilað vegna fyrra námskeiðsins hafi það verið útgefið á vef Heilsuveru.is og tilkynning um veikindi kæranda á tímabilinu 9. til 14. maí 2025 hafi verið gerð sama dag og vottorð hafi verið gefið út, eða 19. maí 2025.

Með erindi, dags. 11. júní 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að ekkert yrði aðhafst frekar í máli hans. Kæranda hafi einnig verið tilkynnt að ofgreiðsla hefði myndast vegna þessara veikinda sem innheimt yrði með skuldajöfnuði við síðar tilkomnar bætur þar til skuld væri að fullu greidd.

Þann 25. júní 2025 hafi kærandi verið boðaður á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun sem hafi átt að fara fram þann 26. júní 2025, klukkan 10:00. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll bæri að tilkynna án tafar á tiltekið netfang Vinnumálastofnunar. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðun þessi hafi verið send á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í farsímanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 25. júní 2025, klukkan 09:42. Kærandi hafi sent tölvupóst þann 26. júní 2025, klukkan 11:29 svohljóðandi:

„Ég er því miður veikur heima með Covid svo ég komst ekki á upplýsingafundinn í morgun.

Afsakið að ég hafi ekki sent fyrr, gat ekki sofnað í nótt vegna hósta.“

Með erindi, dags. 9. júlí 2025, hafi verið óskað eftir skýringum á fjarveru kæranda og læknisvottorði. Kærandi hafi skilað læknisvottorði samdægurs. Á læknisvottorði komi fram að hann hafi verið óvinnufær vegna veikinda þann 26. júní 2025. Læknisvottorðið hafi verið útgefið á Heilsuveru.is og tilkynning um veikindi kæranda hafi verið gerð sama dag og vottorð hafi verið gefið út, eða 9. júlí 2025.

Með erindi, dags. 22. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar í tvo mánuði á grundvelli 59. gr. laganna þar sem hann hafi ekki tilkynnt um veikindi sín til Vinnumálastofnunar og því ekki ekki uppfyllt tilkynningarskyldu sína.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hann hafi ekki sinnt mætingu á boðuð vinnumarkaðsúrræði.

Samkvæmt a. lið 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að viðkomandi sé í virkri atvinnuleit. Í því felist meðal annars að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Í 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi svo:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði um mætingu á þeim vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun hafi boðað hann til í þrígang.

Hin kærða ákvörðun, dags. 22. júlí 2025, varði viðurlög sem kæranda hafi verið gert að sæta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laganna. Vinnumálastofnun hafi ekki borist tilkynningar um forföll þrátt fyrir að í boðun sem honum hafi verið send þann 25. júní 2025 hafi sérstaklega verið tekið fram að um skyldumætingu hafi verið að ræða og öll forföll skyldu tilkynnast á uppgefið netfang. Eftir að Vinnumálastofnun hafi óskað eftir skýringum á fjarveru hans hafi borist læknisvottorð þar sem fram komi að kærandi hafi verið óvinnufær þann 26. júní 2025.

Kærandi hafi verið boðaður á tvö námskeið á árinu 2025 og einn upplýsingafund. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki uppfyllt mætingarskyldu á námskeiðin. Eftir að Vinnumálastofnun hafi óskað eftir skýringum á fjarveru hans hafi stofnuninni borist læknisvottorð. Í læknisvottorðunum komi fram að hann hafi verið óvinnufær en einnig megi sjá að veikindi kæranda hafi öll verið tilkynnt löngu eftir að þau ættu að hafa hamlað honum frá virkni í vinnumarkaðsúrræðum og verði ekki ráðið af vottorðunum að kærandi hafi hitt eða fengið skoðun frá lækni.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum og að tilkynna Vinnumálastofnunum allar þær breytingar sem verði á högum sínum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hann brugðist skyldum sínum samkvæmt 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kæranda beri að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar. Þá segir meðal annars í 5. mgr. 14. gr. laganna að hinn tryggði skuli tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Jafnframt skuli hann skila inn læknisvottorði innan viku frá lokum veikindanna óski Vinnumálastofnun eftir því.

Í máli þessu liggur fyrir að kærandi var boðaður á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun sem fara átti fram þann 26. júní 2025, klukkan 10. Kærandi hafði samband við Vinnumálastofnun þann sama dag, klukkan 11:29 og kvaðst vera veikur. Vegna beiðni Vinnumálastofnunar skilaði kærandi inn læknisvottorði sem staðfesti veikindi þann dag.

Úrskurðarnefndin bendir á að beiting viðurlaga samkvæmt 59. gr. laganna er íþyngjandi ákvörðun og verður því að mati nefndarinnar að gera þær kröfur að fyrirliggjandi gögn bendi eindregið til þess að rétt sé að beita því úrræði. Þar sem kærandi tilkynnti Vinnumálastofnun um veikindi sín samdægurs er það mat úrskurðarnefndarinnar að kæranda beri ekki að sæta viðurlögum með vísan til brots á tilkynningarskyldu, sbr. 59. gr. laga nr. 54/2006. Að því virtu er hin kærða ákvörðun felld úr gildi.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. júlí 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006, er felld úr gildi.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir