Mál nr. 584/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 584/2025

Fimmtudaginn 27. nóvember 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. júlí 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 26. júní 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. júlí 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hennar væri réttur til atvinnuleysisbóta felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. september 2025. Með bréfi, dags. 17. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 30. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu 4. nóvember 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi sé ekki sátt við að henni sé gerður tveggja mánaða biðtími. Með bréfi til Vinnumálastofnunar hafi kærandi óskað eftir rökstuðningi á ákvörðun stofnunarinnar til að geta lagt mat á það hvort hún ætti að kæra ákvörðunina til úrskurðarnefndar velferðarmála. Með bréfi til kæranda, dags. 1. september 2025, hafi Vinnumálastofnun hafnað því að rökstyðja ákvörðun sína með vísan til 3. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í ákvæðinu segi „Beiðni um rökstuðning fyrir ákvörðun skal bera fram innan 14 daga frá því að aðila var tilkynnt ákvörðunin og skal stjórnvald svara henni innan 14 daga frá því að hún barst.“ Að mati kæranda feli málsgreinin í sér að eftir 14 daga sé heimilt að hafna rökstuðningi en ekki óheimilt að veita hann, öllu heldur að rétturinn til að fá rökstuðning falli niður eftir 14 daga en skylda til að hafna honum skapist ekki. Þetta sjáist meðal annars á því að stjórnvald sem taki ákvörðun um rétt eða skyldu beri almennt að færa rök fyrir henni eins og fram komi í greinargerð með 21. gr. stjórnsýslulaga.

Í fyrrnefndu bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 1. september 2025, sé staðfest að ákvörðun stofnunarinnar frá 30. júlí 2025 hafi ekki verið rökstudd og að stofnunin hafi hafnað að rökstyðja ákvörðunina með vísan til 21. gr. stjórnsýslulaga eins og fyrr segi. Stofnunin hafi hins vegar ekki hirt um það að sinna leiðbeiningaskyldu sinni samkvæmt 7. gr. sömu laga með því að leiðbeina kæranda um 14 daga frestinn samkvæmt 3. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga.

Vegna þess að Vinnumálastofnun beri ekki lagaskylda til að hafna beiðni um rökstuðning að liðnum 14 daga fresti, og þar sem stofnunin hafi ekki sinnt leiðbeiningaskyldu sinni um þann frest, telji kærandi að Vinnumálastofnun hafi átt að veita henni rökstuðning fyrir ákvörðun sinni þann 30. júlí 2025 um að fella niður rétt hennar til bóta í tvo mánuði frá og með 30. júní 2025.

Vegna þessa kæri hún til úrskurðarnefndar þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að fella niður rétt hennar til bóta frá og með 30. júní 2025 í tvo mánuði eins og fyrr segi. Kærandi geti hins vegar ekki rökstutt kæruna eins og þörf sé á vegna þess að Vinnumálastofnun hafi hafnað því að rökstyðja ákvörðun sína. Kærandi hafi því engin rök frá stofnuninni til að andmæla.

Að mati kæranda komi fram í umsókn hennar um atvinnuleysisbætur þær ástæður sem eigi að leiða til þess að hún fá atvinnuleysisbætur frá 30. júní 2025 í tvo mánuði. Kærandi bendi á bréf sitt til Vinnumálastofnunar þann 20. ágúst 2025 og umfjöllun hennar þar um „gildar ástæður“ sem sé það eina sem stofnunin vísi til þegar hún hafni að veita kæranda fullar atvinnuleysisbætur.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 26. júní 2025. Í umsókninni hafi kærandi tilgreint að ástæður atvinnuleysis væru þær að hún hafi sagt sjálf upp starfi sínu hjá B vegna óánægju með kjör. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað hjá fyrirtækinu á tímabilinu 1. janúar 2021 til 31. júlí og svo síðar frá 1. október 2023 til 25. júní 2025 í 50% starfshlutfalli.

Með erindi, dags. 25. júlí 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum kæranda á ástæðum starfsloka hennar hjá B. Kærandi hafi verið upplýst um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Þá hafi jafnframt verið óskað eftir að kærandi myndi skila inn staðfestingu þess efnis að hún hefði leitað til stéttarfélags, yfirmanns eða Vinnueftirlits með umkvörtunarefni sitt áður en hún hafi hætt í starfi sínu.

Kærandi hafi skilað frekari skýringum þann 27. júlí 2025 þar sem fram komi ítarlegar ástæður fyrir uppsögn hennar. Kærandi hafi borið við að hún hafi óskað eftir meiri vinnu en þar sem það hafi ekki verið í boði hafi hún óskað eftir launahækkun sem henni hafi verið synjað um. Að sögn kæranda hafi starfsandi verið slæmur og henni hafi liðið illa í vinnunni. Henni hafi verið nauðugur einn kostur að segja starfi sínu lausu.

Með erindi, dags. 30. júlí 2025, hafi umsókn kæranda verið samþykkt og hafi bótaréttur hennar numið 50%. Með vísan til starfsloka kæranda hafi réttur hennar til greiðslu atvinnuleysisbóta þó verið felldur niður í tvo mánuði, sbr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann 30. júlí 2025 hafi borist frekari skýringar frá kæranda þar sem kærandi ítreki vanlíðan sína á vinnustað. Mál kæranda hafi verið tekið til endurumfjöllunar og með bréfi, dags. 6. ágúst 2025, hafi henni verið tilkynnt að ákvörðun stofnunarinnar frá 30. júlí 2025 væri staðfest þar sem ekkert nýtt hefði komið fram í málinu sem breytt gæti niðurstöðunni.

Með erindi, dags. 25. ágúst 2025, hafi kærandi óskað eftir rökstuðningi á ákvörðun stofnunarinnar. Með bréfi, dags. 1. september 2025, hafi Vinnumálastofnun synjað þeirri beiðni á grundvelli þess að beiðnin hafi verið of seint fram komin.

Þann 9. september 2025 hafi kærandi afskráð sig af atvinnuleysisskrá þar sem hún hafi hafið störf á nýjum vinnustað. Ákvörðun Vinnumálastofnunar um biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 14. september 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um þau tilvik þegar starfi er sagt upp án gildra ástæðna. Segir þar orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæðinu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga. Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Fyrir liggi að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu hjá B. Ágreiningur snúi að því hvort ástæður kæranda fyrir uppsögn í starfi teljist gildar í skilningi framangreinds ákvæðis 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Úrskurðarnefnd velferðarmála hafi í fyrri úrskurðum sínum talið að almennt beri að gera ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið sé hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laganna.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt Vinnumálastofnun á uppsögn sinni hafi verið að meginstefnu til vegna óánægju með launakjör og vinnuumhverfi. Í slíkum tilvikum hafi í framkvæmd verið gerð sú krafa til launamanna að þeir nýti sér öll tiltæk úrræði til úrbóta, svo sem leita til síns stéttarfélags, Vinnueftirlitsins eða að tryggja sér annað starf áður en þeir ákveði að segja starfi sínu lausu. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki tryggt sér annað starf áður en hún hafi sagt starfi sínu lausu. Þá liggi ekki fyrir neinar upplýsingar um að tilraunir til úrbóta hafi verið reyndar áður en kærandi hafi sagt starfi sínu lausu, hvorki með aðkomu atvinnurekanda eða stéttarfélags.

Í ljósi framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að ástæður þær er kærandi hafi gefið fyrir uppsögn sinni teljist ekki gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Það sé því afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta biðtíma á grundvelli ákvæðisins.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það mat Vinnumálastofnunar að greiðslur atvinnuleysisbóta skuli fyrst hefjast þegar kærandi hafi verið skráð hjá Vinnumálastofnun án bóta í tvo mánuði.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá B en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hennar fyrir uppsögninni teljist gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur gefið þær skýringar að hún hafi sagt upp starfi sínu hjá B vegna óánægju með kjör sín og vinnuumhverfi.

Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er málefnalegt að gera þá kröfu til launþega að þeir segi ekki upp starfi sínu nema við ýtrustu nauðsyn þegar annað starf er ekki í hendi, þegar kemur að því að meta hvort viðkomandi skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Ekki verður séð að slíkt eigi við í tilviki kæranda. Þá liggja ekki fyrir í málinu gögn um að kærandi hafi leitað eftir úrbótum vegna starfskjara eða starfsaðstæðna. Hefur því að mati úrskurðarnefndar velferðarmála ekki verið sýnt fram á að um sé að ræða gildar ástæður fyrir uppsögn í skilningi 54. gr. laga nr. 54/2006. Kærandi á því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. ákvæðisins.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. júlí 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir