27 nóvember 2025

Mál nr. 602/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 602/2025

Fimmtudaginn 27. nóvember 2025

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 23. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. september 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 25. október 2023 og var umsóknin samþykkt 15. nóvember 2023. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 1. september 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hans til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hefði hafnað starfi. Mál kæranda var tekið fyrir að nýju hjá Vinnumálastofnun í kjölfar kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. september 2025, var fyrri ákvörðun afturkölluð og kæranda tilkynnt að réttur hans til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. og 4. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hefði hafnað starfi.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. september 2025. Með bréfi, dags. 25. september 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 30. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar 4. nóvember 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að ákvörðun Vinnumálastofnunar um niðurfellingu bótaréttar sé byggð á ófullnægjandi sönnunargögnum þar sem hann hafi aldrei hafnað atvinnutilboði. Kærandi telji að um misskilning og ófullnægjandi samskipti hafi verið að ræða. Skilaboð Vinnumálastofnunar um að umsókn hafi verið send til B hafi borist kæranda 19. júní 2025. C hjá B hafi hins vegar ekki haft samband við kæranda fyrr en 10. júlí 2025, eða um mánuði síðar og hvergi minnst á aðkomu Vinnumálastofnunar. Kærandi hafi ekki tengt þessi samskipti við bótakerfið, enda hafi hann áður fengið fjölmargar tilkynningar frá stofnuninni sem hafi sjaldan leitt til neins. Kærandi hafi áður unnið svipað starf á verktakagrunni fyrir D árið 2024 sem hafi verið systrahátíð B. Hann hafi talið eðlilega ástæðu fyrir því að hann hafi verið hafður í huga fyrir þetta verkefni. Kærandi hafi talið að um persónulegt tækifæri væri að ræða sem hann hafi aflað sér á eigin vegum en ekki sérstakt úrræði sem hafi tengst bótum hans. Á fundi með B hafi komið í ljós að starfið væri öðruvísi í eðli sínu en auglýst hefði verið. Um hafi verið að ræða tímabundið starf launamanns sem hafi meðal annars falið í sér að leiðbeina hópi starfsnema. Kærandi taki fram að hann hafi enga reynslu af kennslu. Hann hafi starfað sem einyrki síðan árið 2019 og líti á þann hluta starfsins sem verulega aukna ábyrgð sem hann telji sig ekki hæfan í. Þetta sé málefnaleg ástæða sem að mati kæranda ætti að taka inn í mat á því hvort höfnun á starfi hafi verið réttlætanleg, eins og fram komi í 4. mgr. 57. gr. laganna. Kærandi bendi á að um tímabundið starf launamanns hafi verið að ræða með mánaðarlaun upp á 500.000 kr. sem hafi verið langt undir meðallaunum fyrir sambærileg störf samkvæmt launakönnun VR í febrúar 2025 en meðallaun fyrir umbrot og/eða grafík hafi verið 904.000 kr. Fundinum hafi lokið án þess að formlegt atvinnutilboð hafi verið lagt fram eða því hafnað og án þess að minnst hafi verið einu orði á Vinnumálastofnun. Kærandi hafi rætt möguleikann á að vinna verkið sem verktaki, sem sýni vilja hans til að taka að sér verkefnið og það sé valkostur sem sé í fullu samræmi við lög um atvinnuleysistryggingar.

Að mati kæranda hafi verið skortur á málefnalegum samskiptum hjá Vinnumálastofnun. Þrátt fyrir að kærandi hafi verið beðinn um skýringar hafi þeim verið snögglega hafnað án frekari samskipta. Kærandi telji að raunveruleg ástæða fyrir misskilningi sem hafi leitt til refsingar sé skortur á fyrirbyggjandi upplýsingum. Kærandi hafi engar upplýsingar fengið frá Vinnumálastofnun þess efnis að um sérstakt úrræði hafi verið að ræða sem hefði áhrif á bótarétt hans. Mikilvægast sé að engar væntingar hafi verið settar fram um að hann þyrfti að taka starfinu, né að hann hafi takmarkaðan rétt á að spyrja spurninga eða ræða um kjör starfsins. Slíkt upplýsingaleysi hafi leitt til misskilnings sem auðveldlega hefði verið hægt að koma í veg fyrir. Skilaboð frá B hafi verið almenn og hafi ekki látið að því liggja að samskiptin hefðu verið á forsendum Vinnumálastofnunar.

Kærandi telji að Vinnumálastofnun hafi brugðist hlutverki sínu sem ráðgjafi með því að sýna ekki skýrt fram á væntingar sem krafist sé til að halda bótarétti. Með skýrari upplýsingum hefði verið hægt að koma í veg fyrir misskilninginn, sem sé alvarlegur og hafi bein áhrif á fjárhag kæranda. Að leggja alla ábyrgð á atvinnuleitanda, án skýrra leiðbeininga, stangist á við eigin gildi Vinnumálastofnunar um fyrirmyndarþjónustu, virðingu og áreiðanleika, með sérstakri vísan til þess „að veita réttar upplýsingar“.

Kærandi krefjist þess að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði felld niður. Ákvörðunin sé illa rökstudd, byggð á röngum upplýsingum um kæranda og styðjist ekki við haldbær sönnunargögn. Kærandi hafi ekki hafnað starfi heldur leitað lausna og telji að málið hafi verið byggt á misskilningi sem hefði auðveldlega mátt leysa með skýrari samskiptum.

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 13. október 2023. Með erindi, dags. 31. október 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 56%.

Þann 19. júní 2025 hafi ferilskrá kæranda verið miðlað í starf hjá B vegna starfs sem hafi verið auglýst hjá Vinnumálastofnun. Kærandi hafi farið í viðtal hjá fyrirtækinu og þann 22. júlí 2025 hafi Vinnumálastofnun borist tilkynning um að kærandi hefði hafnað starfi hjá fyrirtækinu.

Með erindi, dags. 18. ágúst 2025, hafi verið óskað eftir skýringum kæranda á því hvers vegna hann hefði hafnað starfi hjá B. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að koma að skýringum sínum. Kærandi hafi verið upplýstur um að ef engin gögn myndu berast yrði ákvörðun stofnunarinnar byggð á fyrirliggjandi gögnum.

Þann 22. ágúst 2025 hafi Vinnumálastofnun borist skýringar kæranda, þar segi svo:

„10. júlí fékk ég skilaboð frá C hjá B, hún útskýrði að þau væru að leita að grafískum hönnuði til að vinna með þeim fram yfir hátíð og að aðalhlutverk starfsins væri að setja upp bækling og leiðbeina nemum, hún spurði hvort ég hefði áhuga á að spjalla betur um verkefnið. Ég sagðist spenntur yfir því og við hittumst mánudaginn 14. júlí.

Á fundinum voru þessi atriði rædd betur og ég spurði aðeins ítarlegra út í verkefnin og ábyrgð starfsins, þá kom upp að um tímabundið starf væri að ræða sem launamanneskja.

Þá átti ég að útvega tölvu og tól/hugbúnað til að vinna verkefnin og þau vildu 100% viðveru á skrifstofunni yfir þessa mánuði fram að hátíð. Fyrir framlagið voru mánaðarlaunin 500.000 krónur sem mér þótti ekki í takt við hlutverk og ábyrgð.

Ég hafnaði samt ekki starfinu, ég stakk upp á að ég myndi vinna bæklinginn í verktöku á skömmum tíma og bauð þeim einnig að heyra í mér ef það væri eitthvað sem ég gæti hjálpað þeim með ef þau myndu lenda í vandræðum og ekki finna neinn annan í starfið.

Ég áttaði mig ekki á því að ég hefði fengið tilboð frá þeim til að hafna.

Ég áttaði mig heldur ekki á því að ég væri skyldugur að taka hvaða starfi sem er, á staðnum, án umræðu, ellegar missa bótarétt.“

Með erindi, dags. 1. september 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að bótaréttur hans hefði verið felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. og 4. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar vegna höfnunar á starfi. Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 8. september 2025.

Við móttöku kæru hafi mál kæranda verið skoðað og ákvörðun stofnunarinnar um þriggja mánaða bið verið afturkölluð. Kæranda hafi verið tilkynnt að um viðurlög væri að ræða byggð á 1. mgr. 57. gr. en ekki [1. mgr. 61. gr.] eins og í fyrri ákvörðun stofnunarinnar. Kæranda hafi því verið gert að sæta biðtíma í tvo mánuði í stað þriggja. Sú ákvörðun hafi verið kynnt kæranda með bréfi, dags. 17. september 2025.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 17. september 2025 hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 23. september 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að hann sé í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Í athugasemdum með 57. gr. í frumvarpi til laga sé tekið fram að ekki skipti máli hvort það starf sem bjóðist atvinnuleitanda sé fullt starf, hlutastarf eða vaktavinna, þar sem mikilvægt sé að hinn tryggði verði aftur virkur á vinnumarkaði. Þá sé áréttað að það að hafna því að fara í atvinnuviðtal eða sinna ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar hafi sömu áhrif og sú ákvörðun að taka ekki starfi sem bjóðist. Ástæðan sé einkum sú að atvinnuviðtal sé venjulega meginforsenda þess að hinum tryggða verði boðið starf og þyki mega leggja þá ákvörðun að jöfnu við því að hafna starfi.

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnuviðtali hafi verið réttlætanleg, en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúin að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt fyrir ástæð þess að hann hefði hafnað starfstilboði lúti einkum að því að hann hafi ekki verið sáttur við þau kjör sem honum hafi verið boðin fyrir starfið. Þá hefur kærandi vísað til þess að hann hafi ekki verið meðvitaður um að honum hefði boðist starf, þá síður að Vinnumálastofnun hafi komið að því að miðla honum í viðkomandi starf. Í kæru geri kærandi því skóna að það beri að afturkalla ákvörðun stofnunarinnar á grundvelli þess sem kærandi kalli „skort á málefnalegum samskiptum.“

Vinnumálastofnun hafni alfarið þeim skýringum sem kærandi hafi lagt fram. Ljóst sé að þau launakjör sem einhliða hafi verið haldið fram af hálfu kæranda séu umtalsvert hærri en þær atvinnuleysisbætur sem kærandi njóti samkvæmt reiknuðum bótarétti. Þá hafi þær skýringar sem kærandi hafi lagt fram, um skort á upplýsingum honum til handa, ekki áhrif á málið svo nokkru varði. Kærandi hafi verið upplýstur með tilkynningu á „Mínum síðum“ þann 19. júní 2025 um að umsókn hefði verið send á fyrirtækið B og kærandi hafi mætt í viðtalið í kjölfarið. Það að boðað hafi verið til starfsviðtals fyrir milligöngu Vinnumálastofnunar hafi ekki úrslitaáhrif á niðurstöðu málsins.

Það sé því mat Vinnumálastofnunar að framangreindar skýringar kæranda geti ekki talist gildar í skilningi 4. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Eins og áður hafi verið rakið hvíli rík skylda á atvinnuleitendum að taka því starfi sem þeim bjóðist, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi. Þá felist meðal annars í virkri atvinnuleit samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða.

Með vísan til framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað starfstilboði hjá B og ekki haft þar að baki gildar ástæður. Kæranda beri því að sæta biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, sbr. 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

Að sögn Vinnumálastofnunar var kæranda þann 19. júní 2025 miðlað í starf hjá B. Fyrirtækið tilkynnti Vinnumálastofnun þann 22. júlí 2025 að kærandi hefði hafnað starfinu. Kærandi hefur vísað til þess að hann hafi ekki hafnað starfi, heldur leitað lausna og telji að málið hafi verið byggt á misskilningi sem hefði auðveldlega mátt leysa með skýrari samskiptum.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit en samkvæmt c. lið 1. mgr. 14. gr. fellur þar undir að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda.

Með vísan til þess er það mat úrskurðarnefndarinnar að þær skýringar sem kærandi hefur gefið séu ekki þess eðlis að þær réttlæti höfnun á starfinu, sbr. 4. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006. Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. september 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir

Úrskurðarnefnd velferðarmála - Atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir

Til baka

Mál nr. 602/2025-Úrskurður

Hafa samband