27 nóvember 2025
/
Nr. 903/2025 Úrskurður
Hinn
úrskurður nr. 903/2025
í stjórnsýslumáli nr. KNU25100070
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn hennar til nýrrar meðferðar.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Í samræmi við 3. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga byrjaði kærufrestur ekki að líða fyrr en 1. október 2025, þ.e. þegar rökstuðningur var tilkynntur kæranda. Ákvörðunin var kærð til kærunefndar útlendingamála 14. október 2025 og telst hún borin fram innan kærufrests, sbr. 7. gr. laga um útlendinga. Hinn 28. október 2025 lagði kærandi fram greinargerð og önnur fylgigögn.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð greinir kærandi frá atvikum málsins og lagaskilyrðum fyrir útgáfu dvalarleyfis vegna náms. Vísar kærandi til fyrirliggjandi bankayfirlita varðandi framfærslugetu sína. Kærandi byggir á því að sönnunarbyrði tryggrar framfærslu hafi verið útfærð í úrskurði kærunefndar nr. 122/2021, dags. 17. mars 2021. Í úrskurðinum komi m.a. fram að útlendingur þurfi að geta framfært sér með eigin framfærslu eða frá einstaklingi sem beri framfærsluskyldu gagnvart honum, s.s. með tekjum sem viðkomandi afli sjálfur eða fé sem hann fari með sannanleg yfirráð yfir, t.d. innstæðu á bankareikningi sem skráður sé á nafn viðkomandi eða ef innstæða á reikningi í nafni annars sé tryggð viðkomandi með öruggum hætti. Kærandi byggir á því að hún hafi óvænt þurft að lána bróður sínum fjármuni sem skýri hreyfingar á bankayfirliti hennar sem Útlendingastofnun hafi gert athugasemd við og byggt synjun sína á. Að mati kæranda eigi röksemdafærsla Útlendingastofnunar sér enga stoð í lögum. Ákvörðunin sé því ólögmæt enda uppfylli kærandi skilyrði um trygga framfærslu.
Hvergi komi fram í lögum um útlendinga, lögskýringagögnum né reglugerð um útlendinga að innstæða skuli vera föst eða óhreyfð á meðan umsókn sé til meðferðar. Enn fremur sé hvergi kveðið á um að hreyfingar á bankareikningi geti verið grundvöllur þess að framfærsla teljist ekki trygg, samkvæmt 56. gr. laga um útlendinga. Kærandi fari sannanlega með yfirráð yfir fjármunum á eigin reikningi og vísar til áðurnefnds úrskurðar kærunefndar nr. 122/2021, og úrskurðar kærunefndar nr. 351/2020, dags. 14. október 2020. Þá hafi ráðherra ekki nýtt sér reglugerðarheimild 4. mgr. 56. gr. laga um útlendinga til þess að útfæra skilyrði tryggrar framfærslu með nánari hætti. Að mati kæranda sé eðlilegt að yfirlit á bankabók auk staðfestingar banka á eignarhaldi og aðgangi að fjármunum teljist fullnægjandi til þess að sýna fram á trygga framfærslu. Samkvæmt framangreindu uppfylli kærandi skilyrði 56. gr. laga um útlendinga.
Að auki byggir kærandi á því að málsmeðferðin hafi verið háð verulegum annmörkum, sbr. einkum 7., 10., 11., 12. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Hafi Útlendingastofnun t.a.m. ekki veitt henni leiðbeiningar um hvaða gögn myndu duga til að sýna fram á trygga framfærslu né veitt henni færi á að leggja fram andmæli fyrir töku ákvörðunarinnar, sbr. 7. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Þá hafi stofnunin brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga, með því að synja umsókn kæranda, þar sem hún hafi lagt fram fylgigögn sem alla jafna væru metin gild af hálfu stofnunarinnar. Vísar kærandi jafnframt til úrskurðar kærunefndar nr. 143/2024, dags. 14. febrúar 2024, varðandi óskýran skort á fylgigögnum. Þá taki kröfur Útlendingastofnunar ekki nægt mið af aðstæðum í heimaríki kæranda þar sem reiðufé sé algengasti greiðslumátinn og bankareikningur kæranda því lítið notaður. Með framangreindu hafi stofnunin ekki gætt að rannsóknarskyldu sinni, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga. Enn fremur hafi ákvörðunin brotið gegn meðalhófsreglu, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga.
Kærandi byggir á því að viðbótarkröfur Útlendingastofnunar brjóti gegn lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins enda sé hvergi að finna viðhlítandi lagaheimild fyrir hinni kærðu ákvörðun. Inntak reglunnar sé það að ákvarðanir stjórnvalda verði að eiga sér viðhlítandi stoð í lögum og geta stjórnvöld almennt ekki tekið íþyngjandi stjórnvaldsákvarðanir nema að fyrir liggi skýr lagaheimild. Synjun á umsókn um dvalarleyfi vegna náms sem kærandi hafi þegar fengið inngöngu í og greitt skólagjöld fyrir sé íþyngjandi ákvörðun. Þar að auki hafi kærandi haft réttmætar væntingar fyrir útgáfu dvalarleyfis enda hlotið inngöngu í nám og lagt fram öll nauðsynleg fylgigögn. Vísar kærandi m.a. til úrskurðar kærunefndar nr. 427/2022, dags. 20. október 2022 varðandi sjónarmið um réttmætar væntingar í stjórnsýslurétti.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Samkvæmt 1. mgr. 65. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem ætlar að stunda fullt nám hér á landi dvalarleyfi enda sé hann eldri en 18 ára og fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru í viðkomandi námi. Fullt nám er samfellt nám á háskólastigi, þ.m.t. nám á háskólastigi sem fram fer á vinnustöðum, eða annað það nám sem gerir sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Sá sem sækir einstök námskeið telst ekki stunda fullt nám. Ákvæði 2. mgr. 65. gr. laga um útlendinga áskilur að 1. og 2. mgr. 55. gr. laga um útlendinga séu uppfyllt, ásamt því að útlendingur stundi fullt nám hér á landi samkvæmt staðfestingu eða vottorði frá hlutaðeigandi skóla eða hafi fengið heimild til undanþágu frá skilyrði um fullt nám, svo sem vegna skipulags náms á grundvelli beiðni frá hlutaðeigandi skóla.
Í 55. gr. laga um útlendinga er mælt fyrir um grunnskilyrði dvalarleyfis. Samkvæmt 1. mgr. 55. gr. er heimilt að veita útlendingi dvalarleyfi í samræmi við ákvæði VI.-IX. kafla samkvæmt umsókn uppfylli hann skilyrði stafliða a-d ákvæðisins, en í a-lið kemur fram að framfærsla útlendings skv. 56. gr. og sjúkratrygging þurfi að vera örugg. Samkvæmt 1. mgr. 56. gr. laga um útlendinga þarf útlendingur sem er eldri en 18 ára og sækir um dvalarleyfi að sýna fram á að framfærsla hans sé trygg þann tíma sem hann sækir um að fá að dveljast hér á landi. Þá segir í 4. mgr. 56. gr. að ráðherra sé heimilt, í samráði við ráðherra sem fer með félagsmál, að setja í reglugerð nánari ákvæði um kröfu um trygga framfærslu, þ.m.t. um hvað teljist trygg framfærsla, hvernig framfærslu skuli háttað og í hvaða tilvikum heimilt sé að víkja frá þeim kröfum. Ráðherra hefur ekki útfært nánar í reglugerð hvað telst trygg framfærsla. Í úrskurðarframkvæmd kærunefndar, sbr. einkum úrskurði nr. 229/2018, dags. 12. júlí 2018, og nr. 122/2021, dags. 17. mars 2021, hefur nefndin lagt áherslu á að framfærsla einstaklings sé sjálfstæð eða frá einstaklingi sem beri lögbundna framfærsluskyldu gagnvart honum. Í framkvæmd hefur verið byggt á tekjum sem viðkomandi aflar af atvinnu eða fé sem hann fer með sannanleg yfirráð yfir, t.d. innstæðu á bankareikningi sem skráður er á nafn viðkomandi eða ef innstæða á reikningi á öðru nafni er tryggð viðkomandi með öruggum hætti.
Líkt og að framan greinir hefur ráðherra heimild til að setja í reglugerð nánari ákvæði um kröfu um trygga framfærslu, en hefur ekki nýtt þá heimild. Samkvæmt ákvæði 4. mgr. 56. gr. laga um útlendinga og skýringum við ákvæðið í frumvarpi til laganna er þar einkum átt við upphæðir og aðra hlutlæga mælikvarða við mat á tryggri framfærslu. Ákvæði laga um útlendinga sem fjalla um trygga og örugga framfærslu eru matskennd en í því felst að löggjafinn hefur eftirlátið stjórnvöldum sem annast framkvæmd laganna, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga um útlendinga, að leggja mat á aðstæður sem byggist á málefnalegum sjónarmiðum.
Krafa um trygga og örugga framfærslu er eitt grunnskilyrða dvalarleyfis samkvæmt lögum um útlendinga. Þeir hagsmunir sem búa að baki því skilyrði snúa bæði að einstaklingnum sjálfum og íslensku samfélagi. Er því ætlað að tryggja að útlendingur fái raunhæft tækifæri til að dvelja hér á landi til samræmis við skilyrði og tilgang dvalarleyfis, geti séð fyrir sér án þess að lenda í fjárhagsvandræðum, s.s. varðandi húsnæði og daglegar þarfir, sem og til að koma í veg fyrir að viðkomandi verði útsettur fyrir misneytingu vegna bágrar fjárhagsstöðu. Er þá horft til þess að dvalarleyfishafar búa að jafnaði við skertara öryggisnet en í heimaríki, s.s. varðandi aðstoð fjölskyldu, vina og aðgangs að félagslegu kerfi. Jafnframt er spornað við því að útlendingar sækist í ólögmæta atvinnu sem gæti gert þá útsetta fyrir mansali, kynbundnu ofbeldi og annarri nauðung.
Við mat á því hvort framfærsla teljist örugg og trygg skal leggja heildstætt mat á aðstæður útlendings hverju sinni. Við það mat þarf m.a. að skoða hvort fjárhæð framfærslu sé næg og hvort trúverðugt sé að sú framfærsla sem byggt er á verði aðgengileg kæranda á gildistíma þess dvalarleyfis sem sótt er um. Við mat á því hvort það sé trúverðugt að kærandi hafi aðgang að þeirri framfærslu sem byggt er á á gildistíma dvalaleyfis er eðlilegt og málefnalegt að líta til uppruna fjárins, hvort og hve lengi kærandi hafi haft aðgengi að fjármununum og hvort trúverðugt sé að öðru leyti að kærandi muni hafa aðgang að fjármununum á gildistíma þess dvalarleyfis sem sótt er um.
Samkvæmt hinni kærðu ákvörðun lagði Útlendingastofnun til grundvallar að kærandi hefði ekki sýnt fram á trygga og örugga framfærslu á dvalartímanum. Gögn málsins bera með sér að kærandi hafi haft nægt fé á innistæðureikningi sínum daginn sem umsókn hennar um dvalarleyfi var lögð fram en sama dag, 30. maí 2025, millifærði kærandi 40 milljón nígerískar nærur (um 3,2 milljónir íslenskra króna) af bankareikningi sínum og eftir stóðu 26.269 nærur (um 2.100 íslenskar krónur). Hinn 28. júlí 2025 óskaði Útlendingastofnun eftir frekari gögnum, þ.m.t. gögnum um trygga framfærslu. Þegar kæranda barst bréf stofnunarinnar hafði hún ekki nægt fé á bankareikningi sínum, sbr. fyrirliggjandi bankayfirlit frá 26. maí til 4. ágúst 2025. Tveimur dögum síðar voru 40 milljónir næra millifærðar á reikning kæranda. Samkvæmt skýringum kæranda hafði hún lánað bróður sínum fjármuni og hann greitt henni til baka þegar kæranda varð ljóst að hún þyrfti að reiða fram sönnun á framfærslu.
Samkvæmt framangreindu hefur kærandi ekki haft stöðugt aðgengi og sannanleg yfirráð yfir þeim fjármunum sem hún byggir framfærslu sína á. Nánar tiltekið hafi kærandi eingöngu haft nægt fé til umráða þegar umsókn var lögð fram og að nýju þegar innt var eftir uppfærðum upplýsingum af íslenskum stjórnvöldum. Umræddar millifærslur inn og út af reikningi kæranda nema 40 milljónum nígerískra næra sem nema um 3,2 milljónum íslenskra króna. Samkvæmt þeim gögnum sem kærunefnd hefur kynnt sér um aðstæður í Nígeríu jafngilda ársmeðallaun í landinu um 160.000 krónum. Umræddar millifærslur, sem kærandi lýsti sem láni til bróður síns, nema því um tuttuguföldum ársmeðallaunum í Nígeríu. Þá er umrædd upphæð margföld á við meðalinnistæðu á framlögðum reikningi kæranda sem dregur úr trúverðugleika frásagnar hennar að um tilfallandi lán hafi verið að ræða. Framlögð bankayfirlit eru ekki til þess fallin að sýna fram á að kærandi muni hafa aðgang að tryggri og öruggri framfærslu, samkvæmt lögum um útlendinga, á því tímabili sem dvalarleyfisumsóknin tekur til. Kærandi hefur ekki lagt fram önnur gögn til stuðnings frásögn hennar, s.s. yfirlit reikningsins yfir lengra tímabil, yfirlit fleiri reikninga eða annað sem rennir frekari stoðum undir frásögn hennar.
Að framangreindu virtu og með hliðsjón af þeim fjárhæðum sem um ræðir eru skýringar kæranda á millifærslunum ótrúverðugar. Samkvæmt atvikum í málinu og gögnum málsins að öðru leyti hefur kærandi ekki sýnt fram á að hafa sannanleg yfirráð og aðgengi að nægum fjármunum sem nauðsynlegir eru til framfærslu á Íslandi á dvalartímanum.
Að því virtu hefur kærandi ekki sýnt fram á að hún hafi trygga og örugga framfærslu í skilningi a-liðar 1. mgr. 55. gr. og 56. gr. laga um útlendinga og er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.
Í áðurnefndum úrskurðum kærunefndar nr. 229/2018 og nr. 122/2021 lagði nefndin til grundvallar að án nánari útfærslu í reglugerð sé ekki unnt að miða við ákveðna fasta lágmarksupphæð, svo sem lágmarksviðmið sveitarfélaga, við mat á tryggri framfærslu, heldur þurfi að fara fram heildstætt mat á því hvort framfærsla útlendings uppfylli skilyrði a-liðar 1. mgr. 55. gr., sbr. 56. gr. laga um útlendinga. Með hliðsjón af framangreindri umfjöllun hefur farið fram heildstætt mat á framfærslu kæranda og verður krafa um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar því ekki byggð á framangreindum úrskurðum.
Kærandi telur að málsmeðferð og ákvörðun Útlendingastofnunar hafi brotið gegn 7., 10., 11., 12., og 13. gr. stjórnsýslulaga. Að virtum atvikum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemd við framangreind atriði í málsmeðferð Útlendingastofnunar í máli kæranda.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.