Úrskurður nr. 901/2025

Hinn 27. nóvember 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 901/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU24020087, KNU24020088 og KNU24020089

Kæra [...] [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 12. febrúar 2024 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M), [...], fd. [...] (hér eftir K) og uppkominn sonur þeirra [...], fd. [...] (hér eftir A), ríkisborgarar Eygptalands, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 29. janúar 2024, um að synja þeim og barni M og K, [...], fd. [...] (hér eftir B), ríkisborgara Egyptalands, um alþjóðlega vernd á Íslandi en veita þeim dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Grikklandi og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og barnið B 1. september 2022. Kváðust kærendur hafa sótt um alþjóðlega vernd á Grikklandi og fengið þar útgefin ferðaskilríki flóttamanna. Kváðust kærendur sækja um alþjóðlega vernd hér á landi þar sem Íslendingar væru hjálplegir.

Útlendingastofnun synjaði umsóknum kærenda á grundvelli 36. gr. laga um útlendinga með ákvörðunum dags. 19. desember 2022. Kærunefnd staðfesti þær ákvarðanir með úrskurðum frá 9. mars 2023 nr. 126/2023 og 127/2023. Í ágúst 2023 tók Útlendingastofnun umsóknir kærenda til efnismeðferðar með vísan til þágildandi 32. gr. c reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017.

Kærendur komu til viðtals vegna efnismeðferðar hjá Útlendingastofnun 5. og 6. desember 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. Lýstu kærendur aðstæðum sínum með þeim hætti að þau væru kristinnar trúar, koptar, og hefðu yfirgefið Egyptaland árið 2018 vegna ofsókna í sinn garð. M hafi verið hárskeri og stundað þá iðn í Kaíró hvar fjölskyldan hafi verið búsett. Kvað M meðlimi á vegum múslímska bræðralagsins hafa byrjað að áreita hann árið 2014 með því að trufla rekstur hans og segja honum að hann ætti ekki að snerta hár kvenna. Hafi M að endingu samþykkt í október 2017 að selja þeim reksturinn undir raunvirði í kjölfar þess að þeir hafi hótað hM og fjölskyldu hans lífláti. Reyndi M að koma upp nýjum rekstri á öðrum stað um vorið 2018 en varð þá aftur fyrir því að sæta áreiti og hætti þá rekstrinum. Þá hafi K orðið fyrir tilraun til mannráns í júlí 2018 þar sem þrír óþekktir menn hafi reynt að nema hana á brott með ofbeldi og valdið henni áverkum. Áður hafi K í tvígang orðið fyrir hótunum í neðanjarðarlest um að hún þyrfti að klæða sig á hófsamari hátt, fyrst af hálfu nokkurra kvenna og síðar af hálfu ótilgreindar manna. Lýstu kærendur að auki áreiti í garð A og B vegna trúar þeirra í skóla og samfélagi, m.a. hefði B verið gert að hylja hár sitt og A látinn klippa hár sitt og börnin sætt stríðni og áreiti af hálfu kennara og samnemenda sinna. Þá lýstu kærendur atviki er varðaði bruna á kirkju í nágrenni þeirra árið 2018 auk almennra atriða er varða stöðu kopta í Egyptalandi.

B mættu til viðtals vegna efnismeðferðar hjá Útlendingastofnun 12. desember 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og túlki. Kvaðst B hafa orðið fyrir mismunun og einelti af hálfu kennara og samnemenda vegna trúarskoðana sinna. Þá kvað B félagslíf sitt hafa farið fram í gegnum kirkju hennar og þar hafi hún átt vini. B náði 18 ára aldri eftir að mál hennar var kært til kærunefndar og var tekið mið af aldri hennar við málsmeðferðina.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum og B synjað um alþjóðlega vernd en veitt dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 12. febrúar 2024 og kærunefnd barst sameiginleg greinargerð 26. febrúar 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kærenda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kærenda lýst með sambærilegum hætti og í viðtölum þeirra hjá Útlendingastofnun.

Í greinargerðum kærenda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Egyptalandi mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagna kærenda og því mati mótmælt.

Kærendur krefjast þess aðallega að þeim verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærendur byggja kröfu sína á því að óttast ofsóknir vegna trúar sinnar í formi mismunar og ofbeldis af hálfu múslímska bræðralagsins og stjórnvalda sem veiti þeim ekki viðeigandi vernd. Byggja kærendur á því að vera þolendur ofbeldis í Egyptalandi einkum af hálfu múslímska bræðralagsins. Þá vísa kærendur einnig til samsafns athafna.

Verði ekki fallist á aðalkröfu krefjast kærendur þess til vara að þeim verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggja kærendur kröfu sína á almennum aðstæðum kopta í Egyptalandi og sínum einstaklingsbundnu aðstæðum.

Verði ekki fallist á framangreindar kröfur krefjast kærendur þess að ákvarðanir Útlendingastofnunr um veitingu dvalarleyfa á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga, verði staðfestar.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hinar kærðu ákvarðanir sem eru í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til að fella ákvarðanir Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærendur framvísað útrunnum egypskum vegabréfum. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærendur hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærendur séu egypskir ríkisborgarar.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Egyptalandi m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• Amnesty International – The State of the World´s Human Rights; Egypt 2024 (Amnesty International, 29. apríl 2025);
• Annual report on religious freedom (covering 2024) (US Departement of State, 26. júní 2024);
• Annual report on religious freedom (covering 2023) (US Departement of State, 26. júní 2024);
• Country policy and information note: Christians, Egypt, December 2023 (UK Home Office, desember 2023);
• Country Reports on Human Rights Practices: Egypt (US Department of State, 12. ágúst 2025);
• Country Policy and Information Note – Egypt: Opposition to the state (United Kingdom: Home
• Office, desember 2023);
• DFAT Country Information Report Egypt (Australian Government, Department of Foreign
• Affairs and Trade, 17. júní 2019);
• Egypt: COI Compilation (Austrian Red Cross – ACCORD, júlí 2024);
• Egypt: Situation of Coptic Christians and treatment by authorities and society; ability to access housing, employment, education, health care and support services, particularly in Cairo and Alexandria; state protection (Research Directorate, Immigration and Refugee Board of Canada, 6. maí 2022)
• Freedom in the World 2025 – Egypt (Freedom House, 2025);
• Minority Rights Group – Copts In Egypt (vefsíða Minority Rights Groups, síðast uppfært október 2017);
• The World Factbook – Egypt (Central Intelligence Agency, vefsíða uppfærð 17. nóvember 2025);
• World Report 2025 - Egypt (Human Rights Watch, 16. janúar 2025);

Egyptaland er fjölflokka, stjórnarskrárbundið lýðveldi í Norður-Afríku með rúmlega 111 milljónir íbúa. Egyptaland gerðist aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna árið 1981, samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1986 og alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi árið 1982. Ný stjórnarskrá ríkisins, sem samþykkt var í þjóðaratkvæðagreiðslu snemma árs 2014, kveður á um vernd grundvallarmannréttinda, þar á meðal trúfrelsi, sannfæringar- og tjáningarfrelsi og jafnræði borgaranna.

Ljóst er af ofangreindum gögnum að ástandið í landinu hafi einkennst af pólitískri ólgu undanfarinn áratug og að umbreyting til lýðræðis hafi reynst landinu áskorun þar sem stjórnvöld og almennir borgarar hafi m.a. þurft að kljást við spillingu, niðurnítt stjórnkerfi, pyndingar og hryðjuverk. Í skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2019 kemur fram að uppreisn hafi verið gerð í landinu árið 2011 og þáverandi forseta landsins, Hosni Mubarak, steypt af stóli. Í júní 2012 hafi Mohamed Morsi verið kosinn forseti landsins. Mikil mótmæli og óeirðir hafi átt sér stað í kjölfar þess forsetakjörs og hafi komið til nokkurra átaka milli lögreglu og mótmælenda. Mohamed Morsi hafi verið steypt af stóli árið 2013 þegar herinn hafi tekið völd í landinu. Núverandi forseti Egyptalands Abdel Fattah Al-Sisi sigraði forsetakosningarnar árið 2014 og var hann endurkjörinn árið 2018 í kosningum sem samkvæmt framangreindum skýrslum hafi verið að miklu leyti ófrjálsar og ósanngjarnar. Þá má af framangreindum gögnum ráða að stjórnunarstíll Al-Sisi hafi í æ meira mæli einkennst af einræði, valdníðslu og óeðlilegum afskiptum af dómstólum og fjölmiðlum. Stjórnarskrárbreytingar árið 2019 hafi þá fært aukin völd til forsetans og aukið áhrif hersins á stjórnmálumhverfi landsins.

Samkvæmt framangreindri skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna hafa egypsk yfirvöld gengið hart fram gegn mótmælendum og fjölmiðlafólki í ríkinu, m.a. handtekið fólk, hneppt í varðhald og pyndað. Þá kemur fram að helstu vandamál í Egyptalandi séu óhófleg valdbeiting öryggissveita ríkisins, þar á meðal handahófskenndar handtökur, varðhöld og pyndingar og takmörkun stjórnvalda á tjáningar- og fundafrelsi.

Af ofangreindum gögnum má ráða að aðstæður í Egyptalandi og málsmeðferð þarlendra stjórnvalda sé engu að síður almennt til þess fallin að tryggja mannréttindi einstaklinga, að undanskildum tilteknum málum sem snúi að andstæðingum ríkisstjórnarinnar, svo sem mótmælendum og fjölmiðlafólki. Dómstólar í Egyptalandi séu almennt sjálfstæðir, fyrir utan ákveðin afskipti ríkisstjórnar landsins af málum stjórnarandstæðinga sem hafi verið til meðferðar hjá dómstólum. Egypsk stjórnvöld virði almennt niðurstöður dómstóla í ópólitískum málum. Innanríkisráðuneytið hafi yfirumsjón með löggæslu og innra öryggi í landinu, þ. á m. lögreglunni (e. the Public Police), öryggissveitinni (e. the Central Security Force) og þjóðaröryggissveitinni (e. the National Security Sector). Þjóðaröryggissveitin beri ábyrgð á ógnum innanlands og baráttu gegn hryðjuverkastarfsemi. Egypska lögreglan beri ábyrgð á því að lögum sé framfylgt í landinu en fagmennska sé misjöfn innan lögreglunnar og vantraust á lögregluna nokkurt. Egypsk stjórnvöld viðhaldi almennt góðri stjórn á öryggissveitum landsins en refsileysi viðgangist þó innan egypsku lögreglunnar. Þá kemur fram að egypska ríkið sé almennt reiðubúið og fært um að vernda þá einstaklinga sem óttist aðila sem eru ekki tengdir stjórnvöldum þótt að sú vernd geti að einverju leyti verið takmörkuð vegna veikleika í egypska réttarkerfinu.

Samkvæmt ofangreindum skýrslum er starfsemi hryðjuverkahópa vandamál í Egyptalandi, þ. á m. í Sínaí héraði. Byltingin árið 2011 hafi haft í för með sér aukningu á glæpum, ofbeldi, borgaralegum óróa og hryðjuverkaárásum en með aukinni áherslu á innra öryggi landsins hafi egypsk stjórnvöld náð að bæta öryggismál landsins. Frá árinu 2014 hafi ríkt neyðarástand í Norður-Sínaí en átök hafa geisað milli öryggissveita, stjórnvalda, hryðjuverkahópa og annarra vopnaðra hópa á svæðinu. Þrátt fyrir að flestar árásir hryðjuverkahópa hafi beinst gegn stjórnvöldum og hernum þá séu dæmi um að árásir geti beinst að almennum borgurum sem grunaðir séu um að starfa með stjórnvöldum. Þá kemur fram að egypsk stjórnvöld hafi gripið til hertra aðgerða í Norður-Sínaí til þess að sporna gegn hryðjuverkastarfsemi á svæðinu. Í febrúar 2018 hafi stjórnvöld hrint af stað aðgerðinni Operation Sinai 2018 sem hafi m.a. haft í för með sér að komið hafi verið upp ákveðnum öryggissvæðum (e. buffer zones) í Norður-Sínaí til þess að koma í veg fyrir smygl á vopnum og innrásir frá Gasa-svæðinu í Palestínu. Samkvæmt upplýsingum frá egypskum stjórnvöldum hafi þau m.a. eyðilagt ýmis húsnæði, s.s. íbúðar- og atvinnuhúsnæði, í tengslum við aðgerðina en stjórnvöld hafi lýst því yfir að þau myndu greiða viðeigandi bætur til þeirra sem yrðu fyrir eignarmissi. Alþjóðleg hjálparsamtök hafi þó greint frá því að stjórnvöld hafi ekki greitt íbúum sem orðið hafi fyrir eignarmissi fullnægjandi bætur.

Í skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna um trúfrelsi frá árinu 2024 kemur fram að stjórnarskrá Egyptalands kveðið á um að trúfrelsi sé algjört og að frelsi til að iðka trúarathafnir og til að reisa helgistaði „guðlegra trúarbragða“ (hinna þriggja Abrahamstrúarbragða, íslam, kristni og gyðingdóms) eigi að kveða á um í lögum. Stjórnarskráin kveði einnig á um jafnrétti allra fyrir lögunum og geri mismunun og hvatningu til haturs á grundvelli trúar refsiverða. Íslam sé ríkistrú og meginreglur Sharia sé aðalheimild löggjafar en kirkjulög gyðinga og kristinna manna sé grundvöllur löggjafar sem stjórni persónulegri stöðu þeirra, trúarlegum málefnum og vali á andlegum leiðtogum. Ríkisstjórn landsins viðurkenni opinberlega súnní íslam, kristni og gyðingdóm og refsivert er samkvæmt landslögum að fyrirlíta og vanvirða hin þrjú Abrahams trúarbrögð og þá er einnig refsivert að styðja öfgafulla hugmyndafræði.

Í framangreindum heimildum, s.s. upplýsingum af vefsíðu Minority Rights Group og skýrslu breska innanríkisráðuneytisins, kemur fram að kristnir koptar séu upprunalegir kristnir íbúar Egyptalands og reki uppruna sinn til 1. aldar þegar Markús guðspjallamaður hafi boðað kristni í Alexandríu. Koptar tilheyri aðallega koptísku rétttrúnaðarkirkjunni, einni elstu kristnu kirkju heims, sem hafi orðið miðstöð fræðilegrar og trúarlegrar þróunar á fyrstu öldum kristninnar. Kirkjan sé þekkt fyrir míanfýsítíska (e. miaphysite) túlkun sína á eðli Krists, sérstaka helgisiði og sterka einsetumannahefð. Eftir arabísku innrásina á 7. öld hafi koptar smám saman orðið minnihluti í eigin landi og oft og tíðum þurft að þola mismunun og tímabundnar ofsóknir, þar á meðal ofbeldi af hálfu öfgahópa. Koptar hafi varðveitt trú sína, tungu (koptísku í helgihaldi) og menningu. Í dag séu koptar taldir vera um 10–15% íbúa Egyptalands og margir hafi einnig flust til annarra landa og myndað öflug samfélög utan Egyptalands. Gerðar hafi verið tilraunir til að bæta stöðu kopta innan egypsks samfélags og þeir gegni áfram mikilvægu hlutverki í menningu, listum og sögu Egyptalands. Egypsk stjórnvöld hafi góð tengsl við kirkju kopta og Al-Sisi hafi gert það að árlegum sið að mæta í jólamessu kirkjunnar auk þess sem hann leggi áherslu á að kristnir og múslímar skuli lifa í sátt og samlyndi og um gagnkvæma virðingu. Þá hafi Dar al-Iftaa, aðallöggjafarstofnun múslima í Egyptalandi, gefið út Fatwa sem heimili að haldið sé upp á jólin fæðingardag Jesú Krists sem hafi verið gerður ódauðlegur af Kóraninum auk þess sem múslimar trúi á spámenn. Af framangreindum skýrslum má ráða að koptar hafi mætt áskorunum sérstaklega hvað varðar ýmsa samfélagslega mismunun og sem dæmi hafi þeir mætt hindrunum við að fá útgefin byggingarleyfi fyrir kirkjur. Jafnframt hafi kirkjur á þeirra vegum orðið fyrir árásum þ.á m. sprengjuárásum einkum í Minya fylki. Þá benda framangreindar skýrslur til þess að aðstæður kopta geti verið mismunandi eftir landshlutum og búsetu.

Múslímska bræðralagið er íslömsk félags- og stjórnmálahreyfing sem var stofnuð árið 1928 af kennaranum Hasan al-Banna í borginni Ismailía. Upphaflega var hreyfingin hugsuð sem siðferðileg og trúarleg endurreisn sem vildi efla íslamskt samfélag, félagslega velferð og íslamskan sið í lífi fólks. Frá upphafi óx hreyfingin hratt og varð að einni áhrifamestu stjórnmála- og grasrótarhreyfingu Egyptalands. Hún byggði upp skóla, hjálparstarf, heilsugæslu og samfélagsþjónustu, sem gerði hana vinsæla meðal almennings. Samhliða því þróaðist hún yfir í stjórnmálalegt afl sem studdi hugmyndina um íslamskt ríki byggt á sharía-lögum.

Múslímska bræðralagið hefur nánast alla 20. öldina verið í átökum við egypsk stjórnvöld. Á árunum 1950 til 1960 var hreyfingin bönnuð, meðlimir hennar fangelsaðir og sumir líflátnir. Í kjölfar þess var starfsemi hreyfingarinnar liðin en undir stjórn Hosni Mubarak var hún formlega bönnuð en starfaði í reynd áfram. Eftir egypsku byltinguna 2011 varð múslímska bræðralagið löglegt og stofnaði Frjálsleika- og réttlætisflokkinn. Árið 2012 var Mohamed Morsi, fulltrúi bræðralagsins, kjörinn fyrsti lýðræðislega kjörni forseti Egyptalands. Stjórn hans var umdeild og stutt, og árið 2013 var Morsi steypt af stóli. Í kjölfarið var hreyfingin aftur bönnuð og skilgreind sem hryðjuverkahreyfing af egypskum yfirvöldum. Múslímska bræðralagið starfar að mestu í útlegð eða neðanjarðar. Leiðtogar þess hafa verið fangelsaðir, reknir úr landi eða hafa flúið til Tyrklands og Katar. Þrátt fyrir átök og bann hefur hreyfingin enn stuðningsmenn og viðveru í Egyptalandi.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærendur byggja kröfu sína á því að óttast ofsóknir vegna trúar sinnar af hálfu stjórnvalda og múslímska bræðralagsins, þess að sæta mismunun á grundvelli trúar sinnar og því að vera þolendur ofbeldis.

Mat á trúverðugleika er byggt á gögnum málsins og viðtölum kærenda hjá Útlendingastofnun.

Í viðtölum sínum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að M hafi sætt áreiti og hótunum af hálfu meðlima múslimska bræðralagsins vegna reksturs hárgreiðslustofu sinnar. Einkum hafi aðilarnir gagnrýnt að M meðhöndlaði hár kvenna. M hafi að endingu selt aðilunum rekstur sinn á undirverði. Eftir að hafa opnað hárgreiðslustofu á öðrum stað hafi hann svo orðið fyrir áreiti og hótunum á ný og hætt rekstrinum fljótlega eftir opnun. K kvaðst hafa orðið fyrir áreiti vegna trúar sinnar og hafa orðið fyrir tilraun til mannráns en komist undan með áverka. A og B lýstu því að hafa orðið fyrir mismunun og áreiti í skóla vegna trúar sinnar.

Af framangreindum heimildum verður ráðið að staða kopta í Egyptalandi sé ekki slík að þeir sæti áreiti eða ofbeldi sem nái því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga fyrir það eitt að vera koptískrar trúar. Þó séu vel skráð og þekkt atvik sem hafa beinst að aðgerðarsinnum, áberandi einstaklingum úr hópi kopta auk þess sem aðstæður þeirra á tilteknum svæðum í Egyptalandi kunna að vera verri en annars staðar. Benda heimildir þannig til þess að koptar sem búsettir eru í Kaíró eða Alexandríu séu almennt betur settir og minni hætta á ofsóknum í þeirra garð. Þá benda heimildir jafnframt til þess að staða kopta hafi að einhverju leyti breyst til hins betra undir stjórn núverandi forseta Egyptalands eftir að kærendur yfirgáfu landið árið 2018.

Hvað varðar frásögn M um þvingaða sölu á rekstri sínum til aðila á vegum múslímska bræðralagsins er rétt að árétta að ekkert í frásögn kærenda eða gögnum málsins staðfestir að um hafi verið ræða aðila á vegum bræðralagsins. Ber frásögn M með sér að áreitið hafi ekki tengst trú hans heldur einkum því að hárgreiðslustofan hafi verið fyrir bæði kyn og það sé ekki í samræmi við túlkun bræðralagsins á siðum Íslam. Hvað varðar áreitið á hinum nýja stað má af frásögn M einnig ráða að þeir aðilar sem hafi komið til M og gagnrýnt starfsemi hans hafi einkum horft til þess að hann hafi verið að meðhöndla hár kvenna. Ekki verður séð að áreitið hafi beinst sérstaklega að M vegna trúar hans eða að aðilar tengdir múslimska bræðralaginu séu sérstaklega á eftir M.

K greindi frá því að hafa sætt áreiti og orðið fyrir tilraun til mannráns en komist undan með áverka. Ekki er tilefni til að draga í efa að K hafi orðið fyrir tilraun til mannráns. Hins vegar verður af frásögn K ekki ráðið að hún hafi þekkt árásarmenn eða getað tengt þá við múslímska bræðralagið. Landaupplýsingar benda til þess að konur hvort sem er koptískrar eða múslímskrar trúar geti átt á hættu ofbeldi og mismunun. Verður því ekki lagt til grundvallar að umrædd árás hafi verið af hálfu múslimska bræðralagsins eða að aðilar því tengdu séu sérstaklega á eftir K.

Kærendur vísuðu jafnframt til mismunar og áreitis sem A og B hefðu mætt í skóla auk almennra atvika svo sem bruna á kirkju í nágrenni þeirra og fleiri atriða. Er hér litið til þess að umrædd atvik er beindust að A og B ná ekki því marki að teljast ofsóknri í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þá er ljóst að önnur atriði er þau nefndu varða almennar aðstæður kopta í Egyptalandi en ekki verður ráðið af frásögnum kærenda að umrædd atvik hafi varðað þau beint.

Þrátt fyrir að landaheimildir bendi til þess að koptar geti mætt erfiðleikum og áskorunum við að fá fullnægjandi vernd stjórnvalda vegna atvika sem beinast að samfélagi þeirra þá verður ekki annað ráðið en að egypsk stjórnvöld haldi uppi fullnægjandi öryggi og löggæslu sérstaklega í stærri borgum svo sem Kaíró hvar kærendur bjuggu. Verður lagt til grundvallar að egypsk yfirvöld geti veitt vernd gegn ofbeldi, m.a. með því að ákæra eða refsa fyrir athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Geta kærendur leitað til lögreglu telji þau ástæðu til þess. Það er því mat kærunefndar að aðstæður kærenda vegna trúar þeirra séu ekki þess eðlis að þær eigi undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna.

Þegar frásagnir kærenda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum þeirra í heimaríki, teljast kærendur ekki hafi sýnt fram á með rökstuddum hætti að þau eigi á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Sama á við þegar litið er til samsafns athafna. Kærendur uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærendur byggja kröfu sína á almennum aðstæðum í Egyptalandi auk sinna einstaklingbundnu aðstæðna.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að hafa verið búsett í Kaíró.

Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að ástandið í Egyptalandi sé ótryggt á sumum svæðum. Þó hryðjuverka- og öfgahópar starfi í landinu er það engu að síður mat kærunefndar að þau gögn og heimildir sem nefndin hefur yfirfarið við meðferð málsins bendi ekki til þess að aðstæður í Kaíró séu slíkar að kærendur eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði þeim gert að snúa aftur til Egyptalands. Af upplýsingum af heimasíðu Acled Data má ráða að síðastliðið ár hafi komið upp um 13 tilvik bardaga og ofbeldis gegn almennum borgurum þar sem 6 hafi látist.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kærenda er ljóst að þau atvik sem kærendur hafa lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kærenda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kærenda leiði til þess að þau eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi þau til baka. Kærendur uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærendur eru ekki flóttamenn samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga eiga þau ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

Með vísan til niðurstöðu Útlendingastofnunar og kröfu kærenda er ákvörðun Útlendingastofnunar hvað varðar veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga staðfest.

7 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinna kærðu ákvarðana eru þær staðfestar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir Vera Dögg Guðmundsdóttir