Mál nr. 377/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 377/2025

Fimmtudaginn 4. desember 2025

A

gegn

Borgarbyggð

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 16. júní 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Borgarbyggðar, dags. 16. júní 2025, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með ákvörðun Borgarbyggðar, dags. 10. júní 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans um fjárhagsaðstoð hefði verið synjað þar sem hann uppfyllti ekki skilyrði 6. tölul. 4. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð. Velferðarnefnd Borgarbyggðar staðfesti þá ákvörðun á fundi 10. júní 2025. Kæranda var kynnt sú ákvörðun með bréfi, dags. 16. júní 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 16. júní 2025. Með bréfi, dags. 24. júní 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Borgarbyggðar ásamt gögnum málsins. Beiðni um greinargerð var ítrekuð margsinnis á tímabilinu júlí til nóvember 2025. Greinargerð barst loks frá Borgarbyggð 5. nóvember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. nóvember 2025, var óskað eftir afstöðu kæranda til greinargerðar Borgarbyggðar. Sú beiðni var ítrekuð 26. nóvember 2025. Svar barst ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála vísar kærandi til þess að hann kæri ákvörðun Borgarbyggðar um að synja honum um fjárhagsaðstoð. Kærandi sé heimilislaus og alls laus, eigi hvorki fyrir húsaleigu né mat.

III.  Sjónarmið Borgarbyggðar

Í greinargerð Borgarbyggðar kemur fram að kærandi hafi fengið sent bréf þann 29. apríl 2025 þar sem greint hafi verið frá því að á fundi sveitastjórnar þann 13. mars 2025 hefðu verið gerðar breytingar á reglum um fjárhagsaðstoð í sveitarfélaginu. Nú þyrftu einstaklingar sem væru að þiggja fjárhagsaðstoð að staðfesta búsetu í Borgarbyggð samkvæmt 3. gr. reglnanna og í 4. gr. væri kveðið á um heimild til skerðingar á fjárhagsaðstoð. Með bréfinu hafi því verið komið á framfæri að eftirfarandi breyting hefði tekið gildi. Í lok bréfsins hafi kærandi verið beðinn um að mæta alla miðvikudaga frá klukkan 10:00-12:00 í móttöku Ráðhúss Borgarbyggðar, Digranesgötu 2. Framvísa þyrfti gildu persónuskilríki við komu.

Tekið er fram að þann 2. júní 2025 hafi umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð verið tekin fyrir á meðferðarfundi félagsþjónustu. Greint hafi verið frá því að kærandi hefði ekki mætt í Borgarbyggð til að staðfesta búsetu og að hann hefði gefið þá skýringu að hann hefði ekki verið meðvitaður um þá mætingarskyldu, þrátt fyrir að hægt væri að sjá í málakerfi sveitarfélagsins að kærandi hafi opnað bréfið 30. apríl. Á fundi hafi komið fram að kæranda hefði verið leiðbeint með að færa lögheimili sitt til B þar sem hann væri búsettur en hann hafi sjálfur greint frá því að honum hafi verið ráðlagt að færa ekki lögheimili sitt fyrr en erfðamál vegna andláts móður væri frágengið. Í ljósi þessara forsenda hafi kæranda verið synjað um fjárhagsaðstoð á grundvelli 4. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð, nánar tiltekið 6. tölul.

Með bréfi, dags. 10. júní [2025], sem úrskurðarnefnd velferðarmála hafi nú þegar undir höndum hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hefði verið synjað.

Kærandi hafi haft samband við verkefnastjóra félagsþjónustunnar með tölvupósti 2. júní [2025] þar sem hann hafi greint frá erfiðri félagslegri stöðu og í framhaldi hafi starfsmaður hringt í hann. Kæranda hafi verið boðið að vísa synjun á fjárhagsaðstoð til velferðarnefndar Borgarbyggðar sem hann hafi þegið. Þann 10. júní 2025 hafi erindið farið fyrir nefndina þar sem greint hafi verið frá stöðu kæranda, að hann leigði litla íbúð án leigusamnings, væri búinn að vera atvinnulaus og hefði lokið bótarétti í janúar 2025. Kærandi hafi fengið greidda fjárhagsaðstoð í mars og apríl en þann 29. apríl 2025 hafi öllum umsækjendum á fjárhagsaðstoð verið sent bréf þar sem kynnt hafi verið breyting á fjárhagsaðstoðarreglum Borgarbyggðar. Í bréfinu hafi komið fram að nauðsynlegt væri að mæta á miðvikudögum milli 10:00-12:00 til að staðfesta búsetu. Kærandi hafi ekki mætt til að staðfesta búsetu í Borgarbyggð í maí og því misst rétt til fjárhagsaðstoðar fyrir júní. Bókun velferðarnefndar hafi verið eftirfarandi:

„Bókun: Umsókn synjað, viðkomandi býr ekki í sveitarfélaginu. Hann hefur ekki sinnt því að mæta vikulega, ekki forsendur fyrir því að samþykkja fjárhagsaðstoð.“

Þann 16. júní 2025 hafi kæranda verið sent bréf þess efnis.

Í byrjun júlí hafi kærandi komið í viðtal hjá félagsþjónustunni. Í viðtalinu hafi kærandi gert betur grein fyrir aðstæðum sínum. Hann hafi lýst því sem svo að hann væri búsettur í B. Það væri vegna þess að hann hefði ekki aðgengi að lögheimili sínu þrátt fyrir skýran vilja til að búa þar. Það mætti rekja til erfðamálsins sem að framan greini en að hans sögn væri það flókið og miklar erjur á milli væntanlegra erfingja. Kærandi hafi sagst vera í virkri atvinnuleit og sýnt upplýsingar er staðfestu það inn á Alfreð. Einnig hafi kærandi sagst vera undir eftirliti læknis þar sem hann væri að glíma við þunglyndi, kvíða og áfallastreitu vegna erfðamálsins. Kærandi hafi samþykkt að afhenda frekari gögn máli sínu til skýringar, m.a. læknisvottorð, dags. 3. júlí 2025, þar sem fram komi að hann treysti sér ekki til að mæta á fundi í Borgarbyggð vegna andlegra vanlíðunar og kvíða. Þá hafi kærandi sagst ekki hafa fjármagn til að koma sér á milli B og Borgarbyggðar.

Í ljósi alls framangreinds hafi verið rætt við formann velferðarnefndar. Farið hafi verið yfir málið að nýju og félagsmálastjóri hafi fengið heimild til þess að greiða út fjárhagsaðstoð í júlí. Mál kæranda hafi svo verið tekið fyrir aftur í velferðarnefnd þann 9. september 2025 þar sem sú ákvörðun hafi verið staðfest.

Þess beri að geta að frá því að kæranda hafi verið hafnað um fjárhagsaðstoð hafi hann verið í töluverðum tölvu- og símasamskiptum við félagsþjónustuna. Það liggi fyrir að kærandi hafi klárað bótarétt sinn hjá Vinnumálastofnun og því eigi hann rétt á að sækja fjárhagsaðstoð. Hins vegar hafi kærandi skilað inn læknisvottorði þar sem staðfest sé að hann eigi í erfiðleikum með að sækja fundi í Borgarbyggð sökum veikinda. Kærandi hafi því fengið undanþágu frá því að mæta vikulega þar sem hann hafi framvísað vottorði.

Sú staðreynd að kærandi búi í B en sé með lögheimili í Borgarbyggð reynist meiri áskorun í að þjónusta og styðja hann. Rætt hafi verið við kæranda um hvort hann væri í þörf fyrir að komast í endurhæfingu í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komi í læknisvottorði. Kærandi telji möguleika á að svo sé og hafi greint frá því að læknir hafi rætt þann möguleika við hann. Sökum fjarlægðar (og þrátt fyrir að honum hafi verið boðið að mæta í fjarviðtöl) hafi kærandi ekki mætt nýverið í viðtöl í Borgarbyggð en til hafi staðið að fara m.a. betur yfir þennan möguleika, sem og fá skýrari mynd af því hver vinnugeta kæranda sé. Hann hafi þó sótt um fjárhagsaðstoð og skilað inn flestum þeim gögnum sem óskað sé eftir. Kærandi hafi því verið á fjárhagsaðstoð frá Borgarbyggð síðastliðna mánuði, að undanskildum einum mánuði þar sem honum hafi verið synjað, sbr. meðfylgjandi staðgreiðsluskrá.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Borgarbyggðar um að synja umsókn kæranda fjárhagsaðstoð í júní 2025 á grundvelli 6. tölul. 4. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð.

Í upphafi telur úrskurðarnefnd velferðarmála ástæðu til að átelja þann mikla drátt sem varð hjá Borgarbyggð á því að skila greinargerð og gögnum til nefndarinnar. Samkvæmt 3. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal nefndin kveða upp úrskurði svo fljótt sem kostur er og að jafnaði innan þriggja mánaða eftir að henni berst mál, nema sérstakar ástæður hamli. Forsenda þess að úrskurðarnefndin geti fylgt þeirri reglu er að fullnægjandi gögn liggi fyrir tímanlega en ljóst er að svo var ekki í máli þessu. Úrskurðarnefndin brýnir fyrir sveitarfélaginu að virða framvegis þau tímamörk sem sett eru vegna kærumála hjá nefndinni.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð í Borgarbyggð kemur fram að markmið fjárhagsaðstoðar sé að tryggja að íbúar Borgarbyggðar geti séð fyrir sér og sínum með því að veita þeim þá fjárhagslegu aðstoð sem nauðsyn krefur. Fjárhagsaðstoð skuli veitt íbúum í tímabundnum erfiðleikum og um sé að ræða aðstoð til að mæta grunnþörfum. Samkvæmt 3. gr. reglnanna skal umsækjandi eiga lögheimili í Borgarbyggð og dvelja á Íslandi á því tímabili sem hann fái fjárhagsaðstoð frá Borgarbyggð.

Í 6. tölul. 4. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð kemur fram að heimilt sé að gera kröfu um að umsækjandi sanni á sér deili í eigin persónu og framvísi gildu persónuskilríki í hverri viku. Sé því ekki sinnt missi hann hlutfallslegan rétt til fjárhagsaðstoðar. Við fyrstu fjarvist sé heimilt að skerða fjárhagsaðstoð um helming, í annað skipti skerðist fjárhagsaðstoð um 75% og ef ekki sé mætt í þrjú skipti þann mánuð falli greiðsla fjárhagsaðstoðar niður. Undantekning frá skerðingu sé að viðkomandi hafi gilda ástæðu, s.s. með framvísun læknisvottorðs eða sambærilegum gögnum.

Líkt og að framan greinir var kæranda synjað um fjárhagsaðstoð fyrir júnímánuð 2025 á grundvelli framangreinds ákvæðis 6. tölul. 4. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð en fyrir liggur að hann mætti ekkert til Borgarbyggðar í þeim mánuði. Í kjölfar synjunar lagði kærandi fram læknisvottorð og frekari upplýsingar um aðstæður sínar. Á grundvelli þeirra upplýsinga samþykkti sveitarfélagið að veita kæranda undanþágu frá því að mæta vikulega til að sanna á sér deili og var fjárhagsaðstoð greidd til hans á ný í júlí 2025.

Að virtum framangreindum upplýsingum er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að tilefni sé til að Borgarbyggð leggi mat á hvort einnig beri að veita kæranda undanþágu vegna júnímánaðar 2025, enda verður ekki annað séð en að sömu aðstæður hafi átt við í þeim mánuði. Ákvörðun Borgarbyggðar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir júní 2025 er því felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Borgarbyggðar, dags. 16. júní 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir júní 2025, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir