Mál nr. 615/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 615/2025

Fimmtudaginn 11. desember 2025

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 6. ágúst 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 10. september 2025. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 25. september 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. september 2025. Með bréfi, dags. 1. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 14. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. október 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi fylgt þeim lögum og reglum sem gildi um félagslega vernd fyrir flóttamenn frá B af trúmennsku. Kærandi svari alltaf spurningum á réttum tíma og mæti reglulega til félagsþjónustunnar á mánudögum og fimmtudögum. Mánudaginn 28. júlí 2025 hafi kærandi óvart misst af skráningu vegna þess að sjálfvirka hurðin við innganginn hafi ekki opnast. Kærandi hafi ekki getað farið inn um þá hurð og hafi haldið að það væri lokað vegna frídags. Síðar hafi kærandi frétt það hjá fólki sem hafi komið til að skrá sig á svipuðum tíma að það hafi þuft að ýta á hnapp við hliðina á hurðinni til að hún opnaðist, hurðin hafi ekki opnast sjálfkrafa á þessum tíma. Kærandi hafi ekki vitað af þessum hnappi en viti það nú. Það hafi einnig verið kona á staðnum sem hafi séð kæranda nálgast hurðina þegar hún hafi ekki opnast. Daginn eftir, á þriðjudeginum, hafi kærandi rætt við aðra konu sem hafi einnig ekki getað komist inn til að skrá sig þennan dag og hafi í staðinn skráð sig 29. júlí 2025. Kærandi hafi mætt til að skrá sig þann dag en hafi verið sagt að hann ætti að mæta daginn eftir, á fimmtudeginum.

Kæranda hafi í kjölfarið verið synjað um fjárhagsaðstoð og verið sagt að hann þyrfti að sanna veru sína á Íslandi. Kærandi hafi lagt fram opinber gögn frá Símanum sem sýndu að símtöl hans og netnotkun hafi verið frá Íslandi þennan dag. Engin netnotkun eða símtöl hafi verið utan Íslands þennan mánuð. Kærandi hafi ítrekað beðið lögregluna um að staðfesta að hann hefði ekki yfirgefið Ísland og lögreglan hafi sent staðfestingu til tiltekins félagsráðgjafa. Einnig hafi kærandi skrifað undir skjal fyrir nokkrum mánuðum hjá félagsráðgjafa sínum sem veiti henni aðgang að öllum flugferðum hans til og frá Íslandi. Kærandi hafi svo þurft að áfrýja en verið synjað á ný, þá á öðrum grundvelli og án ítarlegrar skýringar.

Kærandi spyrji hvort það sé virkilega í lögum á Íslandi að einstaklingur sé sviptur allri framfærslu fyrir eina misheppnaða skráningu. Kærandi sé X ára gamall, hafi hlotið heilahristing vegna sprengingar í B. Kærandi sé verkjaður í baki og hjarta, hann geti varla gengið, sjón hans sé mjög slæm og stundum eigi hann erfitt með að hugsa skýrt. Kærandi hafi verið algjörlega peningalaus frá septembermánuði en hann þurfi að greiða húsaleigu og annan kostnað og yrði þakklátur fyrir að fá eitthvað að borða líka. Kæranda hafi verið sagt að hann gæti leitað skjóls á Íslandi en ef hann greiði ekki húsaleiguna muni hann enda á götunni án nokkurra úrræða til að lifa af.

Meðfylgjandi sé undirrituð staðfesting í tölvupósti frá Símanum sem sýni að kærandi hafi ekki yfirgefið Ísland á þessu tiltekna tímabili. Ef þörf sé á frekari skjölum eða upplýsingum geti kærandi útvegað það. Kærandi óski eftir aðstoð við að leysa mál sitt og hann lofi að missa aldrei aftur af skráningu.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé [X] ára gamall maður frá B. Hann sé með mannúðarleyfi og hafi dvalið hér á landi frá september 2023. Kærandi leigi íbúð með fjórum öðrum einstaklingum, þ. á m. fyrrverandi eiginkonu sinni. Við komu kæranda til landsins hafi hann búið í Reykjanesbæ í eitt ár en eftir þann tíma hafi hann flutt til Reykjavíkur. Kærandi hafi þegið fjárhagsaðstoð sér til framfærslu frá komu sinni til landsins. Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 6. ágúst 2025, vegna tímabilsins 1. til 31. ágúst 2025. Umsókninni hafi verið synjað með bréfi þann 5. september 2025. Kærandi hafi skotið þeirri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 10. september 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna Vesturmiðstöðvar Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð tímabilið 1. ágúst 2025 til 31. ágúst 2025, skv. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi þann 16. september 2025 vegna ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs, dags. 10. september 2025. Honum hafi verið sendur rökstuðningur með bréfi þann 25. september 2025. Þann 25. september 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í III. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna ákvæði sem lúti að umsóknum um fjárhagsaðstoð. Í 8. gr. sé fjallað nánar um umsóknir um fjárhagsaðstoð og fylgigögn. Þá segi í 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð:

„Taki umsækjandi þátt í virkniverkefnum á vegum Virknihúss Reykjavíkurborgar er heimilt að gera kröfu um að hann sanni á sér deili og sýni skilríki með mynd í Virknihúsi. Þá er hvenær sem er, við afgreiðslu umsóknar eða við greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu, heimilt að gera kröfu um að umsækjandi sanni deili á sér með því að mæta á viðeigandi miðstöð Reykjavíkurborgar og sýna skilríki með mynd. Bregðist umsækjandi ekki við kröfu um að sanna á sér deili er heimilt að stöðva afgreiðslu umsóknar og/eða greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Sanna skal á sér deili innan tveggja virkra daga frá því að umsókn var lögð fram nema lögmæt forföll hamli því, s.s. veikindi eða fötlun.“

Kæranda hafi verið sendur tölvupóstur frá Vesturmiðstöð þann 20. september 2024 þar sem honum hafi verið greint frá því að skilyrði fyrir greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu væru m.a. að hann þyrfti að mæta tvisvar í viku á Vesturmiðstöð, þ.e. alla þriðjudaga og fimmtudaga, til að sanna á sér deili með því að framvísa persónuskilríkjum með mynd, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Í samræmi við framangreindan tölvupóst hafi kærandi mætt reglulega á miðstöð til að sanna á sér deili þar til 28. júlí 2025 en þá hafi kærandi ekki mætt á miðstöð. Að sögn kærandi hafi Vesturmiðstöð verið lokuð en Vesturmiðstöð hafi sannanlega verið opin þann 28. júlí 2025, enda um hefðbundinn vinnudag að ræða. Umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu hafi því verið synjað með bréfi miðstöðvar þann 5. september 2025, sbr. 2. mgr. 8.gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs talið rétt að líta til þess að Vesturmiðstöð hafi sannarlega verið opin umræddan dag og umsókn kæranda fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025 hafi því verið synjað á grundvelli 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborgar. Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna Vesturmiðstöðvar á fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir áðurnefnt tímabil.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í II. kafla framangreindra reglna er að finna ákvæði sem lúta að umsóknum um fjárhagsaðstoð. Þar segir í 2. mgr. 8. gr. :

„Taki umsækjandi þátt í virkniverkefnum á vegum Virknihúss Reykjavíkurborgar er heimilt að gera kröfu um að hann sanni á sér deili og sýni skilríki með mynd í Virknihúsi. Þá er hvenær sem er, við afgreiðslu umsóknar eða við greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu, heimilt að gera kröfu um að umsækjandi sanni deili á sér með því að mæta á viðeigandi miðstöð Reykjavíkurborgar og sýna skilríki með mynd. Bregðist umsækjandi ekki við kröfu um að sanna á sér deili er heimilt að stöðva afgreiðslu umsóknar og/eða greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Sanna skal á sér deili innan tveggja virkra daga frá því að umsókn var lögð fram nema lögmæt forföll hamli því, s.s. veikindi eða fötlun.“

Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að kæranda hafi verið greint frá því í tölvupósti 20. september 2024 að hann þyrfti að mæta tvisvar í viku á Vesturmiðstöð, alla þriðjudaga og fimmtudaga, til að sanna á sér deili með því að framvísa persónuskilríkjum með mynd, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Í samræmi við framangreindan tölvupóst hafi kærandi mætt reglulega á miðstöð til að sanna á sér deili þar til 28. júlí 2025 en þá hafi hann ekki mætt á miðstöð. Kærandi hafi borið því við að Vesturmiðstöð hafi verið lokuð þann dag en Vesturmiðstöð hafi sannanlega verið opin þann 28. júlí 2025, enda um hefðbundinn vinnudag að ræða.

Líkt og að framan greinir er það hlutverk sveitarfélaga að tryggja að íbúar þess geti séð fyrir sér og sínum, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 40/1991. Nánari útfærsla á þeirri skyldu er í höndum hvers sveitarfélags, með setningu reglna þar um. Í reglum Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð kemur skýrt fram að heimilt sé að gera kröfu um að umsækjandi um fjárhagsaðstoð sanni á sér deili með því að mæta á viðeigandi miðstöð Reykjavíkurborgar og sýni skilríki með mynd. Þá kemur skýrt fram að heimilt sé að stöðva greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu ef einstaklingur bregðist ekki við þeirri kröfu.

Óumdeilt er að kærandi mætti ekki á Vesturmiðstöð þann 28. júlí 2025 til að sanna á sér deili eins og honum bar. Líkt og Reykjavíkurborg hefur vísað til var um hefðbundinn vinnudag að ræða og því verður ekki séð að kæranda hafi verið ómögulegt að mæta þar inn. Þá hefði kærandi getað hringt eða sent tölvupóst til að láta vita af vandræðum sínum við að komast inn í húsið. Að því virtu og með vísan til framangreinds er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025 því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 10. september 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir