Mál nr. 621/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 621/2025

Fimmtudaginn 11. desember 2025

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 29. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 8. september 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi þáði húsnæðisbætur á árinu 2024. Með bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 8. september 2025, var kæranda birt lokauppgjör vegna ársins 2024 þar sem fram kom að hún hefði fengið ofgreiddar húsnæðisbætur, að fjárhæð 161.223 kr. 

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 29. september 2025. Með bréfi, dags. 7. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 21. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. október 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún telji að ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sé byggð á röngum eða ófullnægjandi forsendum. Stofnunin hafi ekki sýnt fram á hvernig fjárhæðin 161.223 kr. hafi verið reiknuð og óski hún eftir fullri sundurliðun og rökstuðningi. Kærandi hafi verið í góðri trú um að greiðslur húsnæðisbóta væru réttar miðað við þær upplýsingar sem hún hafi gefið upp. Að sögn kæranda sé hún einstæð tveggja barna móðir og fjárhagsstaða hennar mjög erfið. Hún hafi einungis greiðslur frá lífeyrissjóði sem nægi henni ekki til framfærslu út mánuðinn. Kærandi vísi til meginreglna stjórnsýsluréttar, meðal annars 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en hún telji að ekki sé rétt að krefja hana um greiðslu að fullu. Endurkrafa muni leggjast mjög þungt á heimili hennar og hafi bein áhrif á börnin hennar. Að sögn kæranda beri í málum sem þessum að hafa hagsmuni barna að leiðarljósi og tryggja að ákvarðanir stofnunarinnar raski ekki afkomu þeirra að óþörfu.

Kærandi fari í fyrsta lagi fram á að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Í öðru lagi að fjárhæð endurkröfunnar verði lækkuð með hliðsjón af aðstæðum hennar og í þriðja lagi að nefndin taki tillit til sérstakra aðstæðna hennar.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að ágreiningur málsins snúi að ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um lokauppgjör húsnæðisbóta og innheimtu ofgreiddra bóta vegna ársins 2024. Lokauppgjörið hafi tekið mið af samanlögðum tekjum og eignum allra heimilismanna í lok árs 2024 þegar greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir.

Þann 5. nóvember 2019 hafi kærandi fengið samþykkta umsókn nr. 37795 vegna leigu á húsnæðinu að B.

Þann 23. janúar 2024 hafi kæranda verið send uppfærð tekju- og eignaáætlun sem hafi verið byggð á fyrirliggjandi upplýsingum frá Skattinum. Við útreikning á áætluðum húsnæðisbótum hafi verið miðað við meðaltekjur frá janúar til desember 2023 og aðrar skattskyldar tekjur. Að teknu tilliti til eigna og tekna heimilismanna næmu greiðslur húsnæðisbóta til kæranda 53.741 kr. fyrir hvern fullan mánuð. Í bréfinu hafi verið áréttað að áætlunin væri birt með fyrirvara um breytingar þar sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skyldi reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til bóta væri byggð á og að jafnaði eigi sjaldnar en ársfjórðungslega, sbr. 20. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur.

Þann 18. apríl 2024 hafi kæranda verið tilkynnt að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði fjallað um rétt hennar til húsnæðisbóta og frestað afgreiðslu um bætur vegna tekna fyrir janúar til mars 2024 en þar hafi komið fram að skattskyldar tekjur úr staðgreiðsluskrá Skattsins næmu 2.082.462 kr. Í bréfinu hafi komið fram að ef tekjurnar væri ekki í samræmi við áætlaðar tekjur næstu mánuði væri óskað eftir upplýsingum um væntanlegar tekjur fyrir skatt. Þann 8. maí 2024 hafi umsókn kæranda um húsnæðisbætur verið hafnað þar sem umbeðin gögn sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi óskað eftir hefðu ekki borist.

Þann 4. júlí 2024 hafi stofnuninni borist ný umsókn, nr. 114579, vegna sama húsnæðis. Þann 19. júlí 2024 hafi umsókn verið frestað vegna tekna. Stofnunin hafi einnig sent tölvupóst þar sem óskað hafi verið eftir nánari upplýsingum varðandi greiðslu frá Greiðslustofu lífeyrissjóða, ásamt tekjuáætlun TR. Þann 22. ágúst 2024 hafi umsókninni verið hafnað þar sem engin gögn hefðu borist stofnuninni.

Með bréfi, dags. 8. september 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Þar hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur sem næmu 161.223 kr. Kærandi hafi verið upplýst um að þær upplýsingar sem hefðu verið lagðar til grundvallar lokauppgjörinu hafi verið byggðar á skattskyldum tekjum og eignastöðu samkvæmt skattframtali 2025. Jafnframt hafi athygli kæranda verið vakin á því að ef þær upplýsingar sem hefðu verið lagðar til grundvallar lokauppgjörinu endurspegluðu ekki rauntekjur og eignastöðu fyrir árið 2024 gæti hún sent athugasemdir til Húsnæðis- og mannvirkjastofnun innan tíu daga. Bærust engar athugasemdir innan þess tíma yrði farið eftir þeim upplýsingum sem hafi verið notaðar við endurreikninginn við endanlega ákvörðun lokauppgjörs húsnæðisbóta fyrir árið 2024. Engin gögn eða rökstuðningur hafi borist frá kæranda um að fyrirliggjandi upplýsingar sem lagðar hefðu verið til grundvallar endurreikningi hafi verið rangar.

Áminning um framangreinda endurgreiðslu á ofgreiddum húsnæðisbótum hafi verið send kæranda 24. september 2025. Í framhaldi af birtingu lokauppgjörs hafi kærandi verið í samskiptum við sérfræðing á húsnæðisbótasviði Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sem hafði veitt frekari skýringar á lokauppgjörinu.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör húsnæðisbóta vegna ársins 2024. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddar húsnæðisbætur árið 2024. Skerðing hafi verið vegna tekna. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun endurreikni húsnæðisbætur í samræmi við álagningu skattyfirvalda samkvæmt lögum nr. 75/2016 um húsnæðisbætur. Endurreikningurinn byggi á skattskyldum tekjum, þ.m.t. fjármagnstekjum og nettóeignastöðu allra heimilismanna, 18 ára og eldri, þá mánuði sem kærandi hafi verið með virka umsókn um húsnæðisbætur.

Í V. kafla laga um húsnæðisbætur, sbr. IV kafla reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, sé fjallað um útreikning húsnæðisbóta og áhrif eigna og tekna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur megi endurskoða rétt til húsnæðisbóta hvenær sem er og endurreikna fjárhæð þeirra þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem hafi orðið á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna.

Í 2. mgr. 25. gr. laga um húsnæðisbætur komi skýrt fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. laga um húsnæðisbætur liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga.

Eftir lokauppgjör ársins 2024 hafi komið í ljós að kærandi hefði fengið ofgreiddar húsnæðisbætur og beri henni að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd, sbr. 26. gr. laga um húsnæðisbætur.

Af hálfu Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sé byggt á því að málsmeðferðin hafi að öllu leyti verið í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að ákvörðunin hafði verið gerð í samræmi við ákvæði laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur og reglugerð nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur, með síðari breytingum.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri þá kröfu að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 8. september 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta vegna ársins 2024, að fjárhæð 161.223 kr.

Í 8. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur kemur fram að húsnæðisbætur séu mánaðarlegar greiðslur sem greiðast til umsækjanda, sbr. þó 4. mgr. 21. gr., og skuli ákvarðaðar og reiknaðar út miðað við grunnfjárhæðir sem miðast við fjölda heimilismanna, sbr. 3. tölul. 3. gr., að teknu tilliti til tekna, sbr. 17. gr., eigna, sbr. 18. gr., og greiðsluþátttöku í húsnæðiskostnaði, sbr. 19. gr. Grunnfjárhæðir húsnæðisbóta taka mið af fjölda heimilismanna óháð aldri samkvæmt ákveðnum stuðlum sem tilgreindir eru í 16. gr. laganna og í 2. mgr. ákvæðisins eru grunnfjárhæðir tilgreindar. Þá segir í 3. mgr. 16. gr. að tekjur, eignir og greiðsluþátttaka í húsnæðiskostnaði skv. 17.–19. gr. hafi áhrif til lækkunar á grunnfjárhæðum húsnæðisbóta skv. 2. mgr.

Í 17. gr. laga nr. 75/2016 segir að við útreikning húsnæðisbóta skuli lækka grunnfjárhæðir samkvæmt 2. mgr. 16. gr. um fjárhæð sem nemi 9% af samanlögðum árstekjum heimilismanna, 18 ára og eldri, umfram nánar skilgreind frítekjumörk. Þá segir í 3. mgr. 17. gr. laganna að með tekjum í lögunum sé átt við allar tekjur samkvæmt II. kafla laga um tekjuskatt, að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt 1., 3., 4. og 5. tölul. A-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr. og frádráttar samkvæmt 31. gr. sömu laga. Þar undir falla fjármagnstekjur.

Samkvæmt 14. gr. laga nr. 75/2016 er umsækjanda skylt að veita framkvæmdaraðila allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað er eftir og nauðsynlegar eru til að staðreyna rétt hans til húsnæðisbóta. Enn fremur er skylt að upplýsa um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans eða heimilismanna eða öðrum þeim atriðum sem kunna að hafa áhrif á rétt viðkomandi til húsnæðisbóta samkvæmt lögunum á þeim tíma sem hann fær greiddar húsnæðisbætur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um meðal annars tekju- og eignabreytingar á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 25. gr. laganna er kveðið á um endurreikning á húsnæðisbótum. Þar segir í 1. mgr. að rétt til húsnæðisbóta megi endurskoða hvenær sem er og endurreikna fjárhæð húsnæðisbóta þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem orðið hafa á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna. Í 2. mgr. kemur fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs samkvæmt 17. og 18. gr. liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaraðili endurreikna fjárhæðir húsnæðisbóta vegna þess almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga. Í 3. mgr. kemur fram að leiði endurreikningur samkvæmt 1. og 2. mgr. til breytinga á fjárhæð húsnæðisbóta skuli leiðrétta húsnæðisbæturnar samkvæmt 26. gr. laganna. Þar segir í 1. mgr. að hafi umsækjandi fengið hærri húsnæðisbætur en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Kærandi þáði húsnæðisbætur í janúar, febrúar og mars 2024. Samkvæmt útreikningi húsnæðisbóta, dags. 23. janúar 2024, voru heildartekjur heimilismanna áætlaðar 337.962 kr. á mánuði. Við lokauppgjör ársins 2024 reyndust tekjur heimilismanna á framangreindu tímabili, þ.e. janúar til mars 2024, vera hærri en áætlun gerði ráð fyrir, eða að meðaltali 2.085.596 kr. á mánuði. Fyrir liggur að þær voru að mestu tilkomnar vegna eingreiðslu sem kærandi fékk frá Greiðslustofu lífeyrissjóða í mars 2024. Samkvæmt útreikningi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar nam skerðing vegna tekna því 161.223 kr. á leigutímabilinu. Kæranda ber í samræmi við ákvæði 26. gr. laga nr. 75/2016 að endurgreiða þá fjárhæð.

Hvað varðar kröfu kæranda til niðurfellingar skuldarinnar eða lækkunar skal bent á að hún getur lagt inn beiðni þess efnis til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar en samkvæmt 3. mgr. 22. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 er stofnuninni heimilt að falla frá kröfu um endurgreiðslu ofgreiddra húsnæðisbóta að fullu eða að hluta og afskrifa hana ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi sem mæla með því. Tekið er fram að í því sambandi skuli einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna umsækjanda og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um rétt sinn til greiðslna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta til handa kæranda staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 8. september 2025, um innheimtu ofgreiddra húsnæðisbóta A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir