Mál nr. 624/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 624/2025

Fimmtudaginn 11. desember 2025

A

gegn

Hafnarfjarðarbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 29. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 17. september 2025, um að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I. Málavextir og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 29. ágúst 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti fjölskylduráð Hafnarfjarðar þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 17. september 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 7. apríl 2025. Með bréfi, dags. 9. apríl 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Hafnarfjarðarbæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Hafnarfjarðarbæjar barst 2. maí 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. maí 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að umsókn hennar um fjárhagsaðstoð hafi verið synjað með vísan til þess að hún hefði tekið frí frá störfum. Það sé ekki rétt þar sem kærandi sé ekki með fullt starf, einungis tilfallandi vaktir þegar þörf sé á aðstoð. Kærandi samþykki alltaf að vinna þegar það sé í boði. Í ágústmánuði hafi verið færri vinnutímar í boði.

 

III. Sjónarmið Hafnarfjarðarbæjar

Í greinargerð Hafnarfjarðarbæjar kemur fram að kærandi hafi sent inn umsókn um fjárhagsaðstoð fyrir ágústmánuð þann 29. ágúst 2025. Kærandi leigi herbergi í Hafnarfirði og sé einstæð með fjögurra ára gamla dóttur sína hér á landi. Þann 3. september 2025 hafi verið óskað eftir frekri upplýsingum frá kærnda um hvers vegna laun hennar hefðu verið lægri í ágúst, en fyrir liggi samkvæmt umsókn að kærandi sé með atvinnu. Kærandi hafi sent þá skýringu að hún hefði ekki getað unnið fleiri tíma í ágúst þar sem leikskóli dóttur hennar hefði verið lokaður vegna sumarfría. Kæranda hafi verið synjað um fjárhagsaðstoð með vísan til þess að tekjur hennar hefðu verið lægri í ágúst en alla jafna vegna launalauss leyfis.

Tekið er fram að allar tekjur umsækjanda séu taldar með við mat á fjárþörf, sbr. 12. gr. reglna nr. 595/2022 um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarkaupstað. Samkvæmt skattframtali hafi kærandi átt 227.765 kr. inn á orlofsreikningi um áramótin og kærandi hafi þurft að taka sér orlof frá vinnu vegna lokunar leikskóla dóttur sinnar en orlofsgreiðslum sé ætlað að koma til móts við slíkar aðstæður. Þá komi fram í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára og skylt sé að taka þeirri atvinnu sem bjóðist nema því aðeins að veikindi, örorka, hár aldur eða aðrar gildar ástæður hamli því.

Kærandi hafi áfrýjað synjun um fjárhagsaðstoð á þeirri forsendu að hún hefði ekki tekið sér launalaust leyfi heldur hafi henni ekki staðið til boða fleiri vaktir í ágústmánuði og hafi meðal annars sent skjáskot af samskiptum við vinnuveitanda þess efnis. Málið hafi verið tekið fyrir hjá fjölskylduráði þann 16. september 2025 og niðurstaða fjölskyldu- og barnamálasviðs hafi verið staðfest.

Fjárhagsaðstoð sé neyðaraðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Kanna skuli til þrautar réttur umsækjanda til annarra greiðslna, sbr. 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Kærandi sé ekki talin hafa uppfyllt skilyrði reglna um fjárhagsaðstoð í ágústmánuði með vísan til alls framangreinds, þ.e. 1., 2. og 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 17. september 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025 á grundvelli 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarkaupstað. Fram kemur í ákvörðuninni að laun kæranda fyrir ágústmánuð hefðu verið lægri en alla jafna vegna launalauss leyfis.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr. Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til að meta sjálf, miðað við aðstæður á hverjum stað, hvers konar þjónustu þau vilja veita. Í samræmi við þetta og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri nauðsyn að meginstefnu til lagt í hendur þeirrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, enda byggist það á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarbæ er kveðið á um inntak fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Samkvæmt 5. mgr. 1. gr.  reglnanna skal fjárhagsaðstoð veitt í eðlilegum tengslum við önnur úrræði félagsþjónustunnar, svo sem ráðgjöf og leiðbeiningar, í samræmi við V. kafla laga nr. 40/1991. Samkvæmt 6. mgr. 1. gr. reglnanna er fjárhagsaðstoð veitt í formi framfærslustuðnings eða tilboðs um starf eða virkniúrræði. Tilgangur aðstoðar er að styðja einstaklinga sem aðstoðar njóta til sjálfsbjargar, gera þeim kleift að framfleyta sér og fjölskyldu sinni án aðstoðar og að stuðla að valdeflingu þeirra.

Í 2. gr. reglnanna er kveðið á um framfærsluskyldu og fjárhagsaðstoð. Þar segir svo:

„Hverjum manni er skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Þeim er sækir um aðstoð skv. reglum þessum er skylt að leita sér að atvinnu hér á landi og taka þeirri atvinnu sem býðst nema því aðeins að veikindi, örorka, hár aldur eða aðrar gildar ástæður hamli því. Skilyrði fyrir greiðslu fjárhagsaðstoðar er að einstaklingur dvelji á Íslandi og þiggi ekki stuðning eða sæki vinnu í öðru landi. Fjárhagsaðstoð skal veitt fólki í tímabundnum erfiðleikum og er hún hugsuð sem stuðningur við einstakling eða fjölskyldur til að mæta grunnþörfum þeirra.“

Af gögnum málsins má ráða að kærandi sé ekki með fastan ráðningarsamning við vinnuveitanda sinn, heldur fái hún tilfallandi vaktir þegar þörf er á. Að því virtu verður því ekki slegið föstu að kærandi hafi verið í launalausu leyfi að hluta til í ágústmánuði eins og Hafnarfjarðarbær hefur byggt á. Kærandi hefur vísað til þess að færri vaktir hafi staðið henni til boða í ágústmánuði, en fyrir liggur að hún fékk greiddar 166.464 kr. í laun við útborgun 29. ágúst 2025. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála gáfu þær upplýsingar Hafnarfjarðarbæ ástæðu til að kanna nánar hjá vinnuveitanda kæranda hvort henni hefði staðið til boða meiri vinna eða hvernig atvinnumálum hennar væri háttað að öðru leyti.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að mál kæranda hafi ekki verið rannsakað með fullnægjandi hætti áður en ákvörðun um synjun var tekin. Hin kærða ákvörðun er því felld úr gildi og lagt fyrir Hafnarfjarðarbæ að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 17. september 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. ágúst 2025, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir