11 desember 2025

Úrskurður nr. 931/2025

Hinn 11. desember 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 931/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU25040052

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 10. apríl 2025 kærði [...], fd.[...], ríkisborgari Afganistan (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 28. mars 2025, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 6. júní 2024. Kvaðst kærandi eiga eiginkonu (hér eftir K) og rúmlega átta mánaða gamalt barn hér á landi. Kærandi hafi komið til Íslands 8. janúar 2023 eftir að hafa verið í Þýskalandi í um fimm ár, eða frá árinu 2017, þar sem hann hafi sótt um alþjóðlega vernd ásamt foreldrum og systkinum sínum. Áður en kærandi hafi farið til Þýskalands hafi hann verið í Afganistan og Íran. Kærandi kvaðst hafa kynnst K í Makedóníu árið 2016 og að barn þeirra hafi fæðst hér á landi. Foreldrar og systkini kæranda séu í Þýskalandi en aðrir ættingjar í Afganistan. Kærandi hafi reynt að fá samþykkta fjölskyldusameiningu hér á landi en það hafi ekki tekist þar sem hann hafi ekki getað útvegað skjöl frá Afganistan um hjúskaparstöðu sína. Kæranda hafi verið ráðlagt af lögfræðingi hér á landi að sækja hér um alþjóðlega vernd.

Við leit að fingraförum kæranda í Eurodac gagnagrunninum 6. júní 2024 kom í ljós að fingraför hans höfðu verið skráð í grunninn af yfirvöldum í Ungverjalandi 24. maí 2016, í Austurríki 1. júní 2016 og í Þýskalandi, fyrst 9. febrúar 2017 og síðar 28. febrúar 2017.

Í gögnum málsins liggur fyrir að 13. júní 2024 var beiðni um viðtöku kæranda og umsóknar hans um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda í Þýskalandi og í Austurríki, sbr. b-lið 1. mgr. 18. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir Dyflinnarreglugerðin). Yfirvöld í Þýskalandi synjuðu beiðninni 17. júní 2024 þar sem yfirvöld töldu þær upplýsingar sem beiðninni fylgdu ekki nægja til að sýna fram á ábyrgð Þýskalands á viðtöku kæranda. Hinn 27. júní 2024 var framangreindri beiðni synjað af austurrískum yfirvöldum þar sem þau töldu sig ekki bera ábyrgð á viðtöku kæranda. Hinn 21. júní 2024 var beiðni um viðtöku kæranda og umsóknar hans um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda í Þýskalandi á ný, sbr. 4. mgr. 12 gr. Dyflinnarreglugerðarinnar, en beiðninni var synjað af þýskum yfirvöldum hinn 25. júní 2024. Samkvæmt svari þýskra yfirvalda við framangreindri beiðni var kærandi með dvalarleyfi í Þýskalandi sem rann út 23. nóvember 2023. Hins vegar hafi þýsk yfirvöld ekki vitað um ferðir né dvalarstað kæranda frá 25. apríl 2023 og því litið svo á að kærandi hafi hlaupist á brott frá þeim degi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun ásamt löglærðum talsmanni sínum 27. ágúst 2024 og síðar til framhaldsviðtals 10. febrúar 2025 og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í Herat héraði í heimaríki sínu Afganistan þar sem hann hafi verið búsettur þar til hann hafi yfirgefið heimaríki ásamt fjölskyldu sinni árið 2014 eða 2015. Að sögn kæranda hafi fjölskylda hans farið frá Afganistan til Íran og því næst til Tyrklands. Þaðan hafi þau farið til Grikklands, frá Grikklandi til Eistlands, þaðan til Ungverjalands, því næst til Austurríkis og loks til Þýskalands þar sem þau hafi sest að. Kærandi kvaðst hafa dvalið í Þýskalandi í fimm ár áður en hann hafi komið til Íslands 18. janúar 2023 til að sameinast K og barni sínu. Aðspurður kvað kærandi fjárhagsstöðu sína vera eðlilega en skulda foreldrum sínum. Kærandi kvaðst vera af þjóðarbroti Tadsíka og hafa orðið fyrir mismunun sökum þess í heimaríki. Aðspurður hvort mismunun í garð Tadsíka sé nýtilkomin í Afganistan eða hvort umrætt þjóðarbrot hafi ætíð mætt mismunun og fordómum kvaðst kærandi ekki vera viss en greindi frá því að foreldrum hans hafi verið mismunað. Hann hafi sjálfur upplifað mismunun innan skólakerfisins af hálfu meðlima Pastún ættbálka. Kæranda hafi verið meinað að taka þátt í íþróttum og aðgengi einstaklinga úr Pastún ættbálkum að tilteknum námsgreinum og íþróttum hafi verið meira en í tilviki Tadsíka. Kærandi kvaðst vera súnní múslimi, hann hafi ekki verið virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki sökum ungs aldurs og kvaðst ekki tilheyra minnihlutahópi þar í landi. Aðspurður kvaðst kærandi vera mótfallinn sjaríalögum en ekki hafa þorað að brjóta gegn þeim í heimaríki. Hann sé á móti stjórn talibana í heimaríki, stjórnarháttum þeirra og framkomu þeirra í garð kvenna. Kærandi kvaðst vera heilsuhraustur og kvað andlega heilsu sína vera í lagi. Kærandi kvaðst hafa verið afburðanemandi og því hafi hann verið færður ásamt öðrum afburðanemendum úr skóla sínum yfir í mosku til að hljóta kennslu að íslömskum sið. Að sögn kæranda hafi kennslan í moskunni að mestu snúist um að kenna afburðanemendum að verða talibanar. Kærandi kvaðst ekki hafa getað náð jafn langt í skóla á yngri árum sínum vegna þjóðarbrots hans og hafa lent í slagsmálum við aðra krakka af sömu sökum. Aðspurður hvaða atvik í lífi hans gerði það að verkum að kærandi hafi yfirgefið heimaríki kvað kærandi það hafa verið af öryggisástæðum. Af frásögn kæranda má ráða að faðir hans hafi vakið athygli þáverandi yfirvalda í Herat héraði vegna afstöðu sinnar í garð kvenréttinda og stuðnings við kynjajafnrétti. Ótilgreindum einstaklingum meðal yfirvalda hafi ekki hugnast skoðanir föður kæranda og greindi kærandi frá því að hafa verið 11 ára gamall þegar hann hafi fyrst séð föður sinn verða fyrir líkamsárás af hálfu ótilgreindra einstaklinga. Kærandi hafi skorist í leikinn, reynt að koma föður sínum til varnar og hlotið brunasár í kjölfarið. Faðir kæranda hafi ítrekað sætt árásum og áreiti vegna skoðana sinna. Aðspurður kvaðst kærandi hafa reynt að leita aðstoðar yfirvalda vegna áreitis í garð föður hans en enga aðstoð fengið. Í eitt skipti hafi faðir kæranda sætt slíkum barsmíðum að tönn hans hafi brotnað. Í kjölfarið hafi amma kæranda tjáð föður hans að hann þyrfti að flytja á brott og þá hafi fjölskylda kæranda ákveðið að flýja til Evrópu árið 2014 eða 2015. Aðspurður kvað kærandi ofsóknaraðila föður síns enn vera í valdastöðum í Afganistan í dag og hafa gengið til liðs við talibana í kjölfar valdatöku hópsins í landinu árið 2021. Þeir hafi því enn meiri völd nú en áður fyrr. Aðspurður hvernig eða með hvaða hætti faðir hans hafi barist fyrir réttindum kvenna kvað kærandi föður sinn hafa deilt skoðunum sínum í samræðum við aðra íbúa í nærsamfélaginu og að einstaklingar meðal yfirvalda hafi fengið fregnir af því. Eftir að kærandi og fjölskylda hans hafi yfirgefið Afganistan hafi ótilgreindir aðilar spurt ömmu kæranda hvert fjölskyldan hafi farið en amma hans sagst ekki vita það. Af frásögn kæranda má ráða að það hafi þó verið almenn vitneskja að fjölskyldan hafi farið til Þýskalands. Umræddir aðilar hafi haldið áfram að leita að föður kæranda og grunað að hann myndi halda áfram stuðningi sínum við kvenréttindi ef hann væri enn í heimaríki. Að sögn kæranda hafi fjölskylda hans fengið fregnir af fráfalli frænda hans árið 2018 eða 2019. Föður kæranda hafi grunað að frændi kæranda hafi mögulega verið myrtur af þeim aðilum sem hafi verið að leita að fjölskyldunni eftir að þau hafi yfirgefið Afganistan. Kærandi kvaðst óttast talibana, að verða fyrir ofbeldi og fangelsun og greindi frá því að stjórnvöld í Afganistan telji þá sem hafa yfirgefið landið ekki lengur vera múslima eða Afgana. Kærandi kvað heimaþorp sitt vera lítið og því yrði hann þar auðþekkjanlegur sem sonur föður síns yrði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Aðspurður um hvað myndi gerast ef hann myndi snúa aftur til Afganistan greindi kærandi frá því að hann yrði annað hvort myrtur eða honum yrði gert að beygja sig undir stefnu stjórnvalda, sem hann sé andsnúinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 10. apríl 2025. Greinargerð barst kærunefnd 28. apríl 2025, ásamt fylgiskjölum. Hinn 2. maí 2025 bárust viðbótargögn frá kæranda. Hinn 28. október 2025 óskaði kærunefnd eftir því að Útlendingastofnun sendi upplýsingabeiðni á stjórnvöld í Þýskalandi um málsmeðferð umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd í Þýskalandi og bárust umbeðin gögn kærunefnd 25. nóvember 2025.

Samkvæmt gögnum málsins var maka kæranda veitt viðbótarvernd hér á landi samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með ákvörðun Útlendingastofnunar 10. júlí 2020 og barni þeirra, sem fæddist hér á landi [...]2023, veitt dvalarleyfi á grundvelli 71. gr. laganna með ákvörðun 6. mars 2025. Þá verður ráðið af gögnum málsins að maki kæranda sé barnshafandi og vænti fæðingar [...]2025.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst með sambærilegum hætti og í viðtölum hjá Útlendingastofnun. Þar kemur að auki fram að ástæða fyrir flótta kæranda sé að hann hafi orðið fyrir ofbeldi af hálfu æðri stjórnvalda í Herat héraði í Afganistan. Faðir kæranda hafi verið kvenréttinda- og aðgerðarsinni og unnið í þágu kynjajafnréttis í óþökk æðri embættismanna í héraðinu. Faðir kæranda hafi orðið fyrir líkamlegu ofbeldi vegna skoðana sinna og fjölskylda kæranda hafi verið óviss um hvort faðir kæranda myndi snúa aftur heim í hvert skipti sem hann hafi yfirgefið heimilið. Kærandi hafi verið vitni að árás gegn föður sínum í fyrsta skipti þegar hann hafi verið 11 ára gamall og hlotið bruna þegar hann hafi skorist í leikinn til að vernda föður sinn.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Afganistan mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Kærandi gagnrýnir rannsókn Útlendingastofnunar á máli hans og telur vanrækslu stofnunarinnar og rangfærslur hennar í hinni kærðu ákvörðun brjóta gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Af greinargerð má ráða að kærandi byggi framangreinda kröfu á því að hann tilheyri þjóðfélagshópi sem þolandi ofbeldisglæpa, kvenréttindasinni, einstaklingur sem sé andsnúinn talibönum og hafi dvalið um lengri tíma í Vesturlöndum, á grundvelli þjóðernis síns sem Tadsíki, stjórnmálaskoðana og á grundvelli trúarbragða, sbr. b-, c-, d- og e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Kærandi búi því við ástæðuríkan ótta við ofsóknir af hálfu aðila sem nefndir séu í a – c-liðum 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga á grundvelli aðildar að framangreindum þjóðfélagshópum. Fyrir liggi að kærandi hvorki hafi né geti hlotið vernd yfirvalda í Afganistan þar sem yfirvöld séu sjálf valdur að ofsóknum, sbr. a-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi ástæðu til þess að óttast áframhaldandi upplifun á þeim atvikum fortíðar sem einkennt hafi stöðu hans í heimaríki, þ.e. umsátri vegna lífsskoðana föður hans. Þá hafi kærandi enn frekari ástæðu nú til að óttast ofsóknir vegna stöðu sinnar sem kvenréttindasinni í ljósi versnandi stöðu kvenna í Afganistan. Verði ekki fallist á að ofbeldi gegn kæranda og skerðingar á hans grundvallarmannréttindum í ljósi þjóðfélagshóps, þjóðernisbrots, stjórnmálaskoðana og trúarbragða nægi til þess að varða við ofsóknargrundvöll 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga telur kærandi sig hafa lögmætt tilkall til alþjóðlegrar verndar á grundvelli samansafns athafna.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar með vísan til 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga, sbr. 73. gr. sömu laga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að eiginkona hans, K, hafi þegar hlotið alþjóðlega vernd hér á landi og barn þeirra, A, hlotið dvalarleyfi samkvæmt 71. gr. laga um útlendinga. Kærandi sé maki K og í öllu falli sambúðarmaki hennar þar sem þau búi saman hér á landi ásamt barni sínu. Kærandi og K hafi gifst hinn [...]2022 í Þýskalandi og mótmælir kærandi því að hjúskaparvottorð þeirra frá Þýskalandi sé ekki tekið gilt. Kærandi eigi von á öðru barni með K. Kærandi vísar til 11. gr. jafnræðisreglu stjórnsýslulaga og úrskurðar kærunefndar nr. 509/2022 þar sem fallist var á endurupptöku máls sökum þess að eiginkona og barn viðkomandi málsaðila höfðu bæði hlotið alþjóðlega vernd hér á landi. Í framangreindum úrskurði var vísað bæði til 2. og 3. mgr. 45. gr. laga um útlendinga og viðkomandi veitt vernd á þeim grundvelli. Þá lagði nefndin fyrir Útlendingastofnun að veita viðkomandi dvalarleyfi á sama grundvelli. Af framangreindu leiðir að ef maki kæranda hefur hlotið alþjóðlega vernd ber bæði samkvæmt lögum og framkvæmd að veita kæranda leyfi á grundvelli 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur því vera ljóst að hann falli skýrlega undir vernd 2. mgr. 45. gr. laganna og krefst þess að hljóta vernd á þeim grundvelli.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að hann eigi á hættu að verða fyrir ómannúðlegri meðferð og pyndingum eða refsingu í Afganistan og vegna alvarlegs öryggisástands þar í landi. Kærandi vísar til þess að hin kærða ákvörðun feli í sér breytt mat Útlendingastofnunar á aðstæðum í Afganistan og þar með afstöðu til viðbótarverndar og telur hið breytta mat vera í meginatriðum efnislega rangt og brjóta gegn 10. gr. stjórnsýslulaga. Aðstæður í heimaríki kæranda kalli enn á viðbótarvernd, ekki síður í tilviki kæranda og þeirra einstaklingsbundnu þátta sem séu undir í máli hans. Kærandi byggir á því að hann eigi á hættu að verða fyrir meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga í heimaríki af tveimur megin ástæðum, annars vegar vegna stöðu sinnar sem Tadsíki og hins vegar vegna stöðu sinnar sem kvenréttindasinni. Vísar kærandi til þess að frá því að talibanar komust til valda í Afganistan árið 2021 hafi Tadsíkar verið beittir umfangsmiklum ofsóknum og gerðir að sérstöku skotmarki talibana. Þá séu kvenréttindasinnar líkt og kærandi eitt helsta skotmark talibana og skoðanir kvenréttindasinna kalli á ýmsar refsiaðgerðir samkvæmt sjaríalögum talibana. Kærandi byggir á því að alvarleiki þeirrar stöðu sem ríki í Afganistan sé meiri í hans tilviki þar sem hann tilheyri jaðarsettum hópi þar í landi sem Tadsíki, einstaklingur sem hafi dvalið um langt skeið í Vesturlöndum og kvenréttinda- og mannréttindasinni. Kærandi telur hvorki raunhæft né sanngjarnt að hann setjist að annars staðar í heimaríki sínu, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, þar sem hann eigi á hættu að verða fyrir ómannúðlegri meðferð í landinu öllu í ljósi neyðarástandsins sem þar ríki og bágrar stöðu kvenréttindasinna og Tadsíka um gjörvallt landið.

Til þrautaþrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að hann hafi ríka þörf fyrir vernd á grundvelli mannúðarsjónarmiða með vísan til almennra aðstæðna og erfiðra félagslegra aðstæðna. Vísar kærandi til áratuga langra átaka í heimaríki sem og versnandi stöðu í landinu á síðastliðnum árum vegna valdtöku talibana. Hvað erfiðar félagslegar aðstæður varðar vísar kærandi til þess að hann tilheyri einum jaðarsettasta hópi í Afganistan sem hafi áhrif á ýmsa þjónustu þar í landi, framkomu af hálfu annarra þjóðarbrota sem og vopnahópa. Kærandi sé kvenréttindasinni og faðir hans aðgerðasinni í þágu kvenna. Kærandi eigi undir högg að sækja í Afganistan vegna þessa og tilheyri því þjóðfélagshópi sem hafi sérstaklega ríka verndarþörf á síðustu og verstu tímum kvenréttinda í Afganistan. Eini fjölskyldumeðlimur kæranda í Afganistan sé amma hans. Allt framangreint, reynsla kæranda af líkamlegu ofbeldi og kúgunartilburðum embættismanna og samborgara sinna í Afganistan vegna stöðu hans og föður hans sem kvenréttindasinna, mismunun á grundvelli þjóðernis og lítið félagslegt bakland í heimaríki geri það að verkum að staða kæranda varði við almennar og erfiðar félagslegar aðstæður í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Þá byggir kærandi á því að taka verði tillit til sjónarmiða um fjölskyldusameiningu, þar sem hann eigi maka og barn hér á landi og vænti annars barns. Kærandi telur mat Útlendingastofnunar í hinni kærðu ákvörðun um að sjónarmið um fjölskyldusameiningu eða einingu fjölskyldunnar falli ekki undir 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga vera rangt og vísar máli sínu til stuðnings til athugasemda við framangreint ákvæði í greinargerð með frumvarpi að lögum nr. 80/2016. Það sé fyrirséð að framfærsla barns kæranda á Íslandi sem og tilvonandi barns hans sé ekki örugg ef kærandi verði sendur til Afganistan. Kærandi vísar til þess að stjórnvöldum beri í allri ákvarðanatöku sinni að taka mið af hagsmunum barns kæranda á Íslandi, auk tilvonandi barns hans, og gæta að því að stofna þeim hagsmunum ekki í hættu. Kærandi telur knýjandi m.t.t. einstakra aðstæðna hans sem fjölskylduföður að hér verði höggvið á hnútinn á ótryggri réttarstöðu hans með því að veita honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

Vísar kærandi til þess að einu endursendingar einstaklinga frá Evrópu til Afganistan við lýði séu af hálfu Þýskalands og Austurríkis, en fyrsta endursendingin eftir valdtöku talibana hafi komið til framkvæmda haustið 2024. Slíkum endursendingum, sem hafa sætt mikilli gagnrýni, sé beint að einstaklingum sem framið hafa glæpi. Að mati kæranda virðist alþjóðasamfélagið að öðru leyti á einu máli um að ákvarða Afgönum ekki endursendingu til Afganistan, enda stangist það á við alþjóðalög.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, m.a. rannsóknarreglunni.

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað afgönsku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé afganskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Afganistan, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2021 Country Reports on Human Rights Practices: Afghanistan (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Afghanistan (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
2023 Country Reports on Human Rights Practices: Afghanistan (U.S. Department of State, 23. apríl 2024);
2023 Report on International Religious Freedom: Afghanistan (U.S. Department of State, 26. júní 2024);
Afghanistan: Recent events (Danish Immigration Service (DIS), desember 2021);
Afghanistan - Security situation (EUAA, ágúst 2022);
Amnesty International Report 2023/24: Afghanistan 2023 (Amnesty International, 24. apríl 2024);
Amnesty International Report 2024/25: Afghanistan 2024 (Amnesty International, 29. apríl 2025);
Annual report on religious freedom 2025: Afghanistan (USCIRF, mars 2025);
COI Focus: Afghanistan. Situation under Taliban rule for the general population; security situation; humanitarian situation; treatment of certain profiles and groups (EUAA, nóvember 2024);
COI Focus: Taliban governance; situation under Taliban rule for the general population and certain profiles; security situation; humanitarian situation (EASO, janúar 2022);
Country Guidance: Afghanistan (EUAA, maí 2024);
Country Policy and Information Note. Afghanistan: Fear of the Taliban (UK Home Office, síðast uppfært 5. ágúst 2025);
Country Policy and Information Note. Afghanistan: Humanitarian situation (UK Home Office, síðast uppfært 11. nóvember 2024);
Country Policy and Information Note. Afghanistan: Healthcare and medical treatment (UK Home Office, október 2025);
Freedom in the World 2024 – Afghanistan (Freedom House, 2024);
Guidance Note on the International Protection Needs of People Fleeing Afghanistan – Update I (UNHCR, febrúar 2023);
Guidance Note on Afghanistan – Update II (UNHCR, September 2025);
Information on the socio-economic situation in Afghanistan (IOM, 17. september 2024);
Länderreport 54: Afghanistan; Bewaffnete Opposition gegen die Taliban (BAMF, október 2022);
Länderreport 74: Afghanistan - Die Taliban: Ideologie und aktuelles politisches System (BAMF, 9. apríl 2025);
Recent developments in Afghanistan. Research briefing (House of Commons Library, 18. mars 2025);
The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security. Report of the Secretary-General (UN General Assembly og UN Security Council, 18. september 2023);
The situation in Afghanistan and its implications for international peace and security. Report of the Secretary-General (UN General Assembly og UN Security Council, 11. júní 2025);
The World Factbook: Afghanistan (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 17. nóvember 2025);
Tracking disorder during Taliban rule in Afghanistan (ACLED og APW, apríl 2022);
World Report 2024 – Afghanistan. Events of 2023 (Human Rights Watch, 11. janúar 2024) og
World Report 2025 – Afghanistan. Events of 2024 (Human Rights Watch, 16. janúar 2025).

Afganistan öðlaðist sjálfstæði frá Bretlandi árið 1919 og síðan þá hefur ríkið gengið í gegnum fjölda ríkisstjórnarskipta, borgarastyrjöld og erlenda íhlutun. Afganistan var konungsríki frá sjálfstæði þess og þar til síðasta konungi landsins, Mohammad Zahir Shah, var steypt af stóli 17. júlí 1973 og landið varð lýðræðisríki. Sex árum síðar gerðu Sovétríkin innrás í Afganistan sem markaði upphaf áratuga langra átaka. Talibanar réðu ríkjum í landinu frá árinu 1996 þar til þeir lutu í lægra haldi fyrir innrásarher Vesturveldanna í kjölfar hryðjuverkaárásanna í Bandaríkjunum 11. september 2001. Í heimildum kemur fram að upphaf hreyfingar talibana megi rekja aftur til tíma innrásar Sovétríkjanna í landið, en þeir hafi þó ekki látið til sín taka fyrr en í upphafi tíunda áratugarins eftir að borgarastyrjöld hafi brotist út í landinu. Í febrúar 2020 hafi Bandaríkin og talibanar undirritað friðarsamkomulag sem hafi bundið enda á tæplega tuttugu ára stríð þeirra á milli. Í kjölfar þess að Bandaríkin og bandamenn þeirra hafi dregið herlið sín frá Afganistan árið 2021 hafi talibanar hafið leiftursókn gegn afgönskum stjórnvöldum. Hinn 15. ágúst 2021 hafi talibanar aftur sölsað undir sig öll völd í landinu, gegn lítilli mótstöðu stjórnarhersins, og stuttu seinna lýst yfir stofnun íslamsks furstadæmis undir forystu æðsta leiðtoga talibana, Mullah Hibatullah Akhundzada, og leiðtogaráðs sem skipað sé af háttsettum einstaklingum úr röðum hreyfingarinnar. Samkvæmt upplýsingum frá neðri deild breska þingsins frá árinu 2025 hafi hingað til ekkert ríki formlega viðurkennt ríkisstjórn talibana eða stofnun íslamsks furstadæmis. Hins vegar séu talibanar álitnir vera við stjórn í landinu og hafi því skyldur samkvæmt alþjóðalögum gagnvart afgönsku þjóðinni. Talibanar sæki fast á alþjóðasamfélagið og vilji að það samþykki og virði lög og trúarreglur þeirra sem byggi á sjaría lögum (e. Sharia Law).

Hinn 19. nóvember 1946 gerðist konungsríkið Afganistan aðili að Sameinuðu þjóðunum. Þrátt fyrir að talibanar hafi steypt íslamska lýðveldinu af stóli árið 2021 og að hið nýstofnaða íslamska furstadæmi hafi enn ekki verið formlega viðurkennt af Sameinuðu þjóðunum hefur ríkið haldið stöðu sinni gagnvart stofnunum og samningum Sameinuðu þjóðanna. Þar sem talibanar höfðu ekki greitt aðildargjald Sameinuðu þjóðanna missti Afganistan þó atkvæðarétt sinn á allsherjarþingi samtakanna í maí 2024. Ríkið gerðist aðili að bæði alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1983. Ríkið fullgilti alþjóðasamning gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1987 og alþjóðasamning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 2003. Þá fullgilti ríkið jafnframt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1994. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 hafi talibanar gefið út tilskipanir sem stangist á við lög sem sett hafi verið af fyrri ríkisstjórn lýðveldisins og séu ekki í samræmi við skuldbindingar Afganistan samkvæmt alþjóðasamningum. Þá brjóti talibanar ítrekað á stjórnarskrá landsins og réttindum borgara þess.

Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að helstu vandamál á sviði mannréttinda séu morð, alvarlegt líkamlegt ofbeldi, mansal, þvinguð brottnám einstaklinga af hálfu yfirvalda, erfiðar og lífshættulegar aðstæður í fangelsum, handahófskenndar handtökur og gæsluvarðhald pólitískra fanga, takmörkun á ferða- og búsetufrelsi og réttinum til að fara úr landi, skerðing á sjálfstæði dómstóla, takmörkun á trúfrelsi og alvarlegt ofbeldi í átökum gagnvart almennum borgurum. Í skýrslunni kemur jafnframt fram að handahófskennd eða ólögmæt afskipti af friðhelgi einkalífs viðgangist og stjórnvöld hafi beint hefndaraðgerðum gegn fjölskyldumeðlimum vegna meintra brota einstaklinga. Í landinu séu alvarlegar takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi þar sem ofbeldi og handtökur gegn blaðamönnum tíðkist í auknum mæli, ritskoðun sé notuð gegn einstaklingum sem gagnrýni forystu stjórnvalda auk þess sem stjórnvöld stundi alvarlegar takmarkanir á netfrelsi. Stjórnvöld takmarki vinnu bæði innlendra og alþjóðlegra mannréttindasamtaka sem séu með starfsemi í landinu. Geta borgara til að hafa áhrif á stjórn ríkisins með friðsamlegum hætti í frjálsum og sanngjörnum kosningum sé verulega skert vegna alvarlegra og óeðlilegra takmarkana á stjórnmálaþátttöku auk mikillar spillingar innan stjórnkerfisins. Enn fremur sé útbreitt virðingarleysi fyrir réttarríkinu og refsileysi ríki gagnvart þeim sem fremji mannréttindabrot. Þá beri heimildir með sér að meðlimir talibana hafi í hefndarskyni framið a.m.k. 800 mannréttindabrot gagnvart embættismönnum úr fyrri ríkisstjórn landsins og meðlimum afgönsku varnar- og öryggissveitanna á því tímabili sem skýrslan náði til. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2024 hafi mannréttindafrömuðir og aðrir borgaralegir aðgerðasinnar að mestu leyti stöðvað starfsemi sína af ótta við afleiðingar af hálfu talibana og margir hafi yfirgefið landið. Talið sé að talibanar álíti suma aðgerðasinna og gagnrýnendur stjórnvalda undir vestrænum áhrifum sem réttlæti kúgun þeirra. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2023 hafi aðgerðasinnar, sérstaklega kvenkyns aðgerðasinnar í þágu kvenréttinda, sætt handtöku og varðhaldi af geðþótta. Karlmenn sem hafi opinberlega mælt fyrir eða mótmælt til stuðnings réttindum kvenna hafi verið handteknir, settir í varðhald og sætt vanvirðandi meðferð.

Samkvæmt m.a. skýrslum hælisstofnunar Evrópusambandsins (e. European Union Asylum Agency, EUAA) frá 2024 og innanríkisráðuneytis Bretlands frá 2024 hefur Afganistan, frá valdatöku talibana í ágúst 2021, m.a. staðið frammi fyrir efnahagslegum óstöðugleika, auknu atvinnuleysi og versnandi mannúðarástandi. Alþjóðlegar þvingunaraðgerðir og frysting fjármuna hafi einnig haft áhrif á heilbrigðiskerfið í landinu. Fjöldi fólks sem þarfnist mannúðaraðstoðar í Afganistan hafi aukist úr 14 milljónum árið 2020 í 23,7 milljónir árið 2024. Matvælaöryggi hafi batnað lítillega árið 2023 samanborið við fyrri ár, en 13,1 milljón manna standi enn frammi fyrir miklu matvælaóöryggi. Aðeins 20% íbúa hafi fullnægjandi aðgang að hreinu drykkjarvatni og rétt rúmlega helmingur íbúa aðgang að grunn hreinlætisþjónustu. Um 40% íbúa hafi aðgang að rafmagni. Fjölmargir atburðir hafi haft áhrif á fjölda fólks sem lagt hafi á flótta innan landsins, þ. á m. brottvísun Afgana frá Pakistan, þurrkar, skyndiflóð og jarðskjálftar í Herat héraði. Áætlað sé að 6,3 milljónir manna, u.þ.b. einn af hverjum sjö Afgönum, séu á vergangi innan landsins. Sérstaklega er tekið fram í skýrslu innanríkisráðuneytis Bretlands að mannúðarástandið í Afganistan sé almennt ekki þannig að ríkar ástæður séu til að ætla að aðstæður í landinu uppfylli skilyrði fyrir viðbótarvernd.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá árinu 2022 er Herat hérað staðsett í vesturhluta Afganistan, eigi landamæri að Íran og Túrkmenistan og skiptist í 15 umdæmi. Höfuðborg héraðsins sé borgin Herat. Áætlað sé að um 2,8 milljónir manna búi í héraðinu en engar upplýsingar séu aðgengilegar um skiptingu þjóðarbrota í Herat héraði eftir valdatöku talibana. Samkvæmt ódagsettri greiningu á Herat héraði séu Pastúnar helsta þjóðarbrotið í 11 af 15 umdæmum héraðsins. Árið 2015 hafi verið áætlað að sjía Hazarar væru mögulega fjórðungur íbúa í borgum héraðsins. Árin 2013 og 2015 hafi verið áætlað að Pastúnar væru í talsverðum minnihluta í borginni Herat, en borgin væri að stærstum hluta skipuð annað hvort af persneskumælandi súnnítum eða sjítum. Framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna hafi skilgreint Herat hérað sem eitt af fjórum héruðum Afganistan sem hafi orðið fyrir mestum átökum á tímabilinu 1. janúar til 21. maí 2022. Á tímabilinu 19. ágúst 2021 til 21. maí 2022 hafi 33 öryggistilvik verið skráð, en flest þeirra hafi verið í umdæmi Herat og 21 atvik hafi beinst að almennum borgurum. Á tímabilinu 1. júlí 2022 til 12. janúar 2024 hafi verið skráð 54 öryggistilvik í Herat héraði sem hafi leitt til 112 dauðsfalla. Samkvæmt leiðbeinandi áliti UNHCR frá september 2025 sé öryggisástand í Afganistan enn á reiki og á tímabilinu 1. janúar 2024 til 31. ágúst 2025 hafi verið skráð 119 ofbeldisatvik í Herat héraði. Flest dauðsföll almennra borgara sé að rekja til notkunar heimatilbúins sprengjubúnaðar og sjálfsvígsárása, aðallega af hálfu hryðjuverkasamtakanna Islamic State Khorasan Province (ISKP), en skotmörk sjálfsvígsárása ISKP séu stjórnvöld eða sjítar.

Í skýrslu EUAA frá árinu 2024 kemur fram að frá valdatöku talibana hafi þeir veitt almenna sakaruppgjöf fyrir einstaklinga sem starfað hafi fyrir fyrri ríkisstjórn. Fyrrverandi starfsmenn, þ. á m. hermenn hafi þó verið teknir af lífi án dóms og laga og sætt annars konar mannréttindabrotum. Hins vegar beri heimildir ekki með sér að framangreindar aftökur séu hluti af almennri stefnu byltingarstjórnar talibana. Embættismenn byltingarstjórnarinnar hafi ítrekað lýst yfir skuldbindingu sinni við sakaruppgjöfina og hvatt meðlimi sína til að standa við hana. Aftur á móti hafi stjórnin ekki dregið gerendur til ábyrgðar. Þá séu nokkrir háttsettir embættismenn fyrrum ríkisstjórnar enn búsettir í Afganistan, m.a. fyrrverandi forseti landsins, Hamid Karzai, og fyrrverandi ráðherrar, ríkisstjórar, þingmenn, kaupsýslumenn, stjórnmálamenn og hermenn hafi snúið aftur til landsins. Flestir karlkyns opinberir starfsmenn hafi tekið upp störf sín á ný innan byltingarstjórnarinnar, en meðlimir talibana skipi allar stjórnunarstöður. Jafnframt hafi sumir fyrrum meðlimir afgönsku varnar- og öryggissveitanna verið ráðnir til starfa í her talibana. Heimildir benda til þess að fjölskyldumeðlimir fyrrum opinberra starfsmanna og hermanna geti orðið fyrir áreiti talibana, handtökum og í sumum tilfellum hafi þeir verið myrtir. Árið 2023 hafi fjölskyldumeðlimir fyrrum opinberra starfsmanna verið handteknir í 21 tilfelli og árið 2024 hafi komið upp tilvik þar sem fjölskyldumeðlimir bæði opinberra starfsmanna og hermanna hafi verið myrtir.

Í skýrslu EUAA frá maí 2024 kemur fram að áætlað sé að yfir 99% þjóðarinnar séu múslimar og meirihluti þeirra súnnítar en tíu til 15% séu sjítar. Áætlað hlutfall Pastúna sé á milli 40 til 50% af íbúafjölda landsins, hlutfall Tadsíka sé á milli 25 til 27%, Hazarar séu á milli níu til 18% og Úsbekar á milli sex til 15%. Heimildir beri með sér að mismunun í garð einstaklinga af þjóðarbroti Hazara sé algengari en í garð annarra þjóðarbrota. Þar sem meirihluti sjíta múslima í Afganistan tilheyri þjóðarbroti Hazara hafi Hazarar verið helstu þolendur hnitmiðaðra árása gegn sjítum. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2023 séu þrír af þeim 33 einstaklingum sem skipi stjórnunarstöður innan byltingarstjórnar talibana af þjóðarbroti Tadsíka, en stjórnin sé mestmegnis skipuð af karlmönnum af þjóðarbroti Pastúna. Frá valdatöku byltingarstjórnar talibana hafi engar formlegar reglur eða stefnur verið leiddar í lög sem stuðli að mismunun í garð hópa á grundvelli þjóðarbrots eða trúar, en jaðarsetning minnihlutahópa við ákvarðanatöku fari versnandi sökum dvínandi hlutfalls fulltrúa af minnihlutahópum í embættisstöðum. Samkvæmt athugunum sérfræðinga um Afganistan beri leiðtogar talibana fræðilega séð virðingu fyrir minnihlutahópum, en óbreyttir liðsmenn úr röðum talibana geri það oft ekki í reynd. Í skýrslu EUAA frá 2024 kemur fram að almennir borgarar, aðallega á svæðum undir stjórn Tadsíka í héruðum í norðausturhluta landsins, hafi mátt sæta húsleitum, handtökum af geðþótta, varðhaldi, aftökum án dóms og laga, pyntingum og tilfærslum sökum meintra tengsla við vopnahópinn NRF, sem sé andspyrnuhópur gegn talibönum. Virðist sem svo að Tadsíkar sem séu taldir hafa tengsl við NRF séu líklegri en aðrir Tadsíkar til að eiga á hættu ofsóknir og Tadsíkar frá Panjshir og Andarab umdæmi í Baghlan héraði séu sérstaklega útsettir hvað framangreint varði.

Í skýrslu EUAA frá maí 2024 kemur fram að viðhorf talibana gagnvart þeim einstaklingum sem yfirgefi Afganistan fyrir Vestræn ríki séu óljóst. Þar segir að talibanar búi einungis yfir lágmarks upplýsingum um bakgrunn þeirra einstaklinga sem snúi aftur til Afganistan. Fulltrúar og embættismenn úr röðum talibana hafi ítrekað biðlað til Afgana að snúa aftur til Afganistan. Heimildir beri með sér að talibanar hafi sýnt mildi í nálgun sinni gagnvart þeim einstaklingum sem snúið hafi aftur til landsins. Hins vegar gætu áberandi einstaklingar mætt erfiðleikum við endurkomu til Afganistan. Samkvæmt nafnlausum samtökum með viðveru í Afganistan séu dæmi um að einstaklingar hafi verið gerðir að skotmörkum við endurkomu til landsins, en samtökin sæju engin skýr tengsl hvað framangreint varðar við þá staðreynd að einstaklingarnir hafi yfirgefið landið. Virðist sem ástæða þess að einstaklingarnir hafi verið gerðir að skotmarki frekar tengjast upphaflegri ástæðu fyrir brottför umræddra einstaklinga frá Afganistan. Heimildamenn EUAA telji Afgana sem snúi til baka frá Vesturlöndum ekki verða sérstakt skotmark talibana, nema að baki séu afleiðingar af persónulegum deilum.

Í framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu EUAA frá árinu 2024, skýrslu Alþjóðlegu fólksflutningsstofnunarinnar (e. International Organization for Migration, IOM) og skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2025 kemur fram að opinber heilbrigðisþjónusta hafi verið veitt íbúum Afganistan þeim að kostnaðarlausu undir fyrri ríkisstjórn, að undanskildum skráningargjöldum, lyfjum og sumum lækningavörum. Hins vegar hafi fólk frekar leitað til einkarekinna heilbrigðisstofnanna þar sem gæðastig þjónustunnar hafi verið betri en hjá opinberum stofnunum. Eftir valdatöku talibana hafi alþjóðlegar hjálparstofnanir verulega dregið úr aðstoð við heilbrigðiskerfi landsins sem hafi skaðað heilbrigðiskerfið enn frekar. Fyrst um sinn hafi margir heilbrigðisstarfsmenn ekki fengið greidd laun, lyf hafi klárast og margir heilbrigðisstarfsmenn yfirgefið landið. Mannvirki sem hýsi heilbrigðisstofnanir séu í lélegu ástandi og skortur sé á búnaði, starfsfólki og lyfjum. Geta fólks til að greiða fyrir heilbrigðisþjónustu hafi jafnframt versnað og kostnaður við lyf og ferðalög hindri fólk í að leita sér aðstoðar. Árið 2024 hafi 17,9 milljónir íbúa þurft á heilbrigðisaðstoð að halda og 9,5 milljónir haft takmarkaðan eða engan aðgang að grunnheilbrigðisþjónustu. Ástandið hafi mest haft áhrif á konur þar sem karlkyns heilbrigðisstarfsmenn megi ekki meðhöndla þær og takmarkað sé hversu margar konur megi starfa sem heilbrigðisstarfsmenn. Þá þurfi að framvísa persónuskilríki (tazkíra) til að fá heilbrigðisþjónustu sem um fjórðungur afganskra kvenna sé ekki með. Samkvæmt gögnum sem stjórn talibana birti um mitt árið 2022 séu 3.472 starfandi heilbrigðisstofnanir í landinu og alls 15.318 sjúkrarúm á þessum stofnunum, en aðgengi almennings að þessum úrræðum hafi verið takmarkaður. Þá njóti 33 sjúkrahús með samtals 7.057 sjúkrarúmum fjárhagslegs stuðnings frá Alþjóðaráði Rauða krossins. Stuðningurinn feli í sér launagreiðslur til um 10.500 heilbrigðisstarfsmanna, þar af séu um þriðjungur konur, og kaup á lækningavörum til að takmarka truflanir á meðferð sjúklinga. Stuðningurinn feli einnig í sér fjárhagsaðstoð til kaupa á eldsneyti til að reka sjúkrabíla, tryggja stöðugleika rafmagns, útvega sjúklingum mat og framkvæma nauðsynlegt viðhaldsstarf. Stuðningur Rauða krossins veiti aðstoð til 26 milljón íbúa Afganistan.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann eigi á hættu ofsóknir í heimaríki af hálfu talibana og annarra embættismanna á grundvelli aðildar sinnar að þjóðfélagshópum.

Mat á trúverðugleika kæranda byggir á frásögnum hans í viðtölum hjá Útlendingastofnun, landaheimildum og öðrum gögnum málsins. Við málsmeðferðina kallaði kærunefnd eftir gögnum frá Þýskalandi vegna umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd þar í landi. Bárust m.a. endurrit viðtala kæranda hjá þýskum stjórnvöldum sem og ákvarðanir útlendingayfirvalda í Þýskalandi. Var frásögn kæranda í viðtölum hans hjá þýskum stjórnvöldum af ástæðu flótta hans og fjölskyldu hans frá Afganistan að mestu í samræmi við frásögn hans hjá íslenskum stjórnvöldum.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera fæddur og uppalinn í Herat héraði í Afganistan, hvorki vera aðili að stjórnmálaflokki, virkur í þágu tiltekins málsstaðar né tilheyra minnihlutahópi í heimaríki. Aðspurður um skoðun sína á talibönum og stjórn þeirra í Afganistan kvaðst kærandi vera mótfallinn stjórnarháttum talibana í heimaríki, sérstaklega í garð kvenna. Í greinargerð kæranda er byggt á því að kærandi hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli ætlaðra stjórnmálaskoðana þar sem kærandi sé andsnúinn stjórnarháttum talibana og hafi dvalið um lengri tíma í Vesturlöndum.

Í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna um stjórnmálaskoðanir í skilningi alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 kemur fram að umsækjandi verði að sýna fram á að hann óttist að verða fyrir ofsóknum vegna þessara skoðana sinna. Gengið sé út frá því að stjórnmálaskoðanir umsækjanda feli í sér gagnrýni á stefnu eða aðferðir stjórnvalda sem séu stjórnvöldum ekki þóknanlegar. Einnig sé gert ráð fyrir að stjórnvöldum sé kunnugt um slíkar skoðanir eða að þau ætli að umsækjandi hafi þær. Við mat á því hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi samningsins er þannig ekki skilyrði að viðkomandi hafi skoðanir sem feli í sér gagnrýni á stjórnvöld, heldur aðeins að stjórnvöld ætli að umsækjandi hafi slíkar skoðanir. Samkvæmt e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga vísa stjórnmálaskoðanir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna einkum til skoðana á stefnumótun og aðferðum stjórnvalda sem kunna að beita ofsóknum án tillits til þess hvort viðkomandi hefur aðhafst eitthvað til að tjá skoðanir sínar. Með vísan til þess sem fram kemur í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna verður lagt til grundvallar að ætlaðar stjórnamálaskoðanir geti einnig fallið undir e.-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Í greinargerð kæranda er byggt á því að kærandi hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir sem kvenréttindasinni og sonur kvenréttinda- og aðgerðasinna. Í viðtölum sínum hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að flótta fjölskyldu hans frá Afganistan árið 2014 eða 2015 megi rekja til ofbeldis og áreitis í garð föður hans af hálfu ótilgreindra fulltrúa yfirvalda og þorpsöldunga á heimasvæði fjölskyldunnar vegna stuðnings hans við réttindi kvenna. Af frásögn kæranda má ráða að faðir hans hafi látið skoðanir sínar í ljós í samræðum við aðra einstaklinga og að yfirvöld hafi með einhverjum hætti heyrt af skoðunum föður hans. Kærandi greindi frá því að hafa reynt að koma föður sínum til bjargar er kærandi hafi verið 11 ára. Kærandi hafi hlotið brunasár í því tilviki. Eftir að ótilgreindir aðilar hafi beitt föður kæranda ofbeldi með þeim afleiðingum að tönn hans hafi brotnað, hafi fjölskylda kæranda ákveðið að yfirgefa heimaríki. Kærandi kvaðst óttast talibana og af frásögn hans má ráða að sá ótti tengist baráttu föður hans fyrir réttindum kvenna, vegna skorts á réttlæti og á réttindum kvenna og barna. Aðspurður kvaðst kærandi óttast einn tiltekinn aðila innan raða talibana en ekki muna nafn hans. Sá aðili hafi verið ábyrgur fyrir svæðinu sem kærandi og fjölskylda hans hafi verið búsett á.

Kærunefnd telur ekki ástæðu til að efast um að kærandi og faðir hans styðji réttindi kvenna. Þá er ekki unnt að útiloka að faðir kæranda hafi tjáð afstöðu sína í garð réttinda kvenna áður en fjölskylda kæranda hafi yfirgefið heimaríki og að faðir kæranda og kærandi sjálfur hafi mögulega sætt áreiti og/eða ofbeldi af þeim sökum. Frásögn kæranda ber ekki með sér að faðir hans hafi verið áberandi talsmaður í þágu kvenréttinda í heimaríki né að faðir hans hafi tjáð skoðun sína opinberlega. Þá hefur kærandi ekki lagt fram gögn til stuðnings framangreindu eða sem eru til fallin að sýna fram á stöðu hans eða föður hans sem sérstakra stuðningsmanna réttinda kvenna. Af frásögn kæranda má ráða að faðir hans hafi lýst skoðun sinni í persónulegum samskiptum sínum við aðra einstaklinga í samfélaginu. Þá kemur fram í endurriti viðtals kæranda hjá þýskum stjórnvöldum að kærandi hafi unnið sem klæðskeri hjá móður sinni og þau hafi ráðið konur í þorpinu til vinnu sem hafi vakið umtal í samfélaginu. Líkt og að framan greinir hafa kvenkyns aðgerðasinnar og karlmenn sem opinberlega hafi talað fyrir réttindum kvenna verið sérstök skotmörk talibana og sætt kúgunartilburðum og vanvirðandi meðferð sökum þessa. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér gefa ekki til kynna að almennir borgarar sem hafi opinberlega talað eða barist fyrir réttindum kvenna veki athygli yfirvalda af þeim sökum einum að hafa einhvern tímann sagst styðja réttindi kvenna. Ekki er ástæða til að draga í efa að kærandi sé á móti ríkjandi stjórnvöldum í heimaríki. Frásögn kæranda ber þó ekki með sér að hann hafi sætt ofsóknum vegna stjórnmálaskoðana sinna, hvorki ætlaðra eða raunverulegra, áður en hann yfirgaf heimaríki sitt árið 2015. Þá er jafnframt litið til þess að rúmlega áratugur er liðinn frá því að kærandi kveður föður sinn hafa vakið athygli fulltrúa þáverandi yfirvalda á heimasvæði kæranda vegna skoðana sinna og verður ekki ráðið af frásögn kæranda að hann eða faðir hans séu eða hafi á einhvern hátt verið virkir í réttindabaráttu fyrir konur í Afganistan eða önnur málefni síðustu ár. Verður því ekki fallist á að kærandi sé sérstakt skotmark núverandi stjórnvalda vegna framangreinds eða sé í sérstakri hættu í heimaríki umfram aðra borgara landsins.

Með vísan til framangreinds og umfjöllunar um viðhorf talibana til einstaklinga sem hafa yfirgefið Afganistan verður ekki fallist á með kæranda að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi tilheyra sérstöku þjóðarbroti í heimaríki sem Tadsíki og upplifað mismunun sökum þessa. Aðspurður kvaðst kærandi ekki hafa fengið að ná jafn langt í skóla og aðrir nemendur sem hafi verið af þjóðarbroti Pastúna og ekki hafa fengið að taka þátt í íþróttum. Hann hafi jafnframt lent í slagsmálum í æsku og upplifað stríðni af hálfu annarra barna sökum uppruna síns. Heimildir bera með sér að byltingarstjórn talibana sé að mestu leyti skipuð karlmönnum af þjóðarbroti Pastúna en að einstaklingar af öðrum þjóðarbrotum séu sýnilegri meðal svæðisbundinna stjórnvalda. Áætlað sé að Tadsíkar séu næstfjölmennasta þjóðarbrotið í Afganistan á eftir Pastúnum. Að mati kærunefndar er ekki dregið í efa að einstaklingar af öðrum þjóðarbrotum en Pastúnar, m.a. Tadsíkar, hafi þurft að sæta einhvers konar mismunun á grundvelli þjóðarbrots síns í Afganistan. Gögn um heimaríki kæranda bera þó ekki með sér að mismunun í garð Tadsíka, ein og sér, nái því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða frásögn kæranda sem gefur til kynna að hann hafi orðið fyrir eða eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum í Afganistan sökum þess eins að vera Tadsíki.

Í greinargerð kæranda er byggt á því að kærandi hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli trúarbragða. Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera súnní-múslimi. Í framangreindum skýrslum kemur fram að yfir 99% íbúa Afganistan séu múslimar og um 75% þeirra séu súnnítar. Heimildir bera ekki með sér að súnnítar verði fyrir mismunun eða fordómum á grundvelli trúar sinnar í Afganistan. Það er því mat kærunefndar að aðstæður kæranda vegna trúar hans séu ekki þess eðlis að þær eigi undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann eigi á hættu að láta lífið eða sæta ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð verði honum gert að snúa aftur til Afganistan með vísan til almenns ástands í landinu.

Kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að kærandi hafi ekki sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærunefnd leggur til grundvallar að kærandi hafi verið búsettur í [...]umdæmi í Herat héraði í Afganistan þar til hann hafi yfirgefið heimaríki sitt árið 2014 eða 2015, þar sem hann hafi búið alla sína tíð. Verður því horft til aðstæðna í Herat við mat á því hvort aðstæður kæranda geti fallið undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2024 leiðir viðvera einstaklings í Herat héraði í Afganistan ein og sér ekki til þess að viðkomandi teljist eiga raunverulega á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða í skilningi c-liðar 15. gr. tilskipunar Evrópuþingins og ráðsins nr. 2011/95/EB (e. Qualification Directive). Heimildir bera hins vegar með sér að handahófskennt ofbeldi sé að einhverju leyti til staðar á svæðinu, en ekki í miklum mæli. Með vísan framangreindra heimilda um Afganistan, þurfa frekari persónulegir þættir að vera til staðar svo umsækjandi um alþjóðlega vernd frá Afganistan teljist eiga á hættu meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Með vísan til framangreindra heimilda nær ástandið á heimasvæði kæranda ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu á heimasvæði sínu, á því að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Afganistan.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 45. gr. laga um útlendinga

6.1 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga er kveðið á um að flóttamaður skv. 37. gr. laganna, sem er hér á landi eða kemur hér á landið, hafi samkvæmt umsókn rétt til að fá hér alþjóðlega vernd. Mælt er fyrir um réttaráhrif alþjóðlegrar verndar í 45. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt 2. mgr. 45. gr. á maki eða sambúðarmaki einstaklings sem nýtur alþjóðlegrar verndar og börn hans yngri en 18 ára án maka eða sambúðarmaka einnig rétt á alþjóðlegri vernd nema sérstakar ástæður mæli því í mót.

Kærandi krefst þess að honum verði veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga og byggir framangreinda kröfu á því að maki hans, K, hafi hlotið alþjóðlega vernd hér á landi og barn þeirra, A, hafi hlotið dvalarleyfi samkvæmt 73. gr. laga um útlendinga. Kærandi og K búi saman hér á landi ásamt barni sínu, eiga von á öðru barni og hafi gifst að trúarlegum sið í Þýskalandi í september 2022.

Samkvæmt gögnum málsins hlaut maki kæranda alþjóðlega vernd með ákvörðun Útlendingastofnunar hinn 10. júlí 2020. Dóttir kæranda og K fæddist hér á landi hinn [...] 2023 og hlaut hér dvalarleyfi hinn 6. mars 2025 á grundvelli 71. gr. laga um útlendinga. Liggur fyrir að kærandi og maki hans hófu samband sitt og gengu í hjónaband eftir að maki kæranda fékk alþjóðlega vernd hér á landi. Um er að ræða fjölskyldutengsl sem verða til eftir að umsókn um alþjóðlega vernd var lögð fram og um þau gilda því ákvæði VIII. kafla laga um útlendinga. Er því ljóst að ákvæði 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga eigi ekki við um fjölskyldutengsl kæranda hér á landi.

Með vísan til framangreinds er ekki grundvöllur fyrir veitingu alþjóðlegrar verndar samkvæmt 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga.

7 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

Í 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði 37. og 39. gr. Ef um er að ræða barn skal miðað við 16 mánuði. Frekari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum koma fram í a- til d-liðum 2. mgr. 74. gr. laganna en þau eru að tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, ekki leiki vafi á því hver umsækjandi sé, ekki liggi fyrir ástæður sem geta leitt til brottvísunar umsækjanda og að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 6. júní 2024. Kærandi hefur því ekki fengið niðurstöðu í máli sínu innan þeirra tímamarka sem getið er í 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Er því heimilt að veita honum dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins að uppfylltum öðrum skilyrðum 2. mgr. 74. gr. laganna.

Að mati kærunefndar uppfyllir kærandi skilyrði a- til d-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram vegabréf. Verður því ekki talið að vafi leiki á því hver kærandi sé, sbr. b-lið 2. mgr. 74. gr. laganna. Þá er það mat kærunefndar að ákvæði a- til d-liðar 3. mgr. 74. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki þörf á að fjalla um kröfur kæranda skv. 73. gr. og 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

8 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest hvað varðar umsókn kæranda um alþjóðlega vernd. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að veita kæranda dvalarleyfi skv. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest hvað varðar umsókn kæranda um alþjóðlega vernd. Lagt er fyrir stofnunina að veita kæranda dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

The decision of the Directorate of Immigration regarding the appellants application for international protection is affirmed. The Directorate is instructed to issue the appellant a residence permit based on Article 74(2) of the Act on Foreigners.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka