Mál nr. 674/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 674/2025

Fimmtudaginn 8. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 14. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvarðanir Vinnumálastofnunar, dags. 25. september 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði og dags. 14. október 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 12. ágúst 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. september 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hennar væri réttur til atvinnuleysisbóta felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. október 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hennar til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 með vísan til þess að hún hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 14. október 2025. Með bréfi, dags. 16. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 17. nóvember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar sama dag. Athugasemdir bárust frá kæranda 24. nóvember 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. desember 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi sé með stöðu alþjóðlegrar verndar á Íslandi. Kærandi greinir frá því að í október 2024 hafi hún hætt í starfi vegna langvarandi eineltis af hálfu yfirmanns hennar en hún hafi ekki haft tekjur síðan þá.

Þann 12. ágúst 2025 hafi kærandi sótt um atvinnuleysisbætur en í ágúst hafi hún hlotið tveggja mánaða biðtíma á grundvelli 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006. Kærandi taki fram að 54. gr. varði biðtíma sem taki aðeins til þeirra sem segi starfi lausu án gildra ástæðna. Að mati kæranda hafi verið gildar ástæður fyrir starfslokum hennar en hún hafi orðið fyrir einelti. Með hliðsjón af því telji hún þá ákvörðun ekki hafa verið réttmæta og óski þess að hún verði felld úr gildi.

Þann 19. september 2025 hafi kærandi verið boðuð á kynningarfund. Þá hafi hún verið ein á dvalarstað utan höfuðborgarsvæðisins, án bíls og hafi ekki haft neina raunhæfa ferðamöguleika þann dag. Kærandi hafi tilkynnt forföll á þjónustuvef Vinnumálastofnunar og rökstutt forföllin. Ákvörðun hafi verið tekin þann 14. október 2025 um þriggja mánaða biðtíma á greiðslum atvinnuleysisbóta til kæranda sökum fjarveru hennar með tilvísun í 58. og 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi vísi í stjórnsýslulögin varðandi það að Vinnumálastofnun beri að rannsaka málið nægilega, gæta jafnræðis, gæta meðalhófs og veita andmælarétt. Kærandi segi að við aðstæður líkt og hennar hafi átt að boða nýjan fund eða bjóða henni fjarfund í stað viðurlaga. Kærandi vísi í 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar varðandi ítrekunaráhrif. Að mati kæranda skorti skilyrði fyrir þriggja mánaða viðurlögum þar sem að hennar mati hafi stjórnsýslulögunum ekki verið fylgt við ákvörðunartökuna.

Kærandi óski þess að Vinnumálastofnun greiði henni atvinnuleysisbætur frá umsóknardegi, sbr. 29. gr. laganna. Þá óski hún einnig eftir flýtimeðferð þar sem hún hafi verið án tekna í 12 mánuði og ella myndi tekjuleysi ná 15 mánuðum.

Þá bendi kærandi á að samkvæmt lögum nr. 116/2012 um málefni innflytjenda hafi Vinnumálastofnun samræmingarhlutverki að gegna varðandi einstaklinga með alþjóðlega vernd. Samkvæmt þessum lögum eigi stofnunin að beita vægari úrræðum og tryggja raunhæft aðgengi kæranda að þjónustu í stað strangra viðurlaga þegar utanaðkomandi hindranir komi í ljós.

Kærandi vísi í tölvupóstssamskipti milli sín og stéttarfélagsins VR dagana 24. og 25. september 2024. Þar komi fram kvartanir kæranda undan fækkun vinnustunda og að starfsmönnum hafi verið sagt upp án skýringa. Þá segi kærandi að hún hafi tilkynnt eineltið til næsta yfirmanns. Kærandi hafi því í reynd uppfyllt allar skyldur sínar um virka atvinnuleit.

Kærandi ítreki að hún hafi tilkynnt fjarveru sína á boðaðan kynningarfund á „Mínum síðum“ en svo virðist sem Vinnumálastofnun hafi ekki sannreynt þau samskipti. Þá segi kærandi að hún hafi ekki verið í fríi uppi í sumarbústað heldur dvalið þar nauðbeygð þar sem hún hafi ekki efni á öðrum húsakosti. Kærandi bendi á að hún hafi verið launalaus í 13 mánuði og hafi engar bætur þegið á þeim tíma, hún hafi því ekki sagt upp störfum hjá B til að fara á atvinnuleysisbætur heldur hafi hún gert það í algerri neyð sökum eineltis.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 12. ágúst 2025. Með erindi, dags. 10 september 2025, hafi kærandi verið innt eftir frekari skýringum á starfslokum hennar en á umsókn um atvinnuleysistryggingar hafi hún tekið fram að uppsögn hjá fyrrverandi vinnuveitanda hefði komið til vegna framkomu yfirmanns gagnvart henni. Í svarbréfi frá kæranda, dags. 10. september 2025, komi eftirfarandi fram um ástæður starfsloka:

„I did not resign my postition at C simply by choice. I left because I was being bullied by the financial manager. I reported this behaviour to my direct manager, but nothing was done at that time. Later, the financial manager was dismissed for bullying others“

Með erindi, dags. 25. september 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka kæranda hafi henni þó verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann 17. september 2025 hafi kærandi verið boðuð á kynningarfund þann 19. september 2025, klukkan 11:00. Kæranda hafi verið bent á að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu kynnu að leiða til þess að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar yrðu stöðvaðar. Boðunin hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Ásamt því hafi verið vakin athygli á nýjum samskiptum með tölvupósti á netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer kæranda, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 17. september 2025, klukkan 08:50. Kærandi hafi hvorki mætt á kynningarfundinn né boðað forföll.

Með erindi, dags. 1. október 2025, hafi verið óskað eftir skýringum kæranda á fjarveru hennar á boðaðan kynningarfund þann 19. september 2025. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að skila inn skýringum. Þann 13. október 2025 hafi stofnuninni borist eftirfarandi texti frá kæranda í gegnum samskiptaþráð á „Mínum síðum“:

„Because of comments „Óskað er eftir skýringum vegna þess að þú mættir ekki á boðaðan Kynningarfund á þjónustuskrifstofu þann 19.09.2025 kl.11:00. Varst boðuð með sms skilaboðum og tölvupósti þann 17.09.2025 og tilkynnt um skyldumætingu.“ I sent message to Vinnumálastofnun that I was unable to attend as I was staying alone at my boyfriends family´s cabin in D and there was no one that could take me to town. I used the online platform to send notice that a person is unable to attend, with this explanation. Did you not review this? Vinnumálastofnun did not respond. With no income, I have been staying there but it means that my ability to come into town on demand is not something that I was reasonably able to do. However, I am now back in the city“

Með erindi, dags. 13. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar í þrjá mánuði sökum þess að hún hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund hjá Vinnumálastofnun. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann 14. október 2025 hafi kærandi svarað ákvörðunarbréfi með erindi sem hafi borið yfirskriftina „Request to withdraw sanctions, pay withheld benefits from my application date, and reschedule the introduction meeting.“ Í erindi kæranda hafi hún lagt fram skýringar á fjarveru sinni en þær hafi lotið að því að hún hafi verið stödd í sumarbústað á D og ekki komist í „bæinn“ til að mæta á viðkomandi fund. Þá hafi kærandi tekið fram að hún hefði tilkynnt um þessi forföll sín á vefsvæði stofnunarinnar. Kærandi hafi enn fremur tilgreint að ákvörðun stofnunarinnar fæli í sér brot á reglu stjórnsýsluréttarins um meðalhóf. Þá hafi kærandi gert athugasemdir við ákvörðun stofnunarinnar um biðtíma vegna starfsloka og gert kröfu um að felld yrðu niður viðurlögin og henni greiddar atvinnuleysisbætur frá umsóknardegi með vöxtum.

Mál kæranda hafi verið tekið til endurumfjöllunar á þeim grundvelli að nýjar skýringar hafi verið komnar fram og hafi kæranda verið tilkynnt þann 3. nóvember 2025 að ákvarðanir stofnunarinnar frá 29. september og 14. október 2025 væru staðfestar, enda hefðu skýringar kæranda ekki haft áhrif á niðurstöðu málsins.

Framangreindar ákvarðanir Vinnumálastofnunar hafi verið kærðar til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 14. október 2025. Kærandi geri kröfu um að bæði ákvörðun stofnunarinnar frá 25. september 2025 og ákvörðun stofnunarinnar frá 14. október 2025 verði felldar úr gildi. Málsástæður í kæru séu samhljóða þeim skýringum sem kærandi hafi þegar sent Vinnumálastofnun.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysistryggingar í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segir orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæðinu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga. Þó sé í athugasemdum sérstaklega fjallað um tvenns konar tilvik sem séu talin heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar sé það þegar um sé að ræða þau tilvik er maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar séu það þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær. Í athugasemdum sé þó sérstaklega áréttað að við þær aðstæður sé gert að skilyrði að vinnuveitanda hans hafi mátt vera kunnugt um þessar ástæður áður en launamaðurinn hafi látið af störfum. Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Fyrir liggi að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu hjá B að eigin sögn vegna eineltis. Í tilvikum sem þessum hafi í framkvæmd verið gerð sú krafa til launamanna að þeir nýti sér öll tiltæk úrræði til úrbóta, svo sem að leita til síns stéttarfélags, vinnueftirlitsins eða að tryggja sér annað starf áður en þeir ákveði að segja starfi sínu lausu. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki tryggt sér annað starf áður en hún hafi sagt starfi sínu lausu. Þá liggi ekki fyrir upplýsingar um að tilraunir til úrbóta hafi verið reyndar áður en kærandi hafi sagt starfi sínu lausu, hvorki með aðkomu vinnurekanda, viðeigandi stéttarfélags eða Vinnueftirlits.

Með hliðsjón af framangreindum sjónarmiðum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda vegna starfsloka hjá B geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Vinnumálastofnun telji því að kærandi skuli sæta biðtíma í tvo mánuði eftir greiðslu atvinnuleysisbóta á grundvelli 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Eitt af almennum skilyrðum greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit en samkvæmt [h.] lið 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Á grundvelli 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar beri atvinnuleitendum að hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Í tilfelli kæranda hefði hún verið boðuð til fundar hjá stofnuninni en samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laganna sé Vinnumálastofnun heimilt að boða atvinnuleitendur til stofnunarinnar með sannanlegum hætti, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum þeirra sem kunni að hafa áhrif á rétt þeirra til greiðslu atvinnuleysisbóta. Atvinnuleitendur skuli þá vera reiðubúnir að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara. Ákvæði 3. mgr. 13. gr. hafi komið inn í lög um atvinnuleysistryggingar með 4. gr. laga nr. 134/2009 en í athugasemdum með 4. gr. segi að gert sé ráð fyrir að stofnunin geti boðað atvinnuleitanda með allt að sólarhringsfyrirvara á þá skrifstofu sína sem næst sé lögheimili viðkomandi.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á boðaðan kynningarfund hjá Vinnumálastofnun þann 19. september 2025. Þá liggi fyrir að engin forföll hafi verið boðuð af hálfu kæranda, þrátt fyrir yfirlýsingu hennar þar um. Á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna þessa. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinargerð með frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur, og sömuleiðis skyldur atvinnuleitanda til að verða við slíkri boðun, séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur samþykki þegar þeir sæki um atvinnuleysisbætur komi fram að viðkomandi sé upplýstur um að honum sé skylt að mæta í þau viðtöl, þá fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði hann til.

Kærandi hafi veitt skýringar á fjarveru sinni á umræddum kynningarfundi en þær lúti að því að henni hafi verið ómögulegt að mæta á fundinn vegna þess að hún hafi verið í sumarbústað á D. Kærandi hafi ekki getað ferðast þaðan þar sem hún hafi ekki haft farartæki til umráða og ekki hafi verið fýsilegt að ferðast til borgarinnar þann morguninn.

Framangreindar skýringar kæranda geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Boðun á fund hafi verið send kæranda með meira en 24 klukkustunda fyrirvara og hafi verið tekið fram að um skyldumætingu væri að ræða. Þá hafi einnig verið tekið fram með skýrum hætti í boðun að fjarvera gæti leitt til tímabundinnar eða varanlegrar greiðslustöðvunar á greiðslum atvinnuleysisbóta. Þá verði ekki séð að kærandi hafi fært fram gögn eða skýringar sem undanskilji hana frá þátttöku í skylduúrræðum á vegum stofnunarinnar þann tíma sem hún dvelji utan Reykjavíkur og þeirrar þjónustuskrifstofu sem hún hafi valið þegar hún hafi sótt um atvinnuleysistryggingar hjá stofnuninni. Því verði ekki fallist á þær skýringar sem kærandi hafi tilgreint fyrir fjarveru sinni á umræddum fundi.

Í ljósi framangreinds, og þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsúrræði, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og 3. mgr. 13. gr. sömu laga. Kæranda beri að sæta þriggja mánaða bið eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga.

Með vísan til framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og að kærandi skuli sæta viðurlögum í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærðar eru ákvarðanir Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006. Verður fyrst vikið að fyrri ákvörðuninni.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá B en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hennar fyrir uppsögninni teljist gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006.

Kærandi hefur gefið þær skýringar að hún hafi sagt upp starfi sínu hjá B vegna langvarandi eineltis af hendi yfirmanns. Hún hafi bæði leitað til stéttarfélags og yfirmanns vegna þess, áður en hún hafi sagt upp störfum.

Eins og fram hefur komið er ákvörðun um að umsækjandi skuli sæta biðtíma íþyngjandi ákvörðun. Að mati úrskurðarnefndarinnar verður því að gera þær kröfur að fyrirliggjandi gögn bendi eindregið til þess að rétt sé að beita því úrræði. Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hvílir sú skylda á stjórnvaldi að sjá til þess að eigin frumkvæði að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Markmið rannsóknarreglunnar er að tryggja að stjórnvaldsákvarðanir verði bæði löglegar og réttar. Ekki er að sjá af gögnum málsins að Vinnumálastofnun hafi gætt að þeirri skyldu sinni, enda var í engu brugðist við skýringum kæranda áður en hin kærða ákvörðun var tekin, svo sem með því að óska eftir frekari upplýsingum frá fyrrum vinnuveitanda hennar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 er því felld úr gildi og lagt fyrir Vinnumálastofnun að taka mál kæranda til nýrrar meðferðar.

Kemur þá til skoðunar viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006. Í því ákvæði er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 134/2009, um breytingu á lögum nr. 54/2006, segir meðal annars um viðurlög við því að virða ekki boðun Vinnumálastofnunar:

„Í ljósi þess að mikilvægt er að Vinnumálastofnun geti haldið reglulegu sambandi við þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur, ekki síst til að geta fylgst með gangi atvinnuleitar og hvort stofnunin þurfi að koma að frekari stuðningi við viðkomandi, er lagt til að það kunni að varða viðurlögum á grundvelli laganna í þeim tilvikum er atvinnuleitendur virða ekki boðun stofnunarinnar skv. 1. gr. frumvarps þessa. Á þetta ekki síst við þegar fá störf eru í boði og auknar líkur eru á að atvinnuleitin dragist á langinn. Jafnframt er lagt til að sama gildi þegar atvinnuleitendur eru boðaðir til stofnunarinnar í því skyni að kanna hvort sá hinn sami uppfylli enn skilyrði laganna, sbr. 4. og 6. gr. frumvarps þessa. Er því gert ráð fyrir að sömu viðurlög komi til og eiga við þegar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað.“

Í 7. mgr. 9. gr. kemur fram að sá sem telst tryggður á grundvelli laganna skuli eftir að umsókn hans hafi verið samþykkt og á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Þegar Vinnumálastofnun upplýsi umsækjanda um að stofnunin hafi samþykkt umsókn um atvinnuleysisbætur skuli hún jafnframt upplýsa hlutaðeigandi um með hvaða hætti stofnunin muni koma upplýsingum eða öðrum boðum til hans meðan á atvinnuleit hans standi. Komi Vinnumálastofnun upplýsingum eða boðum til umsækjanda með þeim hætti sem stofnunin hafi tiltekið við hlutaðeigandi teljast upplýsingarnar eða boðin hafa borist með sannanlegum hætti.

Þá segir í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 að Vinnumálastofnun sé heimilt að boða þann tryggða til stofnunarinnar með sannanlegum hætti á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum hans sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum. Hinn tryggði skuli þá vera reiðubúinn að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 17. september 2025 boðuð á kynningarfund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjavík sem fara átti fram þann 19. september 2025. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að forföll þyrfti að boða án tafar á netfang Vinnumálastofnunar. Athygli kæranda var vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Þá var kærandi upplýst um að ekki væri hægt að fá boð á nýjan fund. Fyrir liggur að kærandi mætti ekki á fundinn og ekki liggja fyrir gögn sem staðfesta að hún hafi boðað forföll. Kærandi hefur vísað til þess að hún hafi verið stödd úti á landi og ekki haft möguleika á að ferðast til Reykjavíkur þennan dag. 

Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins og hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Úrskurðarnefnd velferðarmála getur ekki fallist á að framangreindar skýringar kæranda réttlæti fjarveru á boðuðum fundi hjá Vinnumálastofnun. Kæranda mátti vera ljóst að henni væri skylt að mæta á fundinn og að fjarvera kynni að leiða til missis réttar til atvinnuleysisbóta.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Þar sem bótaréttur kæranda var felldur niður í tvo mánuði með ákvörðun Vinnumálastofnunar 25. september 2025 á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laganna við viðurlagaákvörðun frá 14. október 2025. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um að fella úr gildi þá ákvörðun er óhjákvæmilegt annað en að fella þann þátt ákvörðunarinnar úr gildi. Kæranda ber því einungis að sæta tveggja mánaða viðurlögum vegna fjarveru á boðuðum fundi.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. september 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er felld úr gildi og vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. október 2025, um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006 er staðfest. Ákvörðun um ítrekunaráhrif á grundvelli 1. mgr. 61. gr. laganna er þó felld úr gildi og þeim þætti málsins vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir