Mál nr. 681/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 681/2025

Fimmtudaginn 8. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 16. október 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 24. september 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 16. október 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. október 2025. Með bréfi, dags. 29. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 27. nóvember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kærandi hafi misst vinnu sína fyrir um fjórum mánuðum vegna áfengisvanda. Kærandi hafi verið í mjög erfiðum aðstæðum á þeim tíma og hafi þurft að leggjast inn á spítala. Síðar hafi kærandi farið í meðferð og hafi nú verið edrú í fjóra mánuði og ellefu daga og sé í virkum bata. Vinnumálastofnun telji uppsögnina hafa verið kæranda að kenna þar sem að hann hafi ekki hringt sig inn veikan. Kærandi skilji sjónarmið stofnunarinnar en hann vilji leggja áherslu á að vanræksla hans á þessum tíma hafi verið bein afleiðing veikinda hans, ekki kæruleysi eða ásetningur.

Kærandi taki fram að alkóhólismi sé viðurkennt heilsubundið ástand. Á þeim tíma sem atvikið hafi átt sér stað hafi hann verið óvinnufær vegna veikinda. Kærandi hafi leitað sér aðstoðar strax í kjölfarið, hann hafi farið í meðferð og síðan þá unnið að bata. Samkvæmt lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, einkum 13. og 54. gr., megi ekki leggja biðtíma á einstakling ef orsök uppsagnar tengist veikindum eða öðrum aðstæðum sem hann hafi ekki ráðið sjálfur við. Kærandi telji því að ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi ekki tekið nægilegt tillit til þess að hér hafi verið um veikindi að ræða.

Kærandi vilji einnig benda á að hann sé tveggja barna faðir með heimili sem hann þurfi að standa undir. Tveggja mánaða biðtími muni setja hann og fjölskyldu hans í mjög erfiða fjárhagsstöðu, þrátt fyrir að hann hafi tekið fulla ábyrgð á lífi sínu og verið í stöðugu bataferli.

Kærandi óski eftir endurskoðun á málinu og að biðtíminn verði felldur niður þar sem uppsögnin hafi verið afleiðing veikinda, ekki vísvitandi vanrækslu.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 24. september 2025. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að ástæður atvinnuleysis væru þær að honum hafi verið sagt upp störfum hjá B vegna brota í starfi. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað hjá félaginu sem öryggisvörður á tímabilinu 29. mars 2022 til 1. október 2025. Með umsókn kæranda hafi fylgt uppsagnarbréf frá atvinnurekanda, dags. 16. júní 2025, og meðmælabréf frá fyrri vinnuveitanda, dags. 28. mars 2023.

Með erindi, dags. 9. október 2025, hafi kærandi verið inntur eftir skýringum á ástæðum uppsagnar. Kærandi hafi jafnframt verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta ef ástæður starfsloka yrðu raktar til eigin sakar umsækjanda.

Skýringar kæranda hafi borist þann 13. október 2025. Að sögn kæranda glími hann við áfengisvanda og hafi ekki mætt til vinnu í einn dag. Kærandi hafi ekki tilkynnt um fjarvist sína og því verið sagt upp í kjölfarið.

Með erindi, dags. 16. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka hafi kæranda verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 20. október 2025. Í kæru vísi kærandi til þess að áfengisvandi sé „viðurkennt heilsubundið ástand“ og telji kærandi að atvik, sem hann hafi ekki haft stjórn á, hafi leitt til þess að fyrrverandi atvinnurekandi hafi sagt honum upp störfum. Með öðrum orðum hafi kærandi verið frá vinnu vegna veikinda og að stofnunin hafi ekki tekið tillit til þess þegar ákvörðun um biðtíma hafi verið tekin.

Lög um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006 gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna og sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi orðrétt:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæðinu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks.

Almennt verði sá sem sé valdur að eigin uppsögn að færa fram skýringar sem flokkist undir gildar ástæður í skilningi 54. gr. laganna, ef hann sæki um atvinnuleysistryggingar í kjölfar starfsloka. Slík niðurstaða leiði af markmiði laga um atvinnuleysistryggingar og því grundvallarsjónarmið að baki atvinnuleysistryggingakerfisins að stuðla að virki atvinnuþátttöku fólks.

Ein af meginskyldum launamanns í vinnusambandi sé að vinna þau störf sem hann hafi verið ráðinn til að vinna samkvæmt ráðningarsamningi, að hlýða lögmætum fyrirmælum og að tilkynna vinnuveitanda sé hann ófær um að mæta til vinnu eða sinna því starfi sem hann hafi verið ráðinn til að vinna.

Fyrir liggi að kæranda hafi verið sagt upp störfum hjá B þann 16. júní 2025. Vinnumálastofnun byggi ákvörðun sína um biðtíma á því að samkvæmt eigin sögn kæranda glími hann við áfengisvanda og hafi ekki mætt til vinnu einn daginn án þess að tilkynna um fjarvist. Honum hafi verið sagt upp í kjölfarið. Launagreiðslur til kæranda hafi staðið til 1. október 2025 og ekki hafi verið krafist vinnuframlags hans á uppsagnarfresti. Það hafi þótt ástæðulaust að inna atvinnurekanda eftir frekari skýringum eða staðfestingu á málavöxtum, enda ljóst að kærandi hafi misst starf sitt af ástæðum sem að rekja megi til hans eigin athafna. Þá hafi honum mátt vera ljóst að hann kynni að missa starf sitt ef hann hætti að mæta til vinnu án þess að tilkynna vinnuveitanda um fjarveru og ástæður fyrir þeim. Ekki verði fallist á að kærandi sé ábyrgðarlaus þegar komi að uppsögn hans eða að áfengisvandi kæranda réttlæti að kærandi hafi hætt að mæta í vinnuna án þess að tilkynna vinnuveitanda það.

Kærandi hafi átt eða hafi mátt vita að hegðun hans og athafnir kynnu að draga dilk á eftir sér, enda hafi hún brotið í bága við grunnreglur vinnuréttar um skyldur launamanns í ráðningarsambandi. Því sé um að ræða brot sem hafi leitt til uppsagnar á ráðningarsambandi milli kæranda og B sem að rekja megi til eigin sakar starfsmannsins. Það sé afstaða Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda á starfslokum geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að kæranda beri að sæta biðtíma í tvo mánuði eftir greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í ljósi alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, með vísan til starfsloka hans.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kæranda var sagt upp störfum hjá B og kemur því til skoðunar hvort hann hafi sjálfur átt sök á uppsögninni. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 í frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar kemur fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða.

Í skýringum kæranda til Vinnumálastofnunar um ástæðu uppsagnarinnar kemur fram að honum hafi verið sagt upp störfum þar sem hann hafi verið að glíma við áfengisvanda. Kærandi hafi ekki mætt til vinnu í einn dag, ekki tilkynnt um fjarveru sína og hafi í kjölfarið verið sagt upp. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála liggur því ljóst fyrir að kærandi hafi misst starf sitt af ástæðu sem hann átti sjálfur sök á. Kærandi átti því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 16. október 2025,  um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir