Mál nr. 696/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 696/2025

Fimmtudaginn 8. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. október 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 6. júlí 2024 og var umsóknin samþykkt 30. júlí 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. október 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hennar til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hún hefði hafnað starfi. Í kjölfar frekari skýringa frá kæranda var mál hennar tekið fyrir að nýju og með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 22. október 2025, var kæranda tilkynnt að ákvörðun frá 15. október 2025 væri staðfest.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. október 2025. Með bréfi, dags. 30. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 3. desember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust frá kæranda 5. desember 2025 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. desember 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að Vinnumálastofnun hafi tekið ósanngjarna ákvörðun um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar án þess að hún hafi gert neitt af sér. Kærandi segi Vinnumálastofnun og B hafa sakað hana um að hafna atvinnutilboði en kærandi vilji meina að hún hafi aldrei fengið slíkt tilboð. Kærandi hafi mætt í atvinnuviðtal og þegar hún hafi ætlað í prufutíma hafi hún verið veik. Henni hafi reynst fótgangur erfiður, enda verið aum í fótleggjum og með hita. Kærandi hafi tilkynnt konunni sem hafi boðað hana í viðtal um veikindi sín en hún hafi hvorki svarað kæranda né boðið henni annan tíma.

Kærandi hafi beðið Vinnumálastofnun um að senda sér ráðningarsamning sem innihaldi upplýsingar um laun, starfsskyldur og svo framvegis en stofnunin hafi ekki getað afhent henni slík gögn þar sem þau séu ekki til.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 6. júlí 2024. Með erindi, dags. 30. júlí 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt.

Þann 18. ágúst 2025 hafi ferilskrá kæranda verið miðlað til B en atvinnurekandi hafi auglýst laust starf hjá Vinnumálastofnun. Um hafi verið að ræða almennt starf í matvöruverslun. Engar sérstakar hæfniskröfur hafi verið gerðar til umsækjanda en í starfslýsingu hafi komið fram að starfið fæli í sér afgreiðslu á kassa, áfyllingu á vörum í hillur, móttöku pantana og almennum þrifum í verslun. Þann 29. ágúst 2025 hafi Vinnumálastofnun borist tilkynning um að kærandi hefði hafnað starfi hjá fyrirtækinu en í athugasemd með tilkynningunni segi að kærandi hafi átt að mæta til vinnu 22. ágúst 2025 en hafi ekki mætt.

Með erindi, dags. 9. október 2025, hafi verið óskað eftir skýringum kæranda á því hvers vegna hún hefði hafnað starfi hjá fyrirtækinu. Stofnuninni hafi samdægurs borist skýringar frá kæranda. Í skýringum kæranda komi fram að hún hafi ekki hafnað atvinnutilboði heldur hafi hún verið meidd á fæti og átt erfitt með að ganga daginn sem hún hafi átt að mæta í prufu hjá atvinnurekanda. Með erindi, dags. 15. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að bótaréttur hennar hefði verið felldur niður í tvo mánuði sökum þess að hún hafi hafnað starfi hjá B. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi skilað frekari gögnum og skýringum á milli 15. og 20. október 2025 og mál kæranda hafi verið tekið fyrir að nýju. Meðal gagna hafi verið skjáskot af skilaboðum kæranda til vinnuveitanda, dags. 22. ágúst 2025, þar sem hún hafi sagst ekki geta mætt til vinnu sökum þess að hún væri með hita þann daginn. Vinnumálastofnun hafi staðfest ákvörðun sína frá 15. október 2025 og hafi tilkynnt kæranda um þá niðurstöðu með bréfi, dags. 22. október 2025.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 27. október 2025.

Kærandi hafi sent inn frekari erindi á tímabilinu 21. til 31. október 2025 og hafi Vinnumálastofnun leitað eftir nánari skýringum frá B í kjölfarið. Svar hafi borist frá atvinnurekanda þann 25. október 2025. Í svari atvinnurekanda komi fram að tilraun hafi verið gerð til að ná sambandi við kæranda en engin svör hafi borist frá henni og þeir ákveðið að láta þar við liggja. Vinnumálastofnun hafi aftur staðfest ákvörðun sína frá 15. október 2025 og tilkynnt kæranda með bréfi, dags. 12. nóvember 2025, um þá niðurstöðu. Eftir enn frekari erindi frá kæranda hafi henni verið tilkynnt með bréfi, dags. 27. nóvember 2025, að frekari endurskoðun á máli hennar færi ekki fram með tilliti til innsendra erinda.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að hann sé í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæði 1. mgr. 57. gr. sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Í athugasemdum með 57. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé tekið fram að ekki skipti máli hvort það starf sem bjóðist atvinnuleitanda sé fullt starf, hlutastarf eða vaktavinna þar sem mikilvægt sé að hinn tryggði verði aftur virkur á vinnumarkaði. Þá sé áréttað að það að hafna því að fara í atvinnuviðtal eða sinna ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar hafi sömu áhrif og sú ákvörðun að taka ekki starfi sem bjóðist. Ástæðan sé einkum sú að atvinnuviðtal sé venjulega meginforsenda þess að hinum tryggða verði boðið starf og þyki mega leggja þá ákvörðun að jöfnu við því að hafna starfi.

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnuviðtali hafi verið réttlætanleg, en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúnir að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt fyrir ástæðum þess að hún hafi hafnað starfstilboði lúti einkum að því að hún hafi verið veik daginn sem prufutíminn hafi átt að fara fram. Í svari atvinnurekanda komi fram að gerð hafi verið tilraun til að finna nýjan tíma en kærandi hafi ekki sinnt því og hafi þeir af þeim sökum ekki leitað frekar til hennar.

Eins og áður hafi verið rakið hvíli rík skylda á atvinnuleitendum að taka því starfi sem þeim bjóðist, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi. Þá felist meðal annars í virkri atvinnuleit samkvæmt 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða.

Með vísan til framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað starfstilboði hjá B og hafi ekki haft þar að baki gildar ástæður. Kæranda beri því að sæta biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, sbr. 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda þann 18. ágúst 2025 miðlað í starf hjá B. Fyrirtækið tilkynnti Vinnumálastofnun þann 29. ágúst 2025 að kærandi hefði hafnað starfinu. Kærandi hefur vísað til þess að hún hafi ekki hafnað starfi, heldur hafi hún verið veik daginn sem hún hafi átt að mæta í prufu. Hún hafi tilkynnt veikindin en hvorki fengið svar né boð um nýjan tíma.

Í skýringum fyrirtækisins er vísað til þess að kærandi hafi tilkynnt veikindi fyrsta daginn í nýrri vinnu. Starfandi verslunarstjóri á þeim tíma hafi haft samband við kæranda varðandi framhaldið en hafi ekki fengið neitt svar. Ekki hafi verið haft samband meira við kæranda þar sem hún hafi hvorki viljað koma að vinna né hafi hún haft samband þegar reynt hafi verið að ná í hana.

Við mat á því hvort heimilt sé að beita viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 kemur til skoðunar hvort kærandi hafi sannanlega hafnað starfi, enda um íþyngjandi ákvörðun að ræða. Að mati úrskurðarnefndarinnar verður því að gera þær kröfur að fyrirliggjandi gögn bendi eindregið til þess að rétt sé að beita því úrræði. Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hvílir sú skylda á stjórnvaldi að sjá til þess að eigin frumkvæði að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Markmið rannsóknarreglunnar er að tryggja að stjórnvaldsákvarðanir verði bæði löglegar og réttar. Að mati úrskurðarnefndarinnar gætti Vinnumálastofnun ekki nægjanlega að þeirri skyldu sinni, enda óljóst hvort um prufuvakt var að ræða eða hvort ráðningarsamband var komið á milli kæranda og fyrirtækisins. Einnig kannaði stofnunin ekki með hvaða hætti fyrirtækið hafði samband við kæranda þegar hún að þeirra sögn svaraði ekki.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun því felld úr gildi og lagt fyrir Vinnumálastofnun að taka mál kæranda til nýrrar meðferðar.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar Vinnumálastofnunar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir