Mál nr.680/2025 - Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 680/2025

Fimmtudaginn 8. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 10. júní 2025 og var umsóknin samþykkt 28. júlí 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hennar væri felldur niður á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hún hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. október 2025. Með bréfi, dags. 21. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 27. nóvember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi ekki getað mætt á upplýsingafund þann 18. september 2025 þar sem hún hafi týnt farsíma sínum þann 13. september 2025. Eftir að hafa týnt símanum sínum hafi hún ekki haft aðgang að tölvupósti, tilkynningum eða símanúmeri svo hún hafi ekki fengið neinar tilkynningar eða frekari upplýsingar varðandi fundinn.

Kærandi hafi reynt að endurheimta aðgang sinn en hún hafi ekki getað gert það sjálf. Ásamt því eigi kærandi ekki bíl og reiði sig vanalega á dóttur sína til að aðstoða sig við mikilvæg málefni líkt og samskipti, samgöngur og viðtalstíma.

Á þessum tíma hafi dóttir kæranda verið í fríi á B. Beint í kjölfarið hafi dóttir kæranda ferðast til C í fjóra daga og því ekki getað aðstoðað hana. Kærandi hafi þurft að bíða eftir því að dóttir hennar sneri aftur til Íslands áður en hún hafi getað leyst úr aðstæðunum. Kærandi geti lagt fram flugmiða dótturinnar sem sönnun fyrir því að dóttirin hafi verið erlendis á þessum tíma.

Kærandi óski skilnings á máli sínu. Tveggja mánaða biðtími eftir atvinnuleysisbótum sé þungbær afleiðing og hún hafi ekki fjárráð til að standa straum af nauðsynlegum reikningum án stuðnings. Kærandi sé tilbúin að vera fullkomlega samvinnufús og mæta á alla fundi gefist henni tækifæri til þess.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 10. júní 2025. Með erindi, dags. 28. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Með tilkynningu, dags. 3. september 2025, hafi kærandi verið boðuð á upplýsingafund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjanesbæ þann 4. september 2025, klukkan 10:30. Kæranda hafi verið bent á að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll þyrfti að boða án tafar á tiltekna vefslóð. Athygli kæranda hafi verið vakin á að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðunin hafi verið send klukkan 08:53 þann 3. september 2025 á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í farsímanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi engin skilaboð borist í símtæki kæranda. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll.

Þann 17. september 2025 hafi kærandi aftur verið boðuð á upplýsingafund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar í Reykjanesbæ þann 18. september 2025, klukkan 10:30. Kæranda hafi verið bent á að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll þyrfti að boða án tafar á tiltekna vefslóð. Athygli kæranda hafi verið vakin á að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðunin hafi verið send klukkan 09:03 þann 17. september 2025 á „Mínar síður“ kæranda, með tilkynningu á uppgefið netfang X og með smáskilaboðum í farsímanúmerið X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi engin skilaboð borist í símtæki kæranda. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll.

Við skoðun á samskiptasögu kæranda hafi öll boð sem hafi verið send kæranda verið móttekin í símtæki hennar fram til 14. ágúst 2025. Þá hafi skilaboð sem kæranda hafi verið send þann 22. september 2025 verið móttekin af símtæki kæranda. Líkt og áður segi hafi kærandi verið boðuð með skilaboðum í tölvupóst og á „Mínum síðum“, auk boðunar með skilaboðum í síma.

Með erindi, dags. 1. október 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum á fjarveru kæranda á boðaðan upplýsingafund þann 18. september 2025. Kærandi hafi skilað skýringum þann 3. október 2025. Í skýringum komi fram að hún hafi glatað símtæki sínu og verið án rafrænna skilríkja og hafi því ekki séð tilkynninguna. Þá segi kærandi að hún hafi ekki getað komist í tölvupóstinn sinn en hún hafi sent skýringar á fjarveru sinni um leið og hún hafi aftur fengið aðgang að tölvupóstinum.

Með erindi, dags. 9. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar á grundvelli 58. gr. laganna, þar sem hún hefði ekki mætt í vinnumarkaðsúrræði sem hún hafi verið boðuð í.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 20. október 2025. Í kæru greini kærandi frá því að hún hafi glatað síma sínum þann 13. september 2025. Þá segi kærandi í kæru að hún reiði sig á aðstoð dóttur sinnar við mikilvæg málefni líkt og samskipti, ferðalög og skipulag funda (e. communication, transport and appointments) en dóttir hennar hafi verið í fríi á B og í kjölfar þess farið í fjögurra daga ferð til C. Með kærunni hafi fylgt brottfararspjöld sem sýni ferðalög tveggja einstaklinga, D og ungabarns, frá Reykjavík til E þann 18. september og heimkomu frá E þann 23. september 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hún hafi ekki sinnt mætingu á boðuð vinnumarkaðsúrræði.

Samkvæmt a. lið 13. gr. og [h. lið] 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að viðkomandi sé virkur í atvinnuleit og í því felist m.a. að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standi til boða. Í 13. gr. laga um vinnumarkaðsúrræði nr. 55/2006 komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Kærandi hafi fyrst verið boðuð á upplýsingafund þann 4. september 2025. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll.

Kærandi hafi aftur verið boðuð á upplýsingafund þann 18. september 2025. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll. Þrátt fyrir að í boðunum til hennar sem hafi verið sendar 3. og 17. september 2025 hafi sérstaklega verið tekið fram að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll skyldi tilkynna á tilgreindri vefslóð Vinnumálastofnunar. Þær skýringar sem kærandi hafi veitt á fjarveru sinni lúti að því að hún hafi verið án símtækis í ótilgreindan tíma. Hún hafi ekki verið með gild rafræn skilríki fyrir vikið og hafi ekki haft aðgang að tölvupósti sínum.

Ljóst sé að sendingar stofnunarinnar hafi verið mótteknar í símtæki kæranda frá umsóknardegi og til 14. ágúst 2025 og svo aftur 22. september 2025. Vinnumálastofnun bendi hins vegar á að boðanir á umrædda fundi hafi ekki einungis verið sendar kæranda með skilaboðum í síma hennar. Hún hafi einnig verið boðuð með tilkynningum á „Mínar síður“ stofnunarinnar og með tölvupósti á uppgefið netfang hennar. Í ljósi þess að kærandi hafi tekið fram að hún hafi glatað síma sínum þann 13. september 2025 verði heldur ekki séð að fjarvera á fund stofnunarinnar þann 4. september 2025 verði útskýrð með vísan til þess að sími hennar hafi misfarist, enda hafi boðun á þann fund verið send til kæranda tíu dögum áður en hún hafi glatað síma sínum.

Þá fallist Vinnumálastofnun ekki á þær skýringar kæranda sem lúti að því að hún njóti venjulega aðstoðar frá dóttur sinni við samskipti, ferðalög og tímapantanir en að dóttir kæranda hafi á umræddum tíma verið stödd erlendis. Vinnumálastofnun telji að atvinnuleitendur geti ekki, svo gilt sé, hafnað þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum á þeim grunni að samskipti við stofnunina fari í gegnum annan tiltekinn aðila eða að virk atvinnuleit þeirra sé háð aðkomu annarra. Stofnunin bendi á að tilkynning stofnunarinnar hafi verið send kæranda á ensku, fulltrúar Vinnumálastofnunar aðstoði alla sem leiti til stofnunarinnar við að túlka erindi sín og þýðingarvélar séu aðgengilegar öllum sem hafa netaðgang.

Rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum og það sé því mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hún brugðist skyldum sínum skv. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 134/2009, um breytingu á lögum nr. 54/2006, segir meðal annars um viðurlög við því að virða ekki boðun Vinnumálastofnunar:

„Í ljósi þess að mikilvægt er að Vinnumálastofnun geti haldið reglulegu sambandi við þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur, ekki síst til að geta fylgst með gangi atvinnuleitar og hvort stofnunin þurfi að koma að frekari stuðningi við viðkomandi, er lagt til að það kunni að varða viðurlögum á grundvelli laganna í þeim tilvikum er atvinnuleitendur virða ekki boðun stofnunarinnar skv. 1. gr. frumvarps þessa. Á þetta ekki síst við þegar fá störf eru í boði og auknar líkur eru á að atvinnuleitin dragist á langinn. Jafnframt er lagt til að sama gildi þegar atvinnuleitendur eru boðaðir til stofnunarinnar í því skyni að kanna hvort sá hinn sami uppfylli enn skilyrði laganna, sbr. 4. og 6. gr. frumvarps þessa. Er því gert ráð fyrir að sömu viðurlög komi til og eiga við þegar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað.“

Í 7. mgr. 9. gr. kemur fram að sá sem telst tryggður á grundvelli laganna skuli eftir að umsókn hans hafi verið samþykkt og á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum hafa reglulegt samband við Vinnumálastofnun eftir nánara fyrirkomulagi sem stofnunin ákveði. Þegar Vinnumálastofnun upplýsi umsækjanda um að stofnunin hafi samþykkt umsókn um atvinnuleysisbætur skuli hún jafnframt upplýsa hlutaðeigandi um með hvaða hætti stofnunin muni koma upplýsingum eða öðrum boðum til hans meðan á atvinnuleit hans standi. Komi Vinnumálastofnun upplýsingum eða boðum til umsækjanda með þeim hætti sem stofnunin hafi tiltekið við hlutaðeigandi teljast upplýsingarnar eða boðin hafa borist með sannanlegum hætti.

Þá segir í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 að Vinnumálastofnun sé heimilt að boða þann tryggða til stofnunarinnar með sannanlegum hætti á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum hans sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum. Hinn tryggði skuli þá vera reiðubúinn að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 3. september 2025 boðuð á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun sem haldinn var þann 4. september 2025. Kærandi hvorki mætti á fundinn né boðaði forföll. Þann 17. september 2025 var kærandi aftur boðuð á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun sem haldinn var þann 18. september 2025. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á netfang Vinnumálastofnunar.

Fyrir liggur að kærandi hvorki mætti á boðaðan upplýsingafund né boðaði forföll. Fyrir úrskurðarnefndinni hefur kærandi vísað til þess að hún hafi týnt farsíma sínum þann 13. september 2025 og því ekki haft aðgang að tölvupósti, tilkynningum eða símanúmeri. Einnig hefur kærandi vísað til þess að hún njóti venjulega aðstoðar dóttur sinnar en hún hafi verið erlendis á þessum tíma.

Framangreind boðun var send kæranda með sannanlegum hætti, þ.e. með tilkynningu á „Mínar síður“, í skráð tölvupóstfang og farsíma en fyrir liggur að kærandi óskaði eftir að vera í rafrænum samskiptum við Vinnumálastofnun, sbr. umsókn hennar frá 10. júní 2025. Kæranda bar því að tryggja að hún gæti nýtt sér þá boðleið. Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins og hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála hefur kærandi ekki fært fram viðunandi skýringar sem réttlæta að hún hafi ekki mætt á boðaðan fund hjá Vinnumálastofnun.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir