Úrskurður í máli nr. IRN25030053

Þann 2. júlí 2025 er í innviðaráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi úrskurður í máli nr. IRN25030053:

Kæra, kröfur og kæruheimild

Með stjórnsýslukæru dags. 10. mars 2025 kærði X (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum (hér eftir lögreglustjóri) frá 29. janúar 2025 um að synja beiðni hans um endurveitingu ökuréttar. Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Kæruheimild er í 5. mgr. 105. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

Helstu málsatvik

Kærandi var dæmdur í 15 mánaða fangelsi og sviptur ökurétti ævilangt með dómi […] [sem] var birtur kæranda 24. júní 2015. Með umsókn dags. 13. janúar 2025 sótti kærandi um endurveitingu ökuréttar en var synjað með bréfi lögreglustjóra dags. 29. janúar 2025 með vísan til 1., 2., sbr. 4. mgr. 105. gr. umferðarlaga.

Með stjórnsýslukæru dags. 10. mars 2025 kærði kærandi ákvörðun lögreglustjóra. Með tölvubréfi dags. 13. mars 2025 var lögreglustjóra gefinn kostur á að koma að frekari gögnum og athugasemdum til ráðuneytisins. Umsögn lögreglustjóra barst ráðuneytinu 31. mars 2025.

Með tölvubréfi ráðuneytisins dags. 2. apríl 2025 var kæranda gefinn kostur á að gæta andmælaréttar gagnvart sjónarmiðum lögreglustjóra. Með tölvubréfi dags. 21. maí 2025 upplýsti kærandi um að engar frekari athugasemdir og/eða gögn yrðu lögð fram í málinu af hans hálfu.

Sjónarmið kæranda

Í kæru segir að jafnvel þó 105. gr. umferðarlaga tilgreini að litið skuli til erlendrar aksturssögu viðkomandi við mat á umsókn um endurveitingu ökuréttar sé að mati kæranda ekkert sem tiltaki að það skuli sjálfkrafa leiða til synjunar. Meta beri hvert tilfelli fyrir sig. Þannig séu liðin fimm ár frá því kærandi ók réttindalaus og ölvaður í Noregi. Afgreiðsla umferðarlagabrotsins hafi fléttast inn í annað mál og því hafi afgreiðsla mála kæranda dregist. Telur kærandi að frekari athugun lögreglustjóra hefði leitt þetta í ljós.

Kærandi byggir á því í kæru að það sé þekkt að þrátt fyrir ævilanga ökuréttarsviptingu hérlendis hafi einstaklingar getað öðlast ökuréttindi í öðrum löndum. Í þeim tilvikum sem aðilar hafi fengið slík ökuréttindi hafi þau ekki verið talin gild hérlendis nema sótt sé um endurveitingu ökuréttinda. Þar sem erlend ökuréttindi séu ekki talin gild hérlendis nema sótt sé sérstaklega um það geti lögreglustjóri að mati kæranda ekki byggt á því að erlend aksturssaga standi í vegi fyrir því að kærandi fái endurútgefin ökuréttindi.

Þannig bendir kærandi á að hafi hann öðlast ökuréttindi í tveimur löndum, t.d. Íslandi og Noregi, en verið sviptur öðrum hvorum réttindunum hafi slík svipting engin áhrif á hin réttindin. Engin slík tengsl séu til staðar milli umferðarlaga á Íslandi og í Noregi að heimilt sé að synja um útgáfu réttinda í einu landi með tilvísun til aksturssögu í öðru. Þá bendir kærandi á að erlendir refsidómar hafi, samkvæmt 2. mgr. 71. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, ekki sjálfkrafa áhrif við mat á ítrekunaráhrifum eldri brota. Af þeirri staðreynd leiði að erlendir refsidómar geti ekki sjálfkrafa orðið til þess að synja um útgáfu réttinda.

Í apríl séu næstum sex ár liðin frá því kærandi ók réttindalaus og ölvaður í Noregi. Í ákvörðun lögreglustjóra sé einungis vísað til upptalningar á sögu kæranda en engin sjálfstæð athugun eða rannsókn hafi farið fram á þeim dómum sem kærandi hafi hlotið. Þannig sé rannsóknarregla stjórnsýslulaga brotin.

Sú breyting hafi orðið á umferðarlögum að nú sé skylt við mat á því hvort endurveiting komi til greina að skoða erlenda baksögu. Það sé stjórnvaldi á hinn bóginn jafn skylt að skoða þá sögu á hlutlægan hátt. Það hafi lögreglustjóri ekki gert.

Með vísan til jafnræðis- og réttmætisreglna stjórnsýsluréttar kveðst kærandi telja óheimilt að mismuna borgurum á grundvelli tiltekinna sjónarmiða nema það sé gert á grundvelli hlutlægra og málefnalegra ástæðna sem byggja á heimild í lögum.

Í kæru er svo fjallað um að ákvörðun um endurveitingu ökuréttar samkvæmt 105. gr. umferðarlaga sé matskennd stjórnvaldsákvörðun. Komi því til skoðunar hvaða sjónarmið sé tækt að leggja til grundvallar ákvörðunum um endurveitingu ökuréttar. Þau skilyrði hafi ekki verið tíunduð í tíð eldri umferðarlaga en í a-d. liðum 2. mgr. 105. gr. nýrra umferðarlaga sé búið að tilgreina nokkur þau atriði sem hafa megi í huga þegar umsækjanda skuli synjað um endurveitingu ökuréttar. Almenna reglan sé sú að eftir tiltekið tímamark skuli ökuréttur endurveittur en komi til synjunar séu tiltekin rök réttmæt.

Um brotaferil samkvæmt sakavottorði frá sviptingu bendir kærandi á að hann hafi síðast hlotið dóm vegna ölvunaraksturs hérlendis árið 2015. Því séu liðin meira en 10 ár síðan kærandi var síðast dæmdur fyrir ölvunarakstur hér á landi.

Um háttsemi samkvæmt málaskrá lögreglu kveðst kærandi ekki getað neitað því að í málaskrá lögreglu séu skráð mál á hann. Ekki sé þar um akstursmál að ræða. Kærandi hafi gefið skýrslu í þeim málum og vænti þess að öll eða stór hluti þeirra verði felld niður. Kærandi hafi í skýrslutökum gengist við því að hafa fallið í neyslu en hafi hafnað nokkrum brotum með öllu. Kærandi geri ráð fyrir afgreiðslu lögreglustjóra á málum hans á næstu vikum.

Um útstandandi sektir og sakarkostnað bendir kærandi á að bú hans hafi verið tekið til gjaldþrotaskipta […]. Fjárhagsleg staða kæranda sé því erfið og ljóst að hann valdi ekki greiðslubyrði.

Um aðstæður að öðru leyti kveður kærandi að þær aðstæður sem leiddu til ökuréttarsviptingar kæranda á sínum tíma séu ekki lengur fyrir hendi. […]. Í kæru lýsir kærandi því að við heimkomu hafi hann um stutta hríð fallið í neyslu og hafi þá verið færður til afplánunar þar sem hann dvelji. Kærandi hafi að mestu og nú í lengri tíma sýnt af sér reglusemi og verið edrú í næstum 10 mánuði. Eins hafi kærandi verið duglegur til vinnu síðan hann kom í fangelsi. Kærandi hafi fljótlega verið fluttur í opið úrræði enda agabrotalaus. Kæranda standi til boða vinna úti á landi. Því sé kæranda nauðsynlegt að fá umsókn um endurveitingu ökuréttar samþykkta.

Með hliðsjón af framangreindu krefst kærandi þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Telur kærandi að ómálefnanleg sjónarmið hafi verið lögð til grundvallar ákvörðuninni, sbr. almenna réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Auk þess sé brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá stríði það að mati kæranda gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar að hann geti á engan hátt gert sér grein fyrir því hvenær hann eigi annars kost á því að fá endurveitingu ökuréttinda.

Athugasemdir / Umsögn

Í ákvörðun lögreglustjóra dags. 29. janúar 2025 segir að sérstakri athugun lokinni og með vísan til 1., 2. og 4. mgr. 105. gr. umferðarlaga hafi lögreglustjóri ákveðið að synja umsókn kæranda um endurveitingu ökuréttar að svo stöddu. Ástæður synjunarinnar séu margþættar.

Kærandi hafi verið dæmdur í 15 mánaða fangelsi og sviptur ökurétti ævilangt með dómi […] [sem] hafi verið birtur kæranda 24. júní 2015. Á sviptingartímabilinu hafi kærandi hlotið tvo dóma í Noregi, m.a. fyrir akstur undir áhrifum. […].

Kærandi hafi verið handtekinn og vistaður í fangaklefa þann 24. apríl 2024 vegna rannsóknar á máli nr. […]. Kærandi njóti stöðu sakbornings í því máli. Í fangaklefa hafi kærandi gefið þvagsýni til fíkniefnaprófs sem hafi gefið jákvæða niðurstöðu á […], […], […], […], […] og […]. Í samtali í fangaklefa hafi kærandi viðurkennt að hafa m.a. verið búinn að reykja fíkniefnið […]. Þá hafi kærandi stöðu sakbornings í öðrum málum lögreglu, þ.e. málum nr. […], […], […] og […].

Með dómi […] hafi kæranda verið gert að afplána 605 daga eftirstöðvar fangelsisrefsingar sem kæranda hafi verið veitt reynslulausn af þann 15. mars 2023. Landsréttur hafi staðfest úrskurð héraðsdóms […] með úrskurði […]. Samkvæmt upplýsingum lögreglu dveljist kærandi nú í úrræði á vegum Fangelsismálastofnunar á Kvíabryggju.

Samkvæmt framangreindu, þ.e. að virtum brotaferli og háttsemi kæranda, sbr. 1., 2. og 4. mgr. 105. gr. umferðarlaga, hafi það verið mat lögreglustjóra að hafna umsókn kæranda um endurveitingu ökuréttar.

Í umsögn lögreglustjóra frá 31. mars 2025 segir að samkvæmt 2. mgr. 105. gr. umferðarlaga skuli einungis heimila endurveitingu ökuréttar ef sérstakar ástæður mæli ekki gegn því. Við mat lögreglustjóra á umsókn kæranda hafi, með vísan til fyrirmæla umferðarlaga, verið skoðað hvort kærandi hafi sýnt reglusemi á sviptingartímabilinu og að ekki væru lengur fyrir hendi þær ástæður sem ökuréttarsviptingin byggðist á. Í því sambandi hafi m.a. verið litið til brotaferils kæranda samkvæmt sakavottorði, háttsemi kæranda samkvæmt málaskrá lögreglu, útistandandi sekta og sakarkostnaðar, sem og aðstæðna kæranda að öðru leyti.

Í umsögn lögreglustjóra er m.a. vísað til umfjöllunar í hinni kærðu ákvörðun um að kærandi hafi tvisvar sinnum á sviptingartímabilinu gerst sekur um akstur undir áhrifum og hlotið dóma fyrir, á árunum 2017 og 2021. Þá hafi lögregla ítrekað haft afskipti af kæranda á árinu 2024 og hann verið sakborningur í nokkrum málum er vörðuðu eignaspjöll, húsbrot og þjófnað. Rannsókn flestra þeirra mála hafi verið hætt, en í þremur þeirra hafi sú ákvörðun aðallega orsakast af því að ekki hafi náðst í tjónþola, eða þeir ekki lagt fram refsi- og/eða bótakörfu. Mál lögreglu nr. […] sé þó enn í rannsókn. Kærandi hafi stöðu sakbornings í því máli.

Í nefndri umsögn lögreglustjóra segir að kærandi hafi viðurkennt í skýrslutökum vegna fyrrgreindra mála, og í kæru vegna ákvörðunar lögreglustjóra, að hann hafi á þessu tímabili árið 2024 verið í mikilli neyslu fíkniefna. Þannig séu einungis liðnir um 11 mánuðir frá mikilli óreglusemi kæranda. Þann tíma hafi kærandi verið vistaður á vegum Fangelsismálastofnunar.

Lögreglustjóri kveður það ekki skipta máli, líkt og kærandi vill halda fram, hvaða þýðingu refsidómar frá öðrum löndum hafi almennt séð né hvort eitthvað af þeim óloknu málum hjá lögreglu hafi verið eða muni verða felld niður, því hvort tveggja sýni fram á skort á reglusemi kæranda á tímabilinu og hafi því áhrif á heildarmat lögreglustjóra við endurveitingu ökuréttar.

Hvað varði gjaldfærni kæranda bendir lögreglustjóri á að ekki hafi verið minnst á útistandandi sektargreiðslur sem ástæðu synjunar á endurveitingu ökuréttar í hinni kærðu ákvörðun lögreglustjóra. Hins vegar megi hafa í huga í þessu samhengi að þrátt fyrir að kærandi sé ekki gjaldfær í dag hafi kærandi aldrei greitt inn á sektir sínar sem hann hafi verið dæmdur til að greiða […]. Bú kæranda hafi fyrst verið tekið til gjaldþrotaskipta […]. Þannig hafi um níu ár liðið þar sem kærandi hafi ekki greitt inn á skuldina þrátt fyrir að vera gjaldfær.

Samkvæmt framangreindu, og með vísan til hinnar kærðu ákvörðunar, sé það mat lögreglustjóra að kærandi hafi ekki sýnt að hann uppfylli kröfur um reglusemi sem gera verði umsækjanda um endurveitingu ökuréttar. Því hafi kæranda verið synjað um endurveitingu ökuréttar.

Niðurstaða

Í 1. mgr. 105. gr. umferðarlaga segir að hafi maður verið sviptur ökurétti um lengri tíma en þrjú ár geti lögreglustjóri, þegar svipting hefur staðið í þrjú ár heimilað að honum skuli veittur ökuréttur að nýju. Hafi maður verið sviptur ökurétti ævilangt má þó eigi veita ökurétt að nýju fyrr en svipting hefur staðið í fimm ár. Fyrir liggur að kærandi var sviptur ökurétti ævilangt með dómi […] sem var birtur kæranda 24. júní 2015 og hefur sú svipting því náð þeim tímamörkum sem kveðið er á um til þess að endurveiting ökuréttar komi til álita.

Samkvæmt 2. mgr. 105. gr. umferðarlaga er matsgrundvöllur ákvörðunar um endurveitingu ökuréttar sá að umsókn verði aðeins synjað ef sérstakar ástæður mæli með því. Þær ástæður verða að vera í málefnalegu og beinu samhengi við þau sjónarmið sem koma til mats við ákvörðun lögreglustjóra um hvort orðið verði við umsókn um endurveitingu ökuréttar.

Niðurstaða ráðuneytisins við endurskoðun á ákvörðun lögreglustjóra ræðst þ.a.l. af því hvort mat lögreglustjóra samkvæmt 2. mgr. 105. gr. umferðarlaga sé málefnalegt og forsvaranlegt og hvort sú matskennda ákvörðun sé í samræmi við stjórnsýslulög nr. 37/1993 og ólögfestar reglur stjórnsýsluréttarins. Mat á því hvort sérstakar ástæður mæli gegn endurveitingu ökuréttar ræðst m.a. af því hvort viðkomandi hafi sýnt reglusemi og ekki séu lengur fyrir hendi þær ástæður sem ökuréttarsviptingin byggðist á. Þá segir í ákvæðinu að við matið skuli litið til eftirfarandi þátta:

1. brotaferils samkvæmt sakavottorði frá sviptingu,
2. háttsemi samkvæmt málaskrá lögreglu,
3. útistandandi sekta og sakarkostnaðar, enda eigi hann rót í málarekstri vegna sviptingarinnar og umsækjandi er gjaldfær,
4. aðstæðna umsækjanda að öðru leyti.

Þegar litið er til sakaferils umsækjanda um endurveitingu, skv. a-lið 2. mgr. 105. gr. umferðarlaga, þá er að mati ráðuneytisins forsvaranlegt við matið að ljá brotum sem teljast til mismunandi brotaflokka meira eða minna vægi eftir því hvort brot af þeim toga bendi sérstaklega til óreglu. Þá geti jafnframt komið til skoðunar hversu langt sé liðið frá brotum kæranda.

Varðandi háttsemi kæranda samkvæmt málaskrá lögreglu, þá er það hlutverk lögreglustjóra að tilgreina þær ástæður sem mæli sérstaklega gegn endurveitingu sé þeim til að dreifa, sbr. b-lið 2. mgr. 105. gr. umferðarlaga. Hið sama gildir um c-lið sama ákvæðis. Þá býður d-liður sama ákvæðis upp á að ýmis gögn sem lúta að meðferðarúrræðum eða renna stoðum undir að viðkomandi sýni af sér reglusemi séu lögð fram af hálfu umsækjanda um endurveitingu ökuréttar.

Ráðuneytið hefur yfirfarið forsendur og sjónarmið lögreglustjóra sem og önnur gögn málsins. Það er mat ráðuneytisins að brot kæranda á sviptingartímabilinu hafi töluvert vægi þegar mat er lagt á hvort sérstakar aðstæður mæli gegn endurveitingu ökuréttar samkvæmt áðurnefndu ákvæði 105. gr. umferðarlaga. Líkt og áður greinir var kærandi sviptur ökurétti ævilangt með dómi […] sem birtur var kæranda 24. júní 2015. Á sviptingartímabilinu hlaut kærandi tvo dóma í Noregi fyrir akstur undir áhrifum. […].

Þá benda upplýsingar frá lögreglu til þess að ekki sé uppfyllt það skilyrði 2. mgr. 105. gr. umferðarlaga að sækjandi hafi sýnt af sér reglusemi, sbr. einnig 2. gr. reglugerðar nr. 706/2004 um endurveitingu ökuréttar. Fyrir liggur að lögregla hafði ítrekað afskipti af kæranda á síðasta ári, 2024. Kærandi naut stöðu sakbornings í nokkrum málum lögreglu sem vörðuðu eignaspjöll, húsbrot og þjófnað, sbr. mál nr. […], […], […] og […]. Samkvæmt lögreglustjóra hefur kærandi í skýrslutökum vegna framangreindra mála viðurkennt að hann hafi á þessu tímabili á árinu 2024 verið í mikilli neyslu fíkniefna. Rannsókn flestra mála hefur nú verið hætt samkvæmt lögreglustjóra, en í þremur þeirra orsakist sú ákvörðun aðallega af því að ekki náðist í tjónþola eða þeir ekki lagt fram refsi- og/eða bótakröfu. Kærandi nýtur samkvæmt lögreglustjóra enn stöðu sakbornings í máli nr. […]. Í því máli var kærandi handtekinn og vistaður í fangaklefa 24. apríl 2024 vegna rannsóknar. Í fangaklefa gaf kærandi þvagsýni til fíkniefnaprófs og gaf sýnið jákvæða niðurstöðu á […], […], […], […], […] og […]. Í samtali í fangaklefa viðurkenndi kærandi að hann væri m.a. búinn að reykja ávana- og fíkniefnið […].

Í umsögn lögreglustjóra dags. 31. mars 2025 segir að hafa verði hugfast að einungis 11 mánuðir séu liðnir frá mikilli óreglusemi kæranda. Þann tíma hafi kærandi verið vistaður á vegum Fangelsismálastofnunar en með úrskurði […] sem staðfestur var af Landsrétti […] var kæranda gert að afplána 605 daga eftirstöðvar fangelsisrefsingar sem honum var veitt reynslulausn af 15. mars 2023.

Samkvæmt framangreindu er það mat ráðuneytisins að forsvaranlegt sé að líta til ofangreinds við mat á því hvort kærandi uppfylli skilyrðin fyrir endurveitingu ökuréttar. Því eru að mati ráðuneytisins fyrir hendi sérstakar ástæður sem mæla gegn því að kæranda verði veittur ökuréttur að nýju, sbr. 2. og 4. mgr. 105. gr. umferðarlaga.

Með vísan til þess sem að framan greinir er það mat ráðuneytisins að ekki sé unnt að fallast á beiðni kæranda um að hin kærða ákvörðun lögreglustjóra verði felld úr gildi. Er það því niðurstaða ráðuneytisins að staðfesta beri hina kærðu ákvörðun lögreglustjóra.

Úrskurðarorð

Staðfest er ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum frá 29. janúar 2025 um að synja umsókn X um endurveitingu ökuréttar.