Mál nr. 605/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 605/2025

Miðvikudaginn 14. janúar 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 15. maí 2025 um endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta vegna ársins 2024.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2024 var sú að kærandi hefði fengið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 601.020 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kæranda var tilkynnt um framangreinda ofgreiðslu og innheimtu með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 15. maí 2025. Farið var fram á rökstuðning fyrir ákvörðuninni og var hann veittur með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 19. ágúst 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. september 2025. Með bréfi, dags. 25. september 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 9. október 2025, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust frá kæranda með bréfi, dags. 14. október 2025, og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. október 2025. Með bréfi, dags. 29. október 2025, barst viðbótargreinargerð frá Tryggingastofnun og var hún send kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 4. nóvember 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda með bréfi, dags. 10. nóvember 2025, og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi, dags. 12. nóvember 2025. Viðbótargreinargerð barst frá Tryggingastofnun 19. nóvember 2025 og var hún send kæranda með bréfi, dags. 25. nóvember 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda með bréfi, dags. 26. nóvember 2025, og voru þær sendar Tryggingastofnun ríkisins til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 3. desember 2025. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að samkvæmt niðurstöðu endurreiknings greiðslna vegna ársins 2024 skuldi hún 601.020 kr. Með bréfi, dags. 16. maí 2025, hafi kærandi andmælt endurreikningnum og hafi óskað eftir frekari skýringum og nánari upplýsingum um útreikningana og tilvísanir í ákvæði laga og reglugerða. Í framangreindu bréfi komi fram að samkvæmt skattframtali 2025 hafi tekjur hennar aukist fyrir skatta um 676.462 kr. á milli áranna 2023 og 2024, þar með sé talin öll hækkun sameiginlegra fjármagnstekna þeirra hjóna að fjárhæð 228.229 kr. Endurútreikningur stofnunarinnar hafi hins vegar skilað lækkun réttinda, samtals að fjárhæð 1.006.371 kr. (fyrir tekjuskatt og útsvar), eða 329.909 kr. hærri fjárhæð en sem nemi tekjuaukningunni. Þessi lækkun hafi leitt til niðurfellingar allra greiðslna á árinu 2024, eða 797.904 kr. lækkun sem sé 121.442 kr. hærri fjárhæð en sem hafi numið tekjuaukningunni milli áranna 2024 og 2023.

Þar sem að þetta gangi einfaldlega ekki upp hafi kærandi óskað eftir frekari skýringum Tryggingastofnunar.

Með bréfi, dags. 19. ágúst 2025, hafi Tryggingastofnun upplýst kæranda um að farið hafi verið yfir andmæli hennar vegna endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra greiðsla ársins 2024. Engar breytingar hafi verið gerðar á kærðri ákvörðun og engin afstaða hafi verið tekin til ábendinga um að lækkun réttinda kæranda hafi numið hærri fjárhæð en sem nemi aukningu tekna hennar á milli áranna 2024 og 2023. Kærandi hafi haldið að hún ætti rétt á að fá umbeðnar upplýsingar, t.d. á grundvelli upplýsingaskyldu stjórnvalda, ef ekki hreinlega upplýsingalaga.

Þar sem kærandi hafi ekki fengið umbeðnar upplýsingar og skýringar sé þess krafist að endurreikningur vegna tekjutengdra greiðslna ársins 2024 verði felldur niður þar sem málaleitan hennar hafi ekki fengið eðlilega stjórnsýslumeðferð. Til vara sé þess krafist að endurreikningurinn verði lækkaður að minnsta kosti niður í það sem nemi raunverulegri hækkun tekna hennar á milli áranna 2024 og 2023, þ.m.t. hækkun á sameiginlegum fjármagnstekjum þeirra hjóna, eða úr 797.904 kr. (fyrir skatta) í 676.462 kr. Það geti einfaldlega ekki verið eðlilegt að endurgreiðslukrafa Tryggingastofnunar nemi hærri fjárhæð en sem nemi tekjuaukningunni.

Í athugasemdum kæranda, dags. 14. október 2025, koma fram þakkir fyrir svör Tryggingstofnunar í greinargerð, dags. 9. október 2025, sem hún hafi óskað eftir í bréfi, dags. 16. maí 2025. Í því hafi hún bent á ósamræmi sem væri annars vegar á tekjuhækkun hennar á milli áranna 2023 og 2024 og hins vegar tekjuskerðingu Tryggingstofnunar á lífeyrisgreiðslum hennar á milli sömu ára. Í bréfinu komi fram að þetta ósamræmi krefðist nánari útfærslu og skýringa, þ.e. undirliggjandi útreikninga, en ekki bara þær fjárhæðir sem lagðar séu til grundvallar útreikningunum.

Það sem fyrst og fremst hafi vakið fyrir kæranda komi fram í bréfi hennar, dags. 16. maí sl., og sé að samkvæmt skattframtali 2025 hafi tekjur hennar aukist fyrir skatta um samtals 676.462 kr. á milli áranna 2023 og 2024, þar með sé talin öll hækkun sameiginlegra fjármagnstekna þeirra hjóna, 228.229 kr. Endurreikningur Tryggingastofnunar hafi hins vegar skilað lækkun réttinda til hennar, samtals að fjárhæð 1.006.371 kr. (fyrir tekjuskatt og útsvar), eða 329.909 kr. hærri fjárhæð en sem nemi tekjuaukningunni. Þessi lækkun Tryggingstofnunar hafi skilaði sér í niðurfellingu allra greiðsla til hennar á árinu 2024, eða lækkunar samtals að fjárhæð 797.904 kr. (121.442 kr. hærri fjárhæð en sem hafi numið tekjuaukningunni milli áranna 2023 og 2024). Þetta einfaldlega geti ekki staðist og þess vegna hafi hún óskað eftir frekari skýringa Tryggingstofnunar þar sem útreikningurinn yrði nánar útlistaður.

Viðbrögð Tryggingastofnunar við þessum vangaveltum og fyrirspurnum í bréfi kæranda, dags. 15. maí 2025, hafi komið með bréfi, dags. 19. ágúst 2025, eða rúmum þremur mánuðum síðar og það í formi endurreiknings og uppgjörs án frekari skýringa og hafi henni verið bent á að úrskurðarnefnd velferðarmála kveði upp úrskurði um ágreiningefni vegna ákvarðana sem teknar séu á grundvelli laga um almennatryggingar. Í tilviki kæranda hafi enginn ágreiningur verið kominn fram, aðeins vangaveltur og fyrirspurnir.

Í þessari sérkennilegu stöðu hafi kærandi kært endurreikning Tryggingastofnunar.

Með greinargerð Tryggingastofnunar, dags. 9. október 2025, hafi loksins komið svör, að minnstu kosti að hluta til við þeim fyrirspurnum og vangaveltum sem kærandi hafi haft uppi allt frá upphafi málsins. Eftir standi að það vanti raunverulega skýringu á því ósamræmi sem sé á milli tekna og bóta, þegar bæturnar lækki meira en sem nemi tekjuaukningunni. Kröfur kærandi séu því óbreyttar og séu þær ítrekaðar með eftirfarandi ábendingum.

Í fyrsta lagi hafi málið ekki fengið eðlilega stjórnsýslumeðferð þar sem ekki hafi verið brugðist við eðlilegum fyrirspurnum og augljósri upplýsingaskyldu Tryggingastofnunar hafi ekki verið sinnt.

Í öðru lagi hafi, þrátt fyrir síðbúinn vilja Tryggingastofnunar, enn skort skýringu á því sem hafi verið grundvöllur vangavelta kæranda, þ.e. ósamræmið sem sé annars vegar á tekjuhækkun kæranda á milli áranna 2024 og 2023 og tekjuskerðingu Tryggingstofnunar á lífeyrisgreiðslunum milli sömu ára hins vegar.

Í þriðja lagi varðandi það að tekjuskerðing lífeyrisgreiðslnanna sé meiri en tekjuaukning á milli ára, sem kærandi efist um að sé meining löggjafans. Það sé a.m.k. stórundarleg greiðsluþátttaka lífeyrisþega.

Með vísan til framangreinds og tilvitnunar Tryggingastofnunar í 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags; „...þrátt fyrir að endurreikningur samkvæmt III. kafla leiði í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar sé heimilt að falla frá endurkröfu að fullu eða að hluta ef alveg sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Skuli þá einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótþega og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um greiðslurétt sinn“. Kærandi telji sig hafa verið í mjög góðri trú og varðandi fjárhagslega og félagslegar aðstæður sínar. Þá sé bent á að þrátt fyrir að kærandi sé skilgreind sem ellilífeyrisþegi í kerfum stofnunarinnar þá standi eftir sú ófrávíkjanlega og erfiða staðreynd að kærandi sé eftir sem áður öryrki og að sú örorka ágerist með tímanum.

Ítrekaðar séu fyrri kröfur, þ.e. í fyrsta lagi að endurreikningur vegna tekjutengdra greiðslna ársins 2024 verði felldur úr gildi þar sem málaleitan kæranda hafi ekki fengið eðlilega stjórnsýslumeðferð.

Til vara sé þess krafist að endurreikningurinn verði lækkaður að minnsta kosti niður í það sem nemi raunverulegri hækkun tekna hennar á milli áranna 2024 og 2023, þ.m.t. hækkun á sameiginlegum fjármagnstekjum kæranda og maka eða úr 797.904 kr. í 676.462 kr.

Í athugasemdum kæranda, dags. 10. nóvember 2025, komi fram að kærandi fái ekki með nokkru móti séð að viðbótargreingerð Tryggingastofnunar breyti einhverju varðandi málaleitan kæranda. Í besta falli sé um veikar eftiráskýringar að ræða.

Kjarni málsins sé sá að kærandi hafi ekki fengið svör við eðlilegri fyrirspurn um skýringar og nánari upplýsingar um undirliggjandi útreikninga og tilvísanir í ákvæði laga og reglugerða sem útreikningar Tryggingastofnar séu byggðir á. Fyrirspurn sem kærandi hafi talið og telji eðlilega með vísan til upplýsingaskyldu Tryggingastofnunar.

Hluti svarsins hafi svo komið fram í andmælum Tryggingastofnunar, eftir að kærandi hafi kært málsmeðferðina til úrskurðarnefndar velferðarmála, enda enginn annar kostur í stöðunni samkvæmt úrskurði Tryggingastofnunar, sbr. bréf, dags. 19. ágúst 2025. Eftir hafi staðið að engin skýring hafi komið á því af hverju bæturnar hafi verið skertar meira á milli áranna 2024 og 2023 en sem hafi numið tekjuaukningu minni á milli sömu ára.

Í viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar, dags. 29. október 2025, komi í fyrsta sinn fram;

„Varðandi ósamræmi milli tekjuhækkunar á árinu 2023 og 2024 og tekjuskerðingar á lífeyrisgreiðslu til kæranda, vísar Tryggingstofnun til þess sem fram kemur í greinargerð stofnunarinnar. Kærandi fór af örorkulífeyri yfir á ellilífeyrir 1. desember 2023, og gilda mismunandi útreikningar- og skerðingarreglur um þessar tengdir lífeyris“.

Svo mörg hafi þau orð verið. Í hverju þessar mismundandi útreiknings- og skerðingarreglur liggi komi á engan hátt fram og hafi ekki komið fram af hálfu Tryggingastofnunar.

Kærandi trúi því ekki að stofnunin hafi ekki í sínum fórum staðlaða almenna gagnsæja skýringu og greiningu, ásamt raunhæfum dæmum (jafnvel reiknivél), á þeim mismuni sem sé á réttindum og útreikningi annars vegar ellilífeyrisréttinda og hins vegar örorkulífeyrisréttinda. Ekki hvað síst í ljósi þess fjölda skjólstæðinga stofnunarinnar sem gangi í gegnum þessar umbreytingar á hverju ári og fái staðfestingu á því að þeir séu ekki öryrkjar lengur.

Þrátt fyrir framangreinda viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar hafi kærandi ekki fengið þær skýringar sem henni beri að fá og hafi óskað upphaflega eftir.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram kærð sé niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra greiðslna ársins 2024 sem byggð sé á upplýsingum úr skattframtali 2025. Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 15. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um niðurstöðu endurreiknings greiðslna fyrir árið 2024.

Í 22. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun skuli standa að útreikningi greiðslna. Í 1. mgr. segi að til tekna samkvæmt III. kafla skuli telja tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt með tilteknum undantekningum.

Samkvæmt 3. mgr. 33. gr. sömu laga skuli Tryggingastofnun endurreikna bótafjárhæðir á grundvelli tekna þegar endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattayfirvalda á opinberum gjöldum.

Ákvæði um endurreikning megi einnig finna í reglugerð nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Komi í ljós við endurreikning að bætur hafi verið ofgreiddar fari um það samkvæmt 34. gr. laga um almannatryggingar. Þar sé kveðið á um skyldu Tryggingastofnunar til að innheimta ofgreiddar bætur. Sú meginregla sé jafnframt ítrekuð í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009.

Undantekningu frá þessari meginreglu sé að finna í 11. gr. reglugerðarinnar. Þar segi að þrátt fyrir að endurreikningur samkvæmt III. kafla hafi leitt í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar sé heimilt að falla frá endurkröfu að fullu eða að hluta ef alveg sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Skuli þá einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótaþega og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um greiðslurétt sinn.

Í 47. gr. laga um almannatryggingar sé fjallað um upplýsingaskyldu umsækjanda eða greiðsluþega gagnvart Tryggingastofnun. Þar komi fram að umsækjanda eða greiðsluþega sé skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Enn fremur sé skylt að tilkynna stofnuninni um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geti haft áhrif á bætur eða greiðslur.

Kærandi hafi 1. desember 2023 hafið töku ellilífeyris hjá Tryggingastofnun en hún hafi áður verið með greiðslur örorkulífeyris.

Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 15. maí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra greiðslna ársins 2024. Uppgjörið hafi leitt í ljós ofgreiðslu að fjárhæð 601.020 kr., að teknu tilliti til greiddrar staðgreiðslu.

Kærandi hafi andmælt uppgjörinu með bréfi, dags. 16. maí 2025. Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 20. maí 2025, hafi hún verið upplýst um móttöku andmælanna. Rökstuðningur hafi verið veittur með bréfi, dags. 19. ágúst 2025.

Með bréfi stofnunarinnar, dags. 28. maí 2024, vegna uppgjörs ársins 2023, hafi kæranda verið tilkynnt um niðurstöður endurreiknings. Þar komi fram að greiðslur frá stofnuninni á árinu 2023 hefðu numið 1.055.284 kr., en að réttindi, endurreiknuð í samræmi við endanlegar tekjuforsendur samkvæmt skattframtali, hefðu hins vegar numið 1.006.371 kr. Hafi því verið um mismun réttinda að fjárhæð 48.913 kr. að ræða og, að teknu tilliti til staðgreiðslu skatta af réttindunum, hafi staðið eftir krafa til innheimtu að fjárhæð 30.351 kr.

Krafan sé tilkomin vegna misræmis milli tekjuáætlunar og endanlegra tekna samkvæmt skattframtali. Samkvæmt framtali hafi tekjur á árinu annars vegar verið lífeyrissjóðstekjur að fjárhæð 7.367.441 kr. og hins vegar fjármagnstekjur að fjárhæð 2.691.913 kr.

Fjármagnstekjur hjóna eða sambúðafólks séu sameiginlegar og skiptist því til helminga við útreikning réttinda. Við endurreikning sé tekjum jafndreift á mánuði ársins og hafi því verið gert ráð fyrir að lífeyrissjóðstekjur hefðu numið 613.953 kr. á mánuði og að fjármagnstekjur hefðu numið 112.163 kr. á mánuði.

Vakin sé athygli á að á árinu 2023 hafi kærandi átt rétt til örorkulífeyris fyrstu 11 mánuði ársins og ellilífeyris í desember, en mismunandi útreiknings- og skerðingarreglur gildi um þessar tegundir lífeyris.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er vísað í töflur með útreikningum greiðslna örorkulífeyris greiðslna á árinu 2023 og ellilífeyris í desember 2023.

Með bréfi stofnunarinnar, dags. 15. maí 2025, vegna uppgjörs ársins 2024, hafi kæranda verið tilkynnt um niðurstöðu endurreiknings. Þar komi fram að greiðslur hefðu numið 797.904 kr., en að réttindi, endurreiknuð í samræmi við endanlegar tekjuforsendur samkvæmt skattframtali, hefðu hins vegar ekki verið fyrir hendi.

Hafi því verið um mismun réttinda að fjárhæð 797.904 kr. að ræða og að teknu tilliti til staðgreiðslu skatta af réttindunum, hafi staðið eftir krafa til innheimtu að fjárhæð 601.020 kr.

Krafan sé tilkomin vegna misræmis milli tekjuáætlunar og endanlegra tekna samkvæmt skattframtali. Samkvæmt framtalinu hafi tekjur á árinu annars vegar verið 7.815.674 kr. í lífeyrissjóðstekjur og hins vegar 2.920.142 kr. í fjármagnstekjur.

Vakin sé sérstök athygli á því að réttur til greiðslu ellilífeyris hafi fallið niður á árinu 2024 þegar lífeyrisþegi hafði fengið samtals 9.185.173 kr. samhliða greiðslum stofnunarinnar, eða 765.431 kr. á mánuði, en kærandi hafi farið umfram þau tekjumörk.

Við endurreikning sé tekjum jafndreift á mánuði ársins og hafi því verið gert ráð fyrir að meðal lífeyrissjóðstekjur kæranda hefðu numið 651.306 kr. á mánuði og að fjármagnstekjur hefðu numið 121.673 kr. á mánuði.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er vísað í töflu með útreikningum tekjutengdra greiðslna á árinu 2024.

Tryggingastofnun sé, lögum samkvæmt, skylt að framkvæma endurreikning ár hvert þegar endanlegar upplýsingar um tekjur greiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattayfirvalda á opinberum gjöldum, sbr. 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar. Stofnuninni sé hvorki heimilt að líta fram hjá tekjum sem komi fram á skattframtali greiðsluþega, né heldur breyta því hvernig þær séu skráðar, eins og ítrekað hafi verið staðfest af úrskurðarnefnd og dómstólum.

Kærð ákvörðun sé í samræmi við lög og reglur sem gildi um uppgjör og endurreikning tekjutengdra greiðslna. Tryggingastofnun fari því fram á að ákvörðun um niðurstöðu endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra greiðslna ársins 2024 verði staðfest fyrir nefndinni.

Í viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 29. október 2025, kemur fram varðandi upplýsingaskyldu, að það sé mat stofnunarinnar að henni hafi verið sinnt. Með bréfi, dags. 20. maí 2025, hafi verið staðfest móttaka andmælanna og að kærandi upplýst um að hún mætti búast við svari innan átta vikna. Með bréfi, dags. 19. ágúst 2025, hafi kæranda borist rökstuðningur Tryggingastofnunar þar sem gerð hafi verið grein fyrir því hvernig krafan væri tilkomin.

Varðandi ósamræmi milli tekjuhækkunar á árinu 2023 og 2024 og tekjuskerðingar á lífeyrisgreiðslum til kæranda, sé vísað í fyrri greinargerð stofnunarinnar. Kærandi hafi farið af örorkulífeyri yfir á ellilífeyri 1. desember 2023 og gildi mismunandi útreiknings- og skerðingarreglur um þessar tegundir lífeyris.

Í viðbótargreinargerð Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 11. nóvember 2025, er vísað í greinargerð stofnunarinnar, dags. 9. október 2025, þar sem fram komi: „Vakin er athygli á að á árinu 2023 hafðir þú rétt til örorkulífeyris fyrstu 11 mánuði ársins og ellilífeyris í desember, en mismunandi útreiknings- og skerðingarreglur gilda um þessar tegundir lífeyris.“

Þessi upplýsingar hafi verið ítrekaðar í viðbótargreinargerð, dags. 29. október 2025.

Framsettir hafi verið útreikningar sem sýni hvernig greiðslur kæranda hafi verið ákvarðaðar. Þar megi glöggt sjá að beitt sé ólíkum útreiknings- og skerðingarhlutföllum eftir því hvort um sé að ræða örorkulífeyri eða ellilífeyri. Með þeim hætti telji Tryggingastofnun að greint hafi verið frá því hvernig mismunandi útreiknings- og skerðingarreglur leiði til ólíkra fjárhæða í tölulegri niðurstöðu.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum kæranda vegna ársins 2024.

Kærandi fékk greiddan ellilífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun á árinu 2024. Samkvæmt 47. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar er umsækjanda eða greiðsluþega skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til þess að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Enn fremur er skylt að tilkynna stofnuninni um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geta haft áhrif á bætur eða greiðslur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Tryggingastofnun um tekjur á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 22. og 33. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun ríkisins skuli standa að útreikningi bóta. Í 1. mgr. 22. gr. segir að til tekna samkvæmt III. kafla skuli telja tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, með tilteknum undantekningum. Samkvæmt 21. gr. laga um almannatryggingar skal ellilífeyrir lækka um 45% af tekjum lífeyrisþegans, sbr. 22. gr., uns lífeyririnn fellur niður. Í 1. gr. reglugerðar nr. 1412/2023 um fjárhæðir frítekjumarka (tekjumarka) almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar fyrir árið 2024 kemur fram að efra tekjumark ellilífeyris sé 9.185.173 kr.

Á grundvelli 33. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ríkisins að endurreikna fjárhæðir greiðslna eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur greiðsluárs liggja fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum. Leiði endurreikningur í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar ber Tryggingastofnun að innheimta þær samkvæmt 34. gr. laga um almannatryggingar. Sú meginregla er ítrekuð í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Samkvæmt gögnum málsins gerði tekjuáætlun ársins 2024, dags. 7. desember 2023, ráð fyrir að á árinu 2024 fengi kærandi 7.571.196 kr. í lífeyrissjóðstekjur og 924.000 kr. í fjármagnstekjur sameiginlegar með maka. Kærandi gerði ekki athugasemdir við tekjuáætlunina og voru greiðslur ársins greiddar út frá framangreindum tekjuforsendum út árið 2024.

Samkvæmt upplýsingum skattyfirvalda vegna tekjuársins 2024 reyndust tekjur kæranda á árinu vera 7.815.674 kr. í lífeyrissjóðstekjur og 2.920.142 kr. í fjármagnstekjur sameiginlegar með maka. Það var niðurstaða endurreiknings Tryggingastofnunar á tekjutengdum bótagreiðslum vegna ársins 2024 að kærandi hafi ekki átt rétt á neinum greiðslum á árinu 2024. Samtals reyndist ofgreiðsla ársins vera 601.020 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kærandi hefur verið krafin um endurgreiðslu þeirrar fjárhæðar.

Samkvæmt framangreindu reyndust tekjur kæranda vera hærri á árinu 2024 en gert hafði verið ráð fyrir. Um var að ræða lífeyrissjóðstekjur og fjármagnstekjur sem eru tekjustofnar sem hafa áhrif við útreikning Tryggingastofnunar á bótafjárhæð, sbr. 22. gr. laga um almannatryggingar og 1. tölul. A-liðar og C-lið 7. gr. laga um tekjuskatt. Þar sem tekjurnar voru umfram efra tekjumark ellilífeyris fyrir árið 2024, sbr. 1. mgr. reglugerðar nr. 1412/2023, átti kærandi ekki rétt á neinum greiðslum vegna ársins 2024. Tryggingastofnun greiðir tekjutengdar bætur á grundvelli upplýsinga úr tekjuáætlun viðkomandi greiðsluþega. Þá ber stofnuninni lögum samkvæmt að endurreikna bætur með hliðsjón af upplýsingum skattyfirvalda og innheimta ofgreiddar bætur.

Kærandi gerir athugasemdir við að hafa ekki fengið útskýringu á því hvers vegna bætur hennar hafi verið skertar meira á milli áranna 2024 og 2023 en sem hafi numið tekjuaukningu á milli sömu ára. Eins og áður hefur komin fram var kærandi með örorkulífeyri fyrstu 11 mánuði ársins 2023 þar til að greiðslur ellilífeyris tók við í desember. Úrskurðarnefndin telur rétt að benda á að tekjur skerða almennt ellilífeyri meira heldur en örorkulífeyri og tengdar greiðslur. Til að mynda lækka ellilífeyrisgreiðslur um 45% af tekjum lífeyrisþegans, sbr. 21. gr. laga um almannatryggingar. Aftur á móti lækkar fjárhæð örorkulífeyris einungis um 9% af eigin tekjum lífeyrisþega og tekjutrygging lækkar um 38,35% af eigin tekjum greiðsluþega, sbr. þágildandi 26. og 27. gr. laga um almannatryggingar. Úrskurðarnefndin telur til því ekki tilefni til að gera athugasemdir við endurreikning og uppgjör Tryggingastofnunar vegna tekjutengdra greiðslna ársins 2024.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun um endurreikning og uppgjör Tryggingastofnunar ríkisins á tekjutengdum bótum kæranda vegna ársins 2024.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum A, á árinu 2024, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir